khaling
Index
ʔʉtt
ʔipt-si
ʔipt
ʔipt
ʔiŋ-si
ʔʉm
ʔʉrt
ʔʉl
ʔɛt-si
ʔɛt
ʔɛnt
ʔɛnt-si
ʔɛm
ʔɛm
ʔɛr
ʔɛr
ʔɛl
ʔu-si
ʔʉ
ʔɵtt-si
ʔɵt
ʔɵtt
ʔɵp-si
ʔɵp
ʔɵpt
ʔɵpt
ʔɵnt
ʔɵmt
ʔɵr
ʔɵrt
ʔɵl
lʉ (ʔâl)
ʔa‍̂nkhʌ
ʔi
ʣhim (ʔumôː)
ʣhɛ̄m (ʔulɵ)
phlɛpt (ʔulɵ̂l)
ʔiŋ
ʔek
ʔen
ʔent
ʔent-si
ʔe
ʔemt
ʔel
ʔel
ʔel-de
ʔʉn
ʔʉnt
ʔɵk
ʔɵkt
thɵ (ʔodi)
ʔɵŋ-si
ʔɵŋ
kʉtt
kipt
kʉr
kʉrt
kur-si
kak
kak
kakt
kaŋt
ki
kik
kukt
kukt
kik-si
kekt
kept
kept
ken
kel
kel
keŋ
kʉnt
kʉnt-si
ɦer (kôŋ)
kɵk
kɵkt
kɵŋt
kɛt-si
kɛt
kɛt
kɛpt-si
kɛpt
kɛnt
kɛm
kɛr
kɛl
kɛl-si
kɵ-si
kA
kritt
kript
krim
krakt
krakt-si
krikt
krikt
krʉk
kre
krem
krɵk
krɵŋt
krɵm
klekt
klekt-si
kɵtt
kɵpt
kɵlt
khʉtt-si
khʉtt
khʉtt
khʉtt
khip
khipt
khʉrt
khʉrt-si
khʉlt
khak
khakt
khakt-si
khukt
khʉŋ
khek
khekt
khett
khe
khem
khemt
kher
khʉn
khʉnt
khʉnt-si
khok
khok-si
khɵŋ
khɵŋt
khɛ
khɛtt-si
khɛtt
khɛp
khɛl
khritt
khrimt
khri
khrʉŋt
khrek
khrɵtt
khrɵpt
khlit
khlitt
khlʉm
khlep
khleŋ
khlok
khlɛt
khlɛt
khlɛt
khlɛm
khɵt
khɵtt
khɵp-si
khɵp
khɵr
khɵl
gʉt
gʉp-si
gʉp
gʉl
gʉl-si
gek
gent
gɛt
gɛnt

glʉmt
gleŋ
gɵtt
gɵpt
gɵlt
ghʉm
ghʉr
ghʉrt
ghaŋ
ghik
ghʉk
ghʉkt
ghukt-si
ghekt
ghept
ghɵŋ-si
ghɵŋ
ghɛn
ghɛnt
ghɛm-si
ghɛm
ghɛm
ghɛr
ghʉ
ghrim
ghrʉm
ghrikt
ghrʉkt
ghrʉk-si
ghren
ghrokt
ghrɛ
ghrɛtt
ghrɛmt
ghrɵm
ghlʉm
ghlaŋ
ghle
ghɵm
ghɵl
ŋʉr
ŋʉrt
ŋak
ŋi
ŋet
ŋent
ŋel
ŋin
ŋint
ŋɵk
ŋɛn
ŋɛnt
ŋɛmt
ŋɛl
ŋɛl
ŋɵl
ŋɵl-si
ʦitt
ʦipt
ʦim-si
ʦʉm-si
ʦim
ʦʉm
ʦir
ʦurt
ʦir-si
ʦakt
dak (ʦiŋer)
ʦik
ʦikt
ʦukt
ʦʉŋ
ʦek
ʦek
ʦekt
ʦet
ʦept
ʦept
ʦent
ʦent
ʦent-si
ʦe
ʦemt-si
ʦem
ʦemt
ʦer
ʦel
ʦeŋ
ʦok
ʦokt
ʦoŋ
ʦɛ ʔi-si
ʦɛ-ʔi
ʦɛ-nʉ-si
ʦɛ-nʉ
ʦɛp
ʦɛp
ʦɛnt
ʦɛm
ʦɛr
ʦʉ
mʉtt (ʦɵ)
sɵl (ʦɵ)
ʦɵ
ʦɵtt
ʦɵtt
ʦɵn
ʦɵm
ʦɵr
ʦhitt
ʦhipt
ʦhim
ʦhil
ʦhilt
ʦhi
ʦhik
ʦhuk
ʦhuŋt
ʦhek
ʦhett
ʦhept
ʦhent
ʦhent-si
ʦhe
ʦhem
rep-si (ʦhela)
mʉtt (ʦhēl)
ʦhelt
ʦheŋ
ʦhin
ʦhint
ʦhoŋt
ʦhɛ
ʦhɛtt-si
ʦhɛtt
ʦhɛtt
ʦhɛr
ʦhʉ
ʦhɵ
ʦhɵp
ʦhɵm
ʣikt
ʣett
ʣe
mʉtt (ʣɛ)
ʣA
ʣhit
ʣhitt
ʣhitt
ʣhip
ʣhim
ʣhʉr
ʣhʉk
ʣhʉkt
ʣhekt
ʣhept
ʣheŋ
ʣhint
ʣhɵŋ
ʣhɛp
ʣhɛm
ʣhɵ-si
ʣhɵr
titt
tipt
tʉp
tiŋ-si
tokt (tʌ̄m)
tʉmt
tʉmt
tʉr
tʉl
tʉl-si
ti
tikt
tʉkt
tiŋ
tʉŋ
tekt
ter
tel
teŋt
tokt
toŋ-si
toŋ
tɛtt
tɛn
tɛnt
tɛm
tA
tɵtt-si
tɵt
tɵtt
tɵnt
tɵl
thʉt
thipt
thʉm
thakt
thi
thʉk
thʉkt
thʉŋt
thett
thent
them-si
ther
ther-si
thel
thin
thint
thokt
thɛt
thɛtt
thɛpt
thɛm
thʉ
thɵ
thɵp
thɵpt
thɵm
thɵr
thɵl
ditt
dʉm
dʉmt
dil
dak
dak
daŋt
khot (dûː)
mʉtt (dûː)
dʉŋt
dʉŋt
det
deŋt
dɵk
dɛpt
dɵtt
dɵpt
dɵm-si
dɵm
dhitt
dhʉm
dhʉmt
dhʉk
dhʉkt
dhʉkt
dhek
dhert
dhɵŋ
dhɵŋ
dhɛr
dhA
dhɵnt
dhɵm
dhɵrt
naŋt
tipt-si (nûː)
nʉk
nʉk-si
nekt
ner
mʉtt (nôː)
nɵŋt
nɛp
nɛm-si
nɛm
nɛr
nɛl
nɛl

mʉtt (nɵ)
nɵ-si
nɵtt
nɵm
pit
pʌtt
pipt
pʉm
pil
paŋ
pi
pi
pûnbhʌ
pʉk
pʉkt
pʉŋt
pek
pet
pen
pent
per
pʉnt
pɵkt

pɛt
pɛtt
pɛnt
pɛr
pɛl
pɛl-si

pA-si
pA
prekt
preŋ
prɵk
prɵŋ
prɛm-si
prɛm
prɵt
pɵtt
plʉt-si
plʉt
plʉm-si
plʉm
plek
plept
plent
plent
plent
plokt
plɵŋ-si
plɵŋ
phit
phitt
phʉt
phipt
phʉm
phil
phʉl
phak
phak-si
phaŋt
phi
phi
phʉk
phiŋ
phekt
phek
phek-si
phett
pher
pher
phʉnt
phɵk
phɵkt
phɛt
phɛn
phɛnt
phɛm
phɛr
phɛl
phript
phre
phrɵk
phrɛpt-si
phrɛpt
phlʉkt
phlem
phlʉnt
phlɛpt
phlɵ
phlɵm
phɵp-si
phon
phont
phɵl
bʉtt
bi
bʉk
biŋ
bekt
bɛnt

sɵl (brâː)
braŋ-si
blʉm
blaŋt
blaŋt-si
mʉ (blɛ̂ː)
blɛtt-si
blɛtt
blɵp
blɵp
blɵpt
blɵm
blɵmt
bɵnt
bhip
bhipt
bhʉr
bhʉrt
bhak
bhaŋt
bhʉkt
bhʉkt
bher
bhert
bhin
bhɵkt
bhɛ̂m.thi
bhɛp
bhɛpt
bhrek
bhret
bhreŋ
bhrɵk
bhrɵt
bhrɵtt
bhlitt
bhlept
bhɵpt
bhɵr
mʉt-si
mʉtt-si
mit
mʉt
mʉtt
mipt-si
mipt
mimt-si
mimt
mʉrt
mim-khʌ
mu
mel
min
mɵkt
mɵŋ
mɵŋ
mɛt
mɛtt
mɛpt
mɛr
mɛl
mʉtt-si (mɛ̄lmʉl)
mʉ-si


mɵt
mɵp
mɵp
mɵpt
ʦhipt-si (jʌ)
ʦhipt (jʌ)
jitt
jipt
jʉm
jil
jʌlt
jakt
jaŋ
jal
jal
jik
jʉkt
jet
bhak (jêm)
jep
jept
je
jem
jem
jɵk
jɵkt
jɵŋ
jɵŋ
jɛt-si
jɛt
jɛtt

jɵt
jɵp
jɵr
ritt
ritt
ript
ript
rʉp
rʉmt
ril
rak
rakt
ri
ri
ri
rikt
rʉkt
riŋ
rʉŋt
rekt
ret
rett
rett
rep
rept
reŋt
rʉn
rʉnt
rɵkt
rɵŋ
rɵŋ
rɵŋt
rɛtt
rɛp
rɛp
rɛm
rɵt
rɵnt
pott (roɔ̄m)
rɵl
lit
litt
lʉt
lipt
lipt
lim
lʉm
lak
lakt
lakt-si
laŋt
lʉk
lʉk-si
liŋ
lʉŋt
let
lett
lept
len
lent
lent-si
le
lem
lemt
lʉnt
lʉnt-si
lɵk
lɵkt
loŋt
lɛtt
lɛp
lɛn
lɛnt
thɛm (lɛ̄m)
lɛm-thi
lɛm
lett-si (lʉ)

lɵ̂nkhʌ
lA
lɵt
lɵtt
lop-si
lɵp
lɵp
lɵpt
lɵnt
lom-si
lɵm
wak
waŋ
wet
wett
went
wer
wel
wɵk
wɵŋ
wɛt
wɛtt
wɛp
wɛp
wɛn
wɛm
wɛm
wɛr
wɛl
sɵl (wɵ)
wɵn
wɵnt
sit
sit
sitt
sitt
sʉt
sʉp
sʌpt
sʌpt
sʉm
sʌmt
sʉr
sʉrt
sʌrle
sil
silt
sak
saŋ
sik
sik
sukt
siŋ
sʉŋ
sekt
set
sent
sel
sɵk
sɵk
sɵk
sɵŋ
sɵŋt
sɛt
sɛtt
ʔɵtt (sɛt)
sɛm
sɛrt
rep-si (sʉ̂r)

sA

sɵt
sɵtt
sɵp
sɵp
sɵp
sɵpt
sɵpt
sɵnt
sɵr
sɵl
ɦʉt
ɦʉtt
ɦip
ɦipt
ɦipt
ɦipt
ɦʉm
ɦʉr
ɦʉrt
ɦʉr-si
ɦʉrt-si
ɦil
ɦak
ɦaŋ
ɦaŋt
ɦi
kʉtt (ɦu)
ɦikt
ɦʉk
ɦʉk
ɦʉŋ
ɦek
ɦekt
ɦet
ɦept
ɦent
ɦem
ɦer
ɦel
ɦɵk
ɦɵkt
ɦɵŋ
ɦɛtt
ɦɛpt
ɦɛnt
ɦɛnt-si
ɦɛm
ɦɛm
ɦɛl
ɦɛl
ɦɵ
ɦoɔ̂nse
ɦɵt
ɦɵt
ɦɵpt
mʉtt (ɦoɔ̄i)
ɦɵnt
ɦoɔ̄isʌ
ɦɵm
ɦɵr
ɦɵl
ʔʉtt Infinitive: अ:न्‍न्य ʔʌ̂nnɛ deponent verb
spoil (of grains, seeds). बिग्रनु, ढुसी पर्नु, गुम्सिनु.

bhrɛ̂m-rāːru ʔʌttɛnʌ mu-lîmwɛ.
भ्र्या:म्‌रारु अत्त्यन मुलि:म्व्य ।
Spoiled buckwheat seeds don't sprout.
फापरको बिउँ ढुसी परेर पलाएन ।
ʔipt-si Infinitive: अ:म्सिन्य ʔʌ̂msinɛ reflexive verb
sleep. सुत्‍नु.
ʔipt Infinitive: अ:म्‍न्य ʔʌ̂mnɛ transitive verb
put to sleep. सुताउनु.

ʦɵʦʦɵ bhʌ̄ŋte ʔʌ̂mnɛ mʌttʉ.
च्योच्‍च्यो भङ्‌ते अ:म्‍न्य मत्त्यु ।
One has to put children to sleep gently.
बच्‍चालाई राम्ररी सुताउनुपर्छ ।
ʔipt Infinitive: अ:म्‍न्य ʔʌ̂mnɛ transitive verb
cheat. फसाउनु.

bʌ̄ŋpɛ saman ʔɛstɛnʌ ʔibîiti molo phoso ʔiʔipiti.
बङ्‌प्य सामान् अ्यास्त्यन इबि:इति मोलो फोसो इइपिति ।
He said that it was a good product and gave it to us, but he cheated us.
राम्रो सामान हो भनेर दियो तर हामीलाई फसाई दियो ।
ʔiŋ-si Infinitive: अन्सिन्य ʔʌ̄nsinɛ reflexive verb
buy for oneself. आफ्‍नो लागि किन्‍नु.

ʔûŋ tɵpi ʔunsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ त्योपि उन्सिङत ।
I bought myself a hat.
मैले आफ्‍नो लागि टोपी किनेँ ।
ʔʉm Infinitive: अम्‍न्य ʔʌ̄mnɛ transitive verb
put in the mouth. मुखमा हाल्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔukoɔ̄m-bi ki ʔʉ̄mdetʉ.
अम्‌अ्य उक्‍वाम्‌बि कि अ्युम्देत्यु ।
He puts a potato in his mouth.
उसले मुखमा आलु राखेको छ ।
ʔʉrt Infinitive: अर्न्य ʔʌ̄rnɛ transitive verb
surround. घेर्नु.

jakki suntʌla-po ʔukhāŋ sīŋkaʔɛ ʔʌ̄rnɛ mʌttʉ
याक्‌कि सुन्तलापो उखाङ्‌ सिङ्‌काअ्य अर्न्य मत्त्यु
We have to fence off the small orange tree with little sticks.
सुन्तलाको बिरुवालाई सिन्काले घेर्नु पर्छ ।

ʦhoɔ̄mpɛ ɦʌs sēipɛ-ɦɛmʔɛ ʔʌ̄rdetɛnu.
छ्वाम्प्य हस् सेइप्यह्‍याम्अ्य अर्देत्यनु ।
The audience surrounded the dancer.
दर्शकहरुले नाच्‍नेलाई घेरिरहेका थिए ।
ʔʉl Infinitive: अल्न्य ʔʌ̄lnɛ transitive verb
uproot. उखाल्नु.

gɵ̄ːthɛ jokkilo ɦûːsʌŋ ʔʌ̄lnɛnʌ khoɔ̂nnɛ mʌttʉ.
ग्योऽथ्य योक्‌किलो हु:सङ्‌ अल्न्यन ख्‍वा:न्‍न्य मत्त्यु ।
When we move the cowshed, we have to uproot the vertical pole and take it away.
गोठ सार्दा घोचा उखालेर लानुपर्छ । ते:र्

ʦɵʦʦɵpo ŋʌlu ɦʌllei ʦhûː jo ʔʌ̄lkikho nūːri ŋʌlu bʌ̄ŋpɛ lʌ̄m.
च्योच्‍च्योपो ङलु हल्‍लेइ छु: यो अल्किखो नुऽरि ङलु बङ्‌प्य लम्‌
If we pull out children's teeth when they are loose, the new teeth grow well.
केटाकेटीको दाँत हल्‍लिने बित्तिकै उखालेमा नयाँ दाँत राम्रो उम्रिन्छ ।

sʌ̄ŋ-bi thânpɛ kaʈi ʣʌmʌrʌ-ʔɛ ʔʌ̄lnɛ mʌttʉ.
सङ्‌बि था:न्प्य काटि जमरअ्य अल्न्य मत्त्यु ।
We have to use a hammer to pull out nails that have been nailed into wood.
काठमा ठोकेको काँटी जमराले उखाल्नु पर्छ ।
ʔɛt-si Infinitive: अ्या:न्सिन्य ʔɛ̂nsinɛ reflexive verb

ʔodi mʉ-tōː ʔɛ̂nsi.
ओदि म्युतोऽ अ्या:न्सि ।
We will be careful of what we say.
बिचार गर्दै भनिन्छ ।

mɛʔo ʔɛ̂ntɛsi ?
म्यओ अ्या:न्त्यसि ?
Did I say that?
मैले त्यसो पो भनेँ ?
ʔɛt Infinitive: अ्या:न्‍न्य ʔɛ̂nnɛ intransitive verb with object
say. भन्‍नु.

ʔʌ̄m-ɦɛm-ʔɛ bʌʣar khoɔçkʌ ʔɛstɛnu.
अम्‌ह्‍याम्‌अ्य बजार् ख्‍वाह्इक अ्यास्त्यनु ।
They said "We will go to the market".
उनीहरुले बजार जान्छौं भने ।
ʔɛnt Infinitive: अ्याइन्य ʔɛ̄inɛ transitive verb
bend. ढल्काउनु.

ʔuŋʌ tēr ʔɛ̄ndu.
उङ तेर् अ्यान्दु ।
I bend the bamboo.
म बाँसलाई ढल्काउँछु ।
ʔɛnt-si Infinitive: अ्याइसिन्य ʔɛ̄isinɛ reflexive verb
look from the side, dodge. ढल्केर हेर्नु, ढल्किनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔɛ̄isisʌ sêntɛ.
अम्‌अ्य अ्याइसिस से:न्त्य ।
He looked from the side (with the upper body bent in half).
उसले ढल्केर हेर्‍यो
ʔɛm Infinitive: अ्याम्‍न्य ʔɛ̄mnɛ transitive verb
expel (spirits). खेद्‍नु.

nokʦho-ʔɛ bhut pret ʔɛ̂mtɛnu.
नोक्‍छोअ्य भुत् प्रेत् अ्या:म्त्यनु ।
The shaman expelled the bad spirits.
झाँक्रीले भूत प्रेतलाई खेद्यो ।
ʔɛm Infinitive: अ्याम्‍न्य ʔɛ̄mnɛ transitive verb
widen a basket. मुख फराकिलो बनाउनु.

ʔɛ̄msipɛ wārbʌlʌŋ pʉtɛ.
अ्याम्सिप्य वार्बलङ्‌ प्युत्य ।
He wove a basket with a funnel-shaped opening.
मुख फराखिलो भएको ठूलो डोको बुन्यो ।
ʔɛr Infinitive: अ्यार्न्य ʔɛ̄rnɛ intransitive verb
make numb (of zanthoxyllum). परपराउनु.

ʔʌkpɛ ʔɛ̄r.
अक्प्य अ्यार् ।
The zanthoxyllum has a numbing taste.
टिमुर परपराउँछ ।
ʔɛr Infinitive: अ्यार्न्य ʔɛ̄rnɛ transitive verb
widen an opening (not on clothing). उधिन्‍नु.

nala mi-bi ghōŋ-sʌ nala-po ʔukoɔ̄m sʌ̄ŋʔɛ ʔɛ̂rtɛnʌ dhuktɛ.
नाला मिबि घोङ्‌स नालापो उक्‍वाम् सङ्‌अ्य अ्या:र्त्यन धुक्‌त्य ।
He heated the hose in the fire, widened its mouth and connected it to another one.
नाला आगोमा सेकाएर ठिटिल्कोले उधिनेर मुख ठूलो पर्ने क्रिया ।
ʔɛl Infinitive: अ्याल्न्य ʔɛ̄lnɛ transitive verb
come off. उप्किनु.

kuna-bi tɵ̂npɛ kʉ̂r kʌ̄r-bela-bi ʔɛ̄lnɛ mʌttʉ.
कुनाबि त्यो:न्प्य क्यु:र् कर्‌बेलाबि अ्याल्न्य मत्त्यु ।
When taking a load from a terrace wall, one has to pull it forward.
कुनामा बिसाएको भारी बोक्दा ठेल्नुपर्छ ।

ʔʌ̄msu-ʔɛ ghoɔ̄lpɛ lūŋ gʌ̄l-ʔɛ ʔɛ̂ltɛsu.
अम्सुअ्य घ्वाल्प्य लुङ्‌ गल्‌अ्य अ्या:ल्त्यसु ।
They lifted the boulder with a crowbar.
उनिहरूले ठूलो ढुङ्‍गा गलले पल्टाए ।

ʔʌsɛ̂l dhuktʌlo sēndi ʔɛ̂ltɛ.
अस्या:ल् धुक्‌तलो सेन्दि अ्या:ल्त्य ।
My nail came off when I bumped my foot.
ठेस लाग्‍दा मेरो नङ उप्कियो ।
ʔu-si Infinitive: अ्यु:न्सिन्य ʔʉ̂nsinɛ reflexive verb
survive. बाँच्नु.

ʔûŋ ŋeçpɛ muŋʌtam bhɵ̄ːlɛ bhɵ̄ːlɛ ʔʉ̂nsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ ङेह्इप्य मुङताम् भ्योऽल्य भ्योऽल्य अ्यु:न्सिङत ।
As I was sick, I survived with difficulty.
म बिरामी थिएँ बल्‍ला बल्‍ला बाँचेँ ।
ʔʉ Infinitive: अ्युन्य ʔʉnɛ transitive verb
take care, save. या पालन पोषण गर्नु ।.

ʔuŋʌ reskʌp ʦɵʦʦɵ ʔʉ̂ŋtʌ.
उङ रेस्कप् च्योच्‍च्यो अ्यु:ङ्‌त ।
I took care of an orphan.
मैले टुहुरा बच्‍चालाई पालन पोषण गरेँ ।

ɖʌkʈʌr-ʔɛ mʌ̂nnɛ khɛppɛ ŋeçpɛ ɦʌs ʔʉtɛ.
डक्टर्‌अ्य म:न्‍न्य ख्याप्प्य ङेह्इप्य हस् अ्युत्य ।
The doctor saved the sick person who was about to die.
मर्न लागेको बिरामीलाई डाक्टरले बचायो ।

titi titi ghoɔ̄lpɛ bup.la-ɦɛm bhɵ̄ːlɛ bhɵ̄ːlɛ ʔʉ̂ŋtʌnu.
तिति तिति घ्वाल्प्य बुप्‌लाह्‍याम् भ्योऽल्य भ्योऽल्य अ्यु:ङ्‌तनु ।
I saved the chicks with difficulty.
सानो चल्‍लाहरुलाई बल्‍ला बल्‍ला बचाएँ ।
ʔɵtt-si Infinitive: अ्वा:न्सिन्य ʔoɔ̂nsinɛ reflexive verb
bring back for oneself. आफ्‍नो लागि फर्काउनु.

ʔuŋ-po lagi bejoŋ ʔoɔ̂nsiŋʌtʌ.
उङ्‌पो लागि बेयोङ्‌ अ्वा:न्सिङत ।
I brought the comb back for myself (and left the other things).
मेरो लागि काँगियो फर्काएँ ।
ʔɵt Infinitive: अ्वा:न्‍न्य ʔoɔ̂nnɛ intransitive verb
come back, return. फर्किनु.

ʔûŋ jelekhoɔm-kʌ dēlkʌm ʔɵstʌ.
उ:ङ्‌ येलेख्‍वाम्‌क देल्कम् अ्योस्त
I returned to my village from Kathmandu.
म काठमंडौबाट गाउँ घर फर्केँ ।

ʔik kāːku-kʌʔʌ phʌ̂lle ʔoɔçtiki.
इक् काकुकअ फ:ल्‍ले अ्वाह्इतिकि ।
We came back to Phuleli from Kanku.
हामी काँकुबाट फुलेली फर्कियौं ।
ʔɵtt Infinitive: अ्वा:न्‍न्य ʔoɔ̂nnɛ transitive verb
bring back, cause to turn around. फर्काउनु.

bʌʣar khoɔçtoŋ mupɛ ɦʌs ʔʌ̄m-ʔɛ ʔoɔttɛ.
बजार् ख्‍वाह्इतोङ्‌ मुप्य हस् अम्‌अ्य अ्वात्त्य ।
He brought it back to the person who is going to the market.
बजार गैरहेको मान्छेलाई उसले फर्कायो ।

ʔuŋʌ ʔûː ʣhoŋulo goru ʔoɔttu.
उङ ऊ: झोङुलो गोरु अ्वात्तु ।
When I plough fields, I make the ox turn around.
मैले बारी जोत्‍दा गोरु फर्काउछु ।
ʔɵp-si Infinitive: अ्वा:म्सिन्य ʔoɔ̂msinɛ reflexive verb
shoot oneself. आफुलाई हान्‍नु.
ʔɵp Infinitive: अ्वा:म्‍न्य ʔoɔ̂mnɛ transitive verb
shoot. हान्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ lʌphu ʔɵ̂ːptɛnʌ bhîr sêːtɛ.
अम्‌अ्य लफु अ्यो:प्‍त्यन भि:र् से:त्य ।
He killed the deer by shooting it with his bow.
उसले धानु हानेर मृग मार्‍यो ।
ʔɵpt Infinitive: अ्वा:म्‍न्य ʔoɔ̂mnɛ deponent verb
rise (of sun). झुल्किनु.

noɔ̄m ʔoɔptɛ.
न्वाम् अ्वाप्‍त्य ।
The sun rose.
घाम उदायो ।
ʔɵpt Infinitive: अ्वा:म्‍न्य ʔoɔ̂mnɛ deponent verb
jump.

nɛmdʉrêm ʔoɔptɛ.
न्याम्द्‌युरे:म् अ्वाप्‍त्य ।
The locust jumped.
सलह उफ्रियो ।

ʦʌkʌpɛ ʔoɔpkhʌtɛ.
चकप्य अ्वाप्खत्य ।
The flea jumped.
उपियाँ उफ्री गयो ।
ʔɵnt Infinitive: अ्वाइन्य ʔoɔ̄inɛ transitive verb
pronounce ritual words. फलाक्‍नु.

negi nokʦho-ʔɛ negi ʔoɔ̂ntɛ.
नेगि नोक्‍छोअ्य नेगि अ्वा:न्त्य ।
The nagi shaman pronounced ritual words pertaining to the nagi.
नागी धामीले नागी फलाक्यो ।

boɔ̄l nokʦho-ʔɛ mʌ̂n tʌ̄mrʌ ʔoɔ̂ntɛ.
ब्वाल् नोक्‍छोअ्य म:न् तम्र अ्वा:न्त्य ।
The priest who performs death rituals pronounced ritual words pertaining to the funeral.
पुरोहितले मरण संस्कार फलाक्यो ।
ʔɵmt Infinitive: अ्वाम्‍न्य ʔoɔ̄mnɛ deponent verb
ripen (of grains). पहेलिनु, पहेलम्म्य हुनु.

lūːʣʌ ʔoɔ̂mtɛ.
लुऽज अ्वा:म्त्य ।
The millet ripened.
कोदो पाक्यो ।

thōːʦi poɔttɛ ʣhes ʔoɔ̂mtɛ.
थोऽचि प्वात्त्य झेस् अ्वा:म्त्य ।
The cold season arrived (the highland ripened).
ʔɵr Infinitive: अ्वार्न्य ʔoɔ̄rnɛ transitive verb
break (the cob of the corn in such a way that the stalks remain in place). मकै भाँच्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ mʌkʌi ʔɵ̂rtɛ.
अम्‌अ्य मकै अ्यो:र्त्य ।
He broke the cob of the corn.
उसले मकै भाँच्यो ।
ʔɵrt Infinitive: अ्वार्न्य ʔoɔ̄rnɛ transitive verb
croak. कराउनु (भ्यागुतो).

ʔuŋʌ mʌkʌi muʔoɔ̂rsʌt.wʌlo ʔʌ̄m ʔuʦîl-ʔɛ ʔoɔ̂rtɛ
उङ मकै मुअ्वा:र्सत्‌वलो अम् उचि:ल्‌अ्य अ्वा:र्त्य
He became angry when I did not break off the ears of corn for him.
मैले उसको मकै भाँची नदिँदा ऊ रिस्ले चुर भयो ।

jʉnɛm-bi ʔusenɛ bhoro ʔoɔ̂rnu.
य्युन्याम्‌बि उसेन्य भोरो अ्वा:र्नु ।
Frogs croak at night in the spring.
वर्षायाम्­मा राती भ्यगुतो कराउँछ ।

jûː kɛ̄ːp-bi ku ʔoɔ̂rtɛ.
यु: क्याऽप्‌बि कु अ्वा:र्त्य ।
The water bubbled up in the cooking pot.
माम्री भएको भाँडामा ढिँडो ओडाल्न पानी बसाल्द तातो र चिसोको प्रातिक्रिया हुँदा निस्कने फट्‌फटाउदो अवाज
ʔɵl Infinitive: अ्वाल्न्य ʔoɔ̄lnɛ transitive verb
reimburse. पुर्ताल या पुर्ति गर्नु ।.
spit out. ओकल्नु.

nôː ʣɵkîm-pʌʦhi ʔoɔ̄lnɛ mʌttʉ.
नो: ज्योकि:म्‌पछि अ्वाल्न्य मत्त्यु ।
After we take a loan, we have to reimburse it.
ऋण लिएपछि पुर्ती गर्नु पर्छ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ phʌ̄l jûː mujɛtwɛ wôːnɵ mēːnʌ ʔɵ̂lsʉtɛ.
अम्‌अ्य फल् यु: मुय्यात्व्य वो:न्यो मेऽन अ्यो:ल्स्युत्य ।
He seemed not to like the millet porridge so he spit it out.
उसले खाना मन पराएन कि के हो ? त्यसैले ओकल्यो ।
lʉ (ʔâl) Infinitive: आ:ल् ल्युन्य ʔâl lʉnɛ -
swim, wade (of pigs). पौडी केल्‍नु.
ʔa‍̂nkhʌ Infinitive: आ‍:न्खन्य ʔa‍̂nkhʌnɛ deponent verb
be astonished, be displeased. एकोहोरो हुनु, ठुस्किनु.

ʔʌnɵ̂l ʔʌ̄m ʔakkhʌtʉ.
अन्यो:ल् अम् आक्खत्यु ।
He is displeased today.
आज ऊ ठुस्किएको छ ।
ʔi Infinitive: इन्य ʔinɛ intransitive verb
sulk, get angry. ठुस्किनु.

ʔʌ̄m sʉ-kʌ ʔūːtɛ.
अम् स्युक ऊत्य ।
Who is he angry with?
ऊ कोदेखि ठुस्कियो ।

ʔipɛ ɦʌs-kolo brâː mʉnɛ muʦɛnʉ.
इप्य हस्‌कोलो ब्रा: म्युन्य मुच्यन्यु ।
It is not pleasant to talk to an angry person.
रिसाएको मान्छेसँग कुरा गर्नु नमिठो हुन्छ ।

mɛ brâː-kʌ ʦʌ̄i ʔûŋ ʔiŋʌtʌ.
म्य ब्रा:क चै उ:ङ्‌ इङत ।
That conversation made me angry.
त्यो कुरामा चाहिँ म ठुस्किएँ ।
ʣhim (ʔumôː) Infinitive: उमो: झम्‍न्य ʔumôː ʣhʌ̄mnɛ intransitive verb
be fed up, be bored, drink enough water. वाक्‍कै लाग्‍नु, आत मर्नु.

kɛ̄m mʉnɛ-ʔɛ ʔʌmôː ʣhîmtɛ.
क्याम् म्युन्यअ्य अमो: झि:म्त्य ।
I am fed up with working too much.
काम गर्नुले वाक्‍कै लाग्यो ।

ʔudinʌi pok.sɵ kɵnɛ-ʔɛ ʔʌmôː ʣhîmtɛ.
उदिनै पोक्‌स्यो क्योन्यअ्य अमो: झि:म्त्य ।
I am tired of eating pork every day.
दिनहुँ सुँगुरको मासु खानुले वाक्‍कै लाग्यो ।

ʔumôː ʣhîmtɛ̂m sʌmmʌ mes-ʔɛ ku tʉ̂ŋtɛ.
उमो: झि:म्त्या:म् सम्म मेस्‌अ्य कु त्यु:ङ्‌त्य ।
The buffalo drank water until it was full.
आत मरिन्जेल भैँसीले पानी पियो ।
ʣhɛ̄m (ʔulɵ) Infinitive: उल्यो झ्याम्‍न्य ʔulɵ ʣhɛ̄mnɛ -

thūːnɛm-bi ʦɵʦʦɵpo ʔulɵ ʣhɛ̄m.
थुऽन्याम्‌बि च्योच्‍च्योपो उल्यो झ्याम् ।
The child is terrified in the forest.
जङ्‍गलमा बच्‍चाको सातो जान्‍छ ।
phlɛpt (ʔulɵ̂l) Infinitive: उल्यो:ल् फ्ल्या:म्‍न्य ʔulɵ̂l phlɛ̂mnɛ transitive verb
ape. उसकै नकल गरेर जिस्काउनु.

ʔʌlɵ̂l muphlɛpte.
अल्यो:ल् मुफ्ल्याप्‍ते ।
Don't mock me!
मलाई नजिस्काऔ ।
ʔiŋ Infinitive: ऊन्य ʔūːnɛ transitive verb
buy. किन्‍नु.

ʔuŋʌ tɵpi ʔiŋutʌ.
उङ त्योपि इङुत

ʔuŋʌ ʦʌpdem ʔiŋutʌ.
उङ चप्देम् इङुत ।
I bought a cap.
मैले टोपी किनेँ ।
ʔek Infinitive: ए:न्य ʔêːnɛ transitive verb
tear. च्यात्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ gɵ prɛ̂ː ʔêːktɛ.
अम्‌अ्य ग्यो प्र्या: ए:क्‌त्य ।
He tore the clothes.
उसले लुगा च्यात्यो ।
ʔen Infinitive: एइन्य ʔēinɛ intransitive verb
be left unfinished. उब्रनु.

ʔʌmiski khʌ̂mpɛ jûː ʔēːstɛ.
अमिस्कि ख:म्प्य यु: एऽस्त्य ।
The food cooked yesterday was left unfinished.
हिजो पकाएको भात उब्रियो ।
ʔent Infinitive: एइन्य ʔēinɛ transitive verb
leave unfinished. उबार्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ jûː ʔêntɛ.
अम्‌अ्य यु: ए:न्त्य ।
He left the food unfinished.
उसले भात उबार्‍यो ।
ʔent-si Infinitive: एइसिन्य ʔēisinɛ reflexive verb
leave for later (food). पछिको लागि (खाने कुरा) बाँकी राख्‍नु.

disɛ̂ː po lagi jûː ʔēisinɛ mʌttʉ.
दिस्या: पो लागि यु: एइसिन्य मत्त्यु ।
We have to leave some food for tomorrow.
भोलिको लागि भात उबार्नु पर्छ ।
ʔe Infinitive: एन्य ʔenɛ intransitive verb
go to the toilets. दिसा गर्नु.
ʔemt Infinitive: एम्‍न्य ʔēmnɛ transitive verb
heat. सेकाउनु, सेकिनु.

mes noɔ̄m-ʔɛ mʌri ʔêmtɛ.
मेस् न्वाम्‌अ्य मरि ए:म्त्य ।
The sun made the buffalo very hot.
घामले भैँसीलाई धेरै पोल्यो ।

sɵbem mi-bi ʔēmnɛ mʌttʉ.
स्योबेम् मिबि एम्‍न्य मत्त्यु ।
We have to warm the bread in the fire.
रोटी आगोमा सेकाउनु पर्छ ।

mi-ʔɛ dhuma ʔiʔemʌtʌ.
मिअ्य धुमा इएमत ।
The fire made me very warm.
मलाई आगोले धेरै राप्‍यो ।
ʔel Infinitive: एल्न्य ʔēlnɛ intransitive verb
overflow. पोख्‍नु.

ku ʔêltɛnʌ mɵptɛ.
कु ए:ल्त्यन म्योप्‍त्य ।
The water overflowed and spilled.
पानी भरिएर पोख्यो ।

dʉ̂ːt bhlʌttɛnʌ ʔêltɛ.
द्‌यु:त् भ्लत्त्यन ए:ल्त्य ।
The milk boiled and overflowed.
दूध उम्‍लेर पोख्यो ।
ʔel Infinitive: एल्न्य ʔēlnɛ transitive verb
stretch. उजाउनु.
ʔel-de Infinitive: एल्‌देन्य ʔēl-denɛ -
lift up or stretch to obtain momentum to strike. उजाउनु.

ʔuŋʌ lʌphu-ʔɛ pôː ʔoɔ̂mnɛ ʔêldetʌ.
उङ लफुअ्य पो: अ्वा:म्‍न्य ए:ल्देत ।
He stretched his bow to shoot the pig.
सुँगुरलाई हान्‍न धनु उजाई रहेको थिएँ ।
ʔʉn Infinitive: ऐन्य ʔʌ̄inɛ intransitive verb
fall down (of tree). ढल्नु.

sʌ̄ŋ ʔʉ̄ːstɛ.
सङ्‌ अ्युऽस्त्य ।
The tree fell down.
रुख ढल्यो ।
ʔʉnt Infinitive: ऐन्य ʔʌ̄inɛ transitive verb
fell (tree). ढाल्नु.

ʣhūŋ-ʔɛ sʌ̄ŋ ʔʌ̂ntɛ.
झुङ्‌अ्य सङ्‌ अ:न्त्य ।
The wind knocked over the tree.
हावाले रुख ढाल्यो ।

leŋaksipo ʔuʣɛ-ʔɛ ʔukhāŋ ʔʌ̂ntɛ.
लेङाक्सिपो उज्यअ्य उखाङ्‌ अ:न्त्य ।
The trunk of the banana tree broke under the weight of its fruits.
घारीले केरालाई ढाल्यो ।
ʔɵk Infinitive: ओ:न्य ʔôːnɛ intransitive verb
crow. बास्‍नु.

koklʌp ʔudiʦʦhɛ ʔɵktɛ.
कोक्‍लप् उदिच्छ्य अ्योक्‌त्य ।
The rooster crowed in the morning.
भाले बिहान बास्यो ।
ʔɵkt Infinitive: ओ:न्य ʔôːnɛ transitive verb
bend (wood). काठ पसाङ्‍गिनु.

noɔ̄m-ʔɛ ghɵ̂ŋtɛnʌ sʌ̄ŋ ʔoktɛ.
न्वाम्‌अ्य घ्यो:ङ्‌त्यन सङ्‌ ओक्‌त्य ।
The sun bent the wood as it dried it.
घामले सेकिएर काठ पसाङ्‍गियो ।
thɵ (ʔodi) Infinitive: ओदि थ्योन्य ʔodi thɵnɛ -
guess, estimate. अन्दाज पाउनु.

“mâŋ tshʉktɛ” ʔodi muthɵwɛ.
“मा:ङ्‌ त्स्Hयुक्‌त्य” ओदि मुथ्योव्य ।
He could not guess what had happened.
के भयो अन्दाज पाइन ।
ʔɵŋ-si Infinitive: ओन्सिन्य ʔōnsinɛ reflexive verb
put oneself partway through an opening. टाउको छिराएर हेर्नु या पस्नु.
ʔɵŋ Infinitive: ओऽन्य ʔōːnɛ transitive verb
put oneself partway through an opening. हुलाउनु.

laskʌlʌ ʔudhōŋ ʔɵ̂ŋtɛ.
लास्कल उधोङ्‌ अ्यो:ङ्‌त्य ।
He stuck his head through the door.
ढोकाबाट टाउको हुलायो ।

ɦʌlesi mʌɦadeb.than-bi dhʌrmʌdwar-lʌkʌ dhōŋ ʔoŋsʌ wōːnɛ mʌttʉ.
हलेसि महादेब्‌थान्‌बि धर्मद्‍वार्‌लक धोङ्‌ ओङ्‌स वोऽन्य मत्त्यु ।
At the Halesi Mahadevathan cave, one enters by squeezing oneself through the Dharmadvara opening.
हलेसी महादेवथानको धर्मद्वारमा टाउका छिराएर पस्‍नु पर्छ ।
kʉtt Infinitive: क:न्‍न्य kʌ̂nnɛ transitive verb
water, make wet. पानी हाल्नु, पानीले भिज्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ pūŋmɛ khoɔ̄m ku-ʔɛ kʌttɛ.
अम्‌अ्य पुङ्‌म्य ख्‍वाम् कुअ्य कत्त्य ।
He watered the garden.
उसले बगैँचामा पानी हाल्यो ।

gagri-bi ku kurutʌlo ʔûŋ ku-ʔɛ ʔikʉstʌ.
गाग्रिबि कु कुरुतलो उ:ङ्‌ कुअ्य इक्युस्त ।
I got wet while I was carrying the pitcher.
गाग्रीको पानी छचल्किएर भिजेँ ।
kipt Infinitive: क:म्‍न्य kʌ̂mnɛ transitive verb
bend into a circle, tighten a screw. गोलो निहुराउनु, कस्‍नु.

ʔʌ̄mʔɛ pōːlupo bhokomɛ kʌptɛ.
अम्अ्य पोऽलुपो भोकोम्य कप्‍त्य ।
He bent the edge of the basket.
थुन्सेको बिट दोबार्‍यो ।

tūmbi-po khroɔ̂m ʔinɛ kʌpte.
तुम्बिपो ख्र्वा:म् इन्य कप्‍ते ।
Tighten the lid of the container.
तुम्बीको बिर्को कस ।
kʉr Infinitive: कर्न्य kʌ̄rnɛ transitive verb
carry. बोक्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ pɛ̂l ʔipɛ kʉ̂r kʉ̂rtɛ.
अम्‌अ्य प्या:ल् इप्य क्यु:र् क्यु:र्त्य ।
He carried a heavy load.
उसले गह्रुँगो भारी बोक्यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ bides-lʌkʌ bʌ̄ŋpɛ ghʌri ʔikʉrʌtʌ.
अम्‌अ्य बिदेस्‌लक बङ्‌प्य घरि इक्युरत ।
He brought me a nice watch from abroad.
उसले मलाई विदेशबाट राम्रो घडी ल्याइदियो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʦɵ kʉ̂rtɛ̂m suk mʌɦinʌ dôː.
अम्‌अ्य च्यो क्यु:र्त्या:म् सुक् महिन दो: ।
She is three months pregnant.
उनी गर्भवती भएकी तीन महिना भयो ।
kʉrt Infinitive: कर्न्य kʌ̄rnɛ transitive verb
bring for someone. ल्याइदिनु, लगिदिनु.

sʌlpu-ʔɛ ʔuʦɵ ʣɵ̂n.rʌ kʌ̄rdʉ.
सल्पुअ्य उच्यो ज्यो:न्‌र कर्द्‌यु ।
The bird brought food for its young.
चराले बचेरालाई चारा ल्याइदिन्छ ।

ʔuŋʌ ʔīn koseli (sosel) kʌ̂rtɛnîm gɵ.
उङ इन् कोसेलि (सोसेल्) क:र्त्यनि:म् ग्यो
I have brought you a present.
मैले तिमीलाई कोसेली ल्याईदिएको छु ।
kur-si Infinitive: कर्सिन्य kʌ̄rsinɛ reflexive verb
carry for oneself. आफ्‍नो लागि बोक्‍नु.

ʔûŋ ʣaklʌ kʌ̄rsiŋʌ.
उ:ङ्‌ जाक्‍ल कर्सिङ ।
I carry food for myself.
मेरो लागि खाना लान्छु ।
kak Infinitive: का:न्य kâːnɛ transitive verb
peel. केलाउनु, छिल्नु.

ki kʌgu.
कि कगु ।
I peel the potato.
आलु केलाउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ tēr kâːktɛ.
अम्‌अ्य तेर् का:क्‌त्य ।
He peeled the bamboo.
उसले चोया छिल्यो ।
kak Infinitive: का:न्य kâːnɛ intransitive verb
be tasteless. खल्‍लो हुनु.

ghrēːnʌ kaktɛ.
घ्रेऽन काक्‌त्य ।
The nettle had no taste.
सिस्‍नु खल्‍लो भयो ।
kakt Infinitive: का:न्य kâːnɛ transitive verb
hoe, dig, bite, peck. खन्‍नु, डस्‍नु, ठुङ्‍नु.

ʔuŋʌ ʔûː kaktu.
उङ ऊ: काक्‌तु ।
I hoe the field.
म बारी खन्छु ।

bhêi-ʔɛ ʔikakki.
भे:इअ्य इकाक्‌कि ।
Snakes bite.
सर्पले हामीलाई डस्छ ।

phɵ-ʔɛ bup.lʌ kaktʉ.
फ्योअ्य बुप्‌ल काक्‌त्यु ।
The hen pecked the chick.
कुखुराले चल्‍ला ठुङ्छ ।
kaŋt Infinitive: कान्य kāːnɛ transitive verb
put over a heat source. बान बसाल्नु.

ʔuŋʌ kɛ̄ːp kāndu.
उङ क्याऽप् कान्दु ।
I put the pot in the fireplace.
म चुलोमा भाँडा बसाल्छु ।
ki Infinitive: किन्य kinɛ intransitive verb
fight, argue. झगडा गर्नु.

mɵ̂l mʉkilo kinɛ munʉ, bʌ̄ŋpɛ muʦhûː.
म्यो:ल् म्युकिलो किन्य मुन्यु, बङ्‌प्य मुछु: ।
When having a discussion, it is not good to argue.
सल्‍लाह गर्दा झगडा गर्नु राम्रो हुँदैन ।
kik Infinitive: कु:न्य kûːnɛ transitive verb
tie. गाँठो पार्नु.

ʔuŋʌ ribʌ kigu.
उङ रिब किगु ।
I tie the rope.
म डोरीको गाँठो पार्छु ।
kukt Infinitive: कु:न्य kûːnɛ transitive verb
hurt people's feelings, threaten without any reason. प्रतिशोध लिनु, टोकेस दिनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kuktɛ.
अम्‌अ्य कुक्‌त्य ।
He hurt his feelings.
उसले घुरक्यायो ।

jakki brâː-bi kûːnɛ munʉ.
याक्‌कि ब्रा:बि कु:न्य मुन्यु ।
It is not good to seek revenge over small matters.
सानो कुरामा प्रतिशोध लिनु हुँदैन ।
kukt Infinitive: कु:न्य kûːnɛ transitive verb
bend. बङ्‌ग्याउनु या नुहाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ peperʦʌ kuktɛ.
अम्‌अ्य पेपेर्च कुक्‌त्य ।
He made tweezers.
उसले काम्टो बनायो ।
kik-si Infinitive: कु:न्सिन्य kûnsinɛ reflexive verb
to hang oneself. झुन्डिनु.
kekt Infinitive: के:न्य kêːnɛ transitive verb
pick. केलाउनु.

ʔuŋʌ phɵrsiʣɛ kektu.
उङ फ्योर्सिज्य केक्‌तु ।
I pick pumpkin seeds.
म फर्सिको बीउ केलाएर खान्छु ।

ʔuŋʌ sēr kektu.
उङ सेर् केक्‌तु ।
I pick lice.
म जुम्रा केलाउँछु ।
kept Infinitive: के:म्‍न्य kêmnɛ transitive verb
climb. चढ्नु.
stick. टाँस्‍नु.

ʔuŋʌ sʌ̄ŋ keptʌ.
उङ सङ्‌ केप्‍त ।
I climbed up the tree.
मैले रुख चढेँ ।

ʔuŋʌ jasu ʔuʦōŋsʌmmʌ keptʌ.
उङ यासु उचोङ्‌सम्म केप्‍त ।
I climbed to the top of the chilaune (Schima wallichii).
मैले चिलाउनेको रुख टुप्पोसम्म चढेँ ।

nus-ʔɛ rôː keptʉ.
नुस्‌अ्य रो: केप्‍त्यु ।
The monkey climbs up the cliff.
बाँदरले भीर चढ्छ ।

ʔuŋʌ māːlu keptʌ.
उङ मालु केप्‍त ।
I climbed the mountain.
मैले हिमाल चढेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ suʦʌnapaʈi-bi keptɛ.
अम्‌अ्य सुचनापाटिबि केप्‍त्य ।
He pasted the notice (on the board)
उसले भित्तामा सूचना टाँस्‍यो ।
kept Infinitive: के:म्‍न्य kêmnɛ transitive verb
sting. चिल्नु.

rɵbe-ʔɛ ʔikepʌtʌ.
र्‍योबेअ्य इकेपत ।
The wasp stung me.
अरिङ्‍गालले मलाई चिल्यो ।

ʔʌnɵ̂l ghrēːnʌ-ʔɛ ʔʌ̄m keptɛ.
अन्यो:ल् घ्रेऽनअ्य अम् केप्‍त्य ।
Today he was stung by nettle.
उसलाई सिस्‍नुले पोल्यो ।
ken Infinitive: केइन्य kēinɛ intransitive verb
jump around. उफ्रिनु, खेल्नु.

khɛlɛmbɛ ʔimʌçkilo kēinɛ munʉ.
ख्यल्याम्ब्य इमह्इकिलो केइन्य मुन्यु ।
When you catch a cold, it is better not to jump around.
रुघा लाउँदा खेल्‍नु उफिनु हुँदैन ।

ghrôːt-po ʔuʦɵ ʦoɔ̄isʌ kēisʌ ghʌ̄r.
घ्रो:त्‌पो उच्यो च्‍वाइस केइस घर् ।
The kid goat moves and jumps about.
बाख्राको पाठो उफ्रिदै दगुड्‌छ ।

lēldʌm kēide.
लेल्दम् केइदे ।
"The playground of the forest spirit" (place name).
वनझाँक्री खेल्नेठाउँ ।
kel Infinitive: केल्न्य kēlnɛ intransitive verb
blow strongly (wind). हावा चल्नु.

ʔʌmiski ʔudiʦʦhɛ ʣhūŋ mʌri kêltɛ.
अमिस्कि उदिच्छ्य झुङ्‌ मरि के:ल्त्य ।
Yesterday morning the wind blew very strongly.
हिजो बिहान हावा धेरै चल्यो ।
kel Infinitive: केल्न्य kēlnɛ transitive verb
split (bamboo). चिर्नु.

ʔuŋʌ tēr kelu.
उङ तेर् केलु ।
I split bamboo.
म चोया केलाउँछु ।

biʣʌm.lal-ʔɛ dɛ̄mjoŋ pɵnɛpo lagi tēr kêltɛ.
बिजम्‌लाल्‌अ्य द्‌याम्योङ्‌ प्योन्यपो लागि तेर् के:ल्त्य ।
Bijamlal split bamboo in order to weave a mat.
बिजमलालले सरङ बु्‍न्‍नलाई चोया काढ्‌‍यो ।

ʔʌ̄mʔɛ ʔûː kêltɛ.
अम्अ्य ऊ: के:ल्त्य ।
He ploughed the field unevenly.
उसले बारी जोत्‍दा चिरा पार्‍यो ।

ʔûː ʣhōŋpɛ-ʔɛ ʔûː ʣhōːnɛ phulu-bi ʔunʔûː kêltʉtɛ.
ऊ: झोङ्‌प्यअ्य ऊ: झोऽन्य फुलुबि उन्ऊ: के:ल्त्युत्य ।
The ploughman ploughed their field unevenly in an exchange of labor.
बारी जोत्‍नेले बारी जोत्‍ने पर्म गर्दा ठूल्ठूलो सोया बनाई राख्‍यो ।
keŋ Infinitive: केऽन्य kēːnɛ intransitive verb
cool down. सेलाउनु.

sāŋku kêŋtɛ.
साङ्‌कु के:ङ्‌त्य ।
The tea got cold.
चिया सेलायो ।
kʉnt Infinitive: कैन्य kʌ̄inɛ transitive verb
stretch. तन्काउनु.

ʔʌ̄msu-ʔɛ ʔûː thɛ̂mnɛ phitʌ kʌ̂ntɛsu.
अम्सुअ्य ऊ: थ्या:म्‍न्य फित क:न्त्यसु ।
They stretched the measuring tape to measure the field.
उनीहरुले जमीन नाप्‍नलाई फित्ता तन्काए ।

ʦɵʦʦɵpo ŋeʦo kʌ̄inɛ munʉ.
च्योच्‍च्योपो ङेचो कैन्य मुन्यु ।
It is not good to pull children's ears.
केटाकेटीको कान तान्‍नु हुँदैन ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʦɵʦʦɵpo ʔuŋeʦo kʌ̂ntɛ.
अम्‌अ्य च्योच्‍च्योपो उङेचो क:न्त्य ।
He pulled the child's ear.
उसले बच्‍चाको कान तान्दियो ।

ʔʌ̄m-ɦɛm-ʔɛ sɵle kʌ̂ntɛnu.
अम्‌ह्‍याम्‌अ्य स्योले क:न्त्यनु ।
They stretched the thread.
उनीहरुले धाँगो तन्काए ।
kʉnt-si Infinitive: कैसिन्य kʌ̄isinɛ reflexive verb
stretch oneself. तन्किनु.

ʔʌpsipɛ bîrmɵ phʉktɛnʌ kʌ̂itɛsi.
अप्सिप्य बि:र्म्यो फ्युक्‌त्यन कै:त्यसि ।
The cat woke up and stretched.
सुतेको बिरालो उठेर तन्कियो ।
ɦer (kôŋ) Infinitive: को:ङ्‌ हेर्न्य kôŋ ɦērnɛ -
roll down spinning, spin down (mostly flat object). गुडाउनु.

ʔuŋʌ phrisbi kôŋ ɦerutʌ.
उङ फ्रिस्बि को:ङ्‌ हेरुत ।
I spun the frisbee.
मैले फ्रिस्बी गुडाइ पठाइँ ।
kɵk Infinitive: को:न्य kôːnɛ transitive verb
know. जान्‍नु.

ʔuŋʌ lêl mʉnɛ kogu.
उङ ले:ल् म्युन्य कोगु ।
I know how to sing.
म गीत गाउन जान्दछु ।
kɵkt Infinitive: को:न्य kôːnɛ transitive verb
cut. काट्‍नु.

ʔuŋʌ sɵ koktu.
उङ स्यो कोक्‌तु ।
I cut the meat.
म मासु काट्‍छु ।

mul purkhaʔɛ dhʌran koktʉ.
मुल् पुर्खाअ्य धरान् कोक्‌त्यु ।
The priest finalizes the wedding negociations.
मूल पुर्खाले धरान काट्‍छ ।
kɵŋt Infinitive: कोऽन्य kōːnɛ transitive verb
freeze. जम्‍नु.

nōŋ-ʔɛ ki kôntɛ.
नोङ्‌अ्य कि को:न्त्य ।
The ice froze the potatoes.
हिउँको चिसोले आलु बरफ बन्यो ।

lōːnɛm-bi nōŋ jelo ʣhestʉ ku kōndʉ.
लोऽन्याम्‌बि नोङ्‌ येलो झेस्त्यु कु कोन्द्‌यु ।
When it snows in winter, the water freezes in the hills.
हिउँदमा हिउँ पर्दा हिउँले लेकमा पानी जम्छ ।
kɛt-si Infinitive: क्या:न्सिन्य kɛ̂nsinɛ reflexive verb
bite oneself. टोकिनु.

ʔûŋ ʔʌtāːpŋʌ kɛ̂nsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ अताप्ङ क्या:न्सिङत ।
I bit myself.
म आफैलाई टोकिएँ ।
kɛt Infinitive: क्या:न्‍न्य kɛ̂nnɛ transitive verb
bite. टोक्‍नु.

khlêːp-ʔɛ bîrmɵ kɛ̄ːdʉ.
ख्ले:प्‌अ्य बि:र्म्यो क्याद्‌यु ।
The dog bites the cat.
कुकुरले बिरालोलाई टोक्छ ।

sʌpʌl-ʔɛ ʔikɛçki.
सपल्‌अ्य इक्याह्इकि ।
Gnats sting.
भुसुनोले टोक्छ ।
kɛt Infinitive: क्या:न्‍न्य kɛ̂nnɛ intransitive verb
be in trouble. बिग्‌बिगी हुनु.

khespɵ kɛ̂nnu.
खेस्प्यो क्या:न्‍नु ।
The thieves are in trouble.
चोरको बिगबिगी छ ।
kɛpt-si Infinitive: क्या:म्सिन्य kɛ̂msinɛ reflexive verb
put on more (clothes). थप्‍नु.

ʔʌnɵ̂l tibi tūŋ ʣhūŋ lʉpɛ gɵmîm-ʔɛ ʔûŋ tibi gɵ kɛ̂msiŋʌtʌ.
अन्यो:ल् तिबि तुङ्‌ झुङ्‌ ल्युप्य ग्योमि:म्‌अ्य उ:ङ्‌ तिबि ग्यो क्या:म्सिङत ।
Today is a bit colder so I put on some more clothes.
आज अलिक बढी जाडो भएकोले मैले धेरै लुगा थपेँ (खप्ट्‌याएँ) ।
kɛpt Infinitive: क्या:म्‍न्य kɛ̂mnɛ transitive verb
add. थप्‍नु.

ʔinɛ tibi ʦaksʌr kɛpte.
इन्य तिबि चाक्सर् क्याप्‍ते ।
Have some more chang!
तिमीले थोरै छ्याङ थप न ।

ʔûŋ khɛpʦi tibi tuŋ ghole kɛpsɵʦʌje.
उ:ङ्‌ ख्याप्चि तिबि तुङ्‌ घोले क्याप्स्योचये ।
Give me some more money.
मलाई अलिक बढी पैसा थपीदिनुहोस न ।
kɛnt Infinitive: क्याइन्य kɛ̄inɛ transitive verb
bore a hole, drill. छेड्नु, प्वाल पार्नु.

sʌ̄ŋkʌrmi-ʔɛ ʣhɛ̄l bʌnei mʉnɛ sʌ̄ŋ kɛ̂ntɛ.
सङ्‌कर्मिअ्य झ्याल् बनेइ म्युन्य सङ्‌ क्या:न्त्य ।
The carpenter drilled into the wood to make a window.
सिकर्मीले झ्याल बनाउनलाई काठ छेड्यो ।

ʈʌp bɛ̄inɛ ʔʌ̄m-ʔɛ ʔuŋeʦo kɛ̂ntɛ.
टप् ब्याइन्य अम्‌अ्य उङेचो क्या:न्त्य ।
She pierced her ear to wear an earring.
टप लगाउनको लागि उसले कान छेड्‌यो ।
kɛm Infinitive: क्याम्‍न्य kɛ̄mnɛ transitive verb
chew. चपाउनु.
repeat. दोहोर्‍याउनु.

ʔuŋʌ jûː kɛmu.
उङ यु: क्यमु ।
I chew rice.
म भात चपाउँछु ।

ʔuŋʌ gipsi kɛmu.
उङ गिप्सि क्यमु ।
I chew beans.
म भटमास चपाउँछु ।

bʌ̂i-ʔɛ ŋârbupo ʔusʌ̄ŋ kɛ̄ːmʉ.
बै:अ्य ङा:र्बुपो उसङ्‌ क्याम्यु ।
The cow chews the branches of the Ficus sarmentosa.
गाईले दुदिलोको डाँक्‍ला चपाउछ ।

ʔʌ̄m ʦi-ʔɛ sēːdʉlo tûːŋʌ brâː kɛ̂mʣɛ.
अम् चिअ्य सेऽद्‌युलो तु:ङ ब्रा: क्या:म्ज्य ।
When he is drunk, he keeps on saying the same words.
ऊ मातेको बेला एउटै कुरा दोहोर्‍याउछ ।
kɛr Infinitive: क्यार्न्य kɛ̄rnɛ transitive verb
not allow. गर्न नदिनु.

sʌ̄ŋ-bi khoɔ̂nnɛ ʔʌmɛ̂mʔɛ ʔikɛrʌtʌ.
सङ्‌बि ख्‍वा:न्‍न्य अम्या:म्अ्य इक्यरत ।
My mother did not allow me to fetch firewood.
मेरी आमाले दाउरामा जान दिनु भएन ।

ʣhɛ̄l ɦɵ̂ltɛnʌ sʌ̄ŋʔɛ kɛ̂rtɛ.
झ्याल् ह्‍यो:ल्त्यन सङ्‌अ्य क्या:र्त्य ।
He opened the window and propped it open with a stick.
झ्याल खोलेपछि सिन्‍‍काले अड्‍यायो ।
kɛl Infinitive: क्याल्न्य kɛ̄lnɛ transitive verb
cluster together, wear one's hair in a bun. गुजुल्ट्‍याउनु, चुल्ठी बाँध्‍नु.

bhokoɔr mos-ʔɛ golɖo kɛ̂ltɛ.
भोक्‍वार् मोस्‌अ्य गोल्डो क्या:ल्त्य ।
The bear clustered the branches of the Symlocos ramossissima together (to make a shelter in tree).
रुख भालुले खराने गुजुल्ट्‍यायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔudhōːsʌm ʦulʈho kɛ̂ltɛnʌ kɛ̄m mʉtɛ.
अम्‌अ्य उधोऽसम् चुल्ठो क्या:ल्त्यन क्याम् म्युत्य ।
She wore her hair in a bun and did work.
उसले कपाल चुल्ठी बाँधेर काम गर्‍यो ।

ʔuʔûː-bi woŋâm-ʔɛ sʌ̄ŋ ghas mʌrʌ̄inɛpo lagi ʔʌ̄m-ʔɛ mʌ̄nʦʌp kɛ̂ltɛ.
उऊ:बि वोङा:म्‌अ्य सङ्‌ घास् मरैन्यपो लागि अम्‌अ्य मन्चप् क्या:ल्त्य ।
He tied the plants in his field into bundles so that other people would not cut them.
उसको बारीमा अरुले घास दाउरा नकाट्‍नाको लागि उसले जुरो बाँध्यो ।

ʣɛkoɔ̄i mʌtnije ʔɛ̂nnɛ-ʔɛ dephu was nērnʌ ʣɛlʌm kɛ̂lnu.
ज्यक्‍वाइ मत्‍निये अ्या:न्‍न्यअ्य देफु वास् नेर्न ज्यलम् क्या:ल्नु ।
In order to get good crops, they perform the Jyalam ceremony after the Waas festival.
अन्‍नबाली सप्रियोस भनी उभौली भूमे सकेपछि ज्यलम् पूजिन्छ ।

lūːʣʌ-jûː kɛ̄lsʌ ʔɛʣɛ̄ːsʌmmʌ sɛ̄mkîm khijo mʌttʉ.
लुऽजयु: क्याल्स अ्यज्यासम्म स्याम्कि:म् खियो मत्त्यु ।
If we steam the millet porridge for a long time after having stirred it, it becomes soft.
कोदोको ढीँडो मस्काएर धेरै बेरसम्म बफाएको नरम हुन्छ ।
kɛl-si Infinitive: क्याल्सिन्य kɛ̄lsinɛ reflexive verb
bundle oneself (in clothes). गुट्‍मुटिनु.

ʔûŋ gɵ-goju kɛ̂lsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ ग्योगोयु क्या:ल्सिङत ।
I bundled myself in my clothes.
म लुगा भित्र गुट्‍मुटिएँ ।
kɵ-si Infinitive: क्यो:न्सिन्य kɵ̂nsinɛ reflexive verb
make noise. कराउनु.

ʔusenɛ khlêːp mʌri kɵ̂ntɛsi.
उसेन्य ख्ले:प् मरि क्यो:न्त्यसि ।
In the evening the dog made a lot of noise.
रातमा कुकुर धेरै भुक्‍यो ।
kA Infinitive: क्योन्य kɵnɛ transitive verb
eat (hard things). खानु.

nɵ̂r-ʔɛ ghrôːt kʉtɛ.
न्यो:र्‌अ्य घ्रो:त् क्युत्य ।
The tiger ate the goat.
बाघले बाख्रा खायो ।

ʔuŋʌ sɵ kʌŋʌ.
उङ स्यो कङ ।
I eat meat.
म मासु खान्छु ।

ʔʌ̄mʔɛ bʌ̄rsu kʉtɛ.
अम्अ्य बर्सु क्युत्य ।
He ate cucumber.
उसले काक्रो खायो ।
kritt Infinitive: क्र:न्‍न्य krʌ̂nnɛ transitive verb
cut in slices (potatoes). काट्‍नु.

ʔuŋʌ ki krʌçsʌ koɔ̄i khibu.
उङ कि क्रह्इस क्‍वाइ खिबु ।
I slice the potato to cook curry.
आलु काटेर तरकारी पकाउँछु ।
kript Infinitive: क्र:म्‍न्य krʌ̂mnɛ transitive verb
cut. काट्‍नु.

ʔʌ̄msu-ʔɛ ʔarasʌ̄ŋ krʌptɛsu.
अम्सुअ्य आरासङ्‌ क्रप्‍त्यसु ।
They sawed the wood.
उनीहरुले आराकाठ काटे ।

ʔuŋʌ bêːlʌ-ʔɛ rɵ̂ː krʌptʌ.
उङ बे:लअ्य र्‍यो: क्रप्‍त ।
I cut the rice with a sickle.
मैले कचियाले धान काटेँ ।
krim Infinitive: क्रम्‍न्य krʌ̄mnɛ transitive verb
close eyes. आँखा चिम्‍लिनु.

ʔûŋ ʔʌ̂msiŋʌlo ʔʌmʌs krimu.
उ:ङ्‌ अ:म्सिङलो अमस् क्रिमु ।
I close my eyes when I sleep.
म सुत्‍दा आँखा चिम्‍लिन्छु ।
krakt Infinitive: क्रा:न्य krâːnɛ transitive verb
force (to eat), insert forcefully. कोचार्नु, अड्काउनु.

ʔʌm-ʔɛ ʦɵʦʦɵ jûː kraktɛ.
अम्‌अ्य च्योच्‍च्यो यु: क्राक्‌त्य ।
He forced the child to eat rice.
उसले बच्‍चालाई भात कोचार्‍यो ।

kupo paip-bi sāŋ kraktɛ.
कुपो पाइप्‌बि साङ्‌ क्राक्‌त्य ।
The brambles got stuck in the water pipe.
पानीको पाईपमा झ्यास कोचियो ।
krakt-si Infinitive: क्रा:न्सिन्य krânsinɛ reflexive verb
force oneself to eat. जबरजस्ती खानु.

ʔûŋ jûː krânsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ यु: क्रा:न्सिङत ।
I forced myself to eat a meal.
मैले जबरजस्ती खान खाएँ ।
krikt Infinitive: क्रु:न्य krûːnɛ deponent verb
become dry and hard (of earth), suffer from hypothermia. कक्रिनु.

bhēŋsi krʌktɛ.
भेङ्‌सि क्रक्‌त्य ।
The paddy field dried up.
खेत कक्रियो ।

ʣhūŋ-ʔɛ ʔikrikʌtʌ.
झुङ्‌अ्य इक्रिकत ।
I suffered from hypothermia.
जाडोले मलाई कक्र्यायो ।

ʔʌmupu krʌkdetʉ.
अमुपु क्रक्देत्यु ।
I have stomach cramps.
मेरो पेट अरट्ठ भईरहेको छ ।
krikt Infinitive: क्रु:न्य krûːnɛ transitive verb
set aside (for the future). बचाइराख्‍नु.

ʔʌmɛ̂mʔɛ nʌmʌ-po lagi rɵ̂ː rāːru krʌktʉtɛ̂m gɵ.
अम्या:म्अ्य नमपो लागि र्‍यो: रारु क्रक्‌त्युत्या:म् ग्यो ।
My mother has set aside rice seeds for next year.
मेरो आमाले अर्को सालको लागि धानको बिउँ राख्‍नु भएको छ ।
krʉk Infinitive: क्रु:न्य krûːnɛ intransitive verb
roar. गर्जनु.

nɵ̂r krʉktɛ.
न्यो:र् क्र्युक्‌त्य ।
The tiger roared.
बाघ गर्ज्यो ।

goru kruk-tôŋ mu.
गोरु क्रुक्‌तो:ङ्‌ मु ।
The ox is bellowing.
गोरु डुक्रदै छ ।
kre Infinitive: क्रेन्य krenɛ intransitive verb
hesitate. हिच्किचाउनु.

brâː sūːnɛ ʔûŋ nɛ kreŋʌtʌ.
ब्रा: सुऽन्य उ:ङ्‌ न्य क्रेङत ।
I hesitated to ask.
कुरा सोध्न म हिच्किचाएँ ।

ʔʌ̄m phinɛ nɛ krēːtɛ.
अम् फिन्य न्य क्रेऽत्य ।
He was hesitant to beg.
ऊ माग्‍न हिच्किचायो ।
krem Infinitive: क्रेम्‍न्य krēmnɛ transitive verb
roast next to the embers. सेकाउनु.

ʔuŋʌ ki mi-bi kremutʌnʌ ʣûŋtʌ.
उङ कि मिबि क्रेमुतन जु:ङ्‌त ।
I roasted a potato in the fire and ate it.
मैले आगोमा आलु सेकाएर खाएँ ।
krɵk Infinitive: क्रो:न्य krôːnɛ deponent verb
to make physically uncomfortable (a sharp object). बिझाउनु.

thumʌn-ʔɛ ʔikrôŋŋʌ.
थुमन्‌अ्य इक्रो:ङ्‌ङ ।
I feel uncomfortable in the bed.
बिछ्याउनाले मलाई बिझाउँछ ।
krɵŋt Infinitive: क्रोऽन्य krōːnɛ transitive verb
wedge, fix. अड्‌याउनु.

ʔʌ̄mʔɛ poɔ̄ndʉ po ʔulɛ krôntɛ.
अम्अ्य प्वान्द्‌यु पो उल्य क्रो:न्त्य ।
He fixed the handle of the axe.
उसले बन्चरोको बिँडमा छेक हाल्‍यो ।
krɵm Infinitive: क्र्वाम्‍न्य kroɔ̄mnɛ deponent verb
freeze, harden. कक्रिनु या कठेङ्‌ग्रिनु ।.

māːlu-tʉ nōŋ kroɔ̄mpɛ gɵ.
मालुत्यु नोङ्‌ क्र्वाम्प्य ग्यो ।
The snow is frozen in the mountains.
हिमालमा हिउँ कक्रिएको छ ।

lōːnɛm-bi ʣhūŋ-ʔɛ ʔikroɔ̄mki.
लोऽन्याम्‌बि झुङ्‌अ्य इक्र्वाम्कि ।
We are freezing cold in winter.
हिउँदमा जाडोले कक्र्याउँछ ।

ʔɛ̂n ʣhūŋ-ʔɛ ʔikroɔ̂msi-mîm ɦola.
अ्या:न् झुङ्‌अ्य इक्र्वा:म्सिमि:म् होला ।
The cold will probably freeze us.
अब जाडोले हामीलाई कक्र्यउला ।
klekt Infinitive: क्‍ले:न्य klêːnɛ transitive verb
paste, plaster, rub. लिप्‍नु, टाल्‍नु, घस्‍नु.

ʔuŋʌ ɦʌlʌlam pɵk-ʔɛ kʌ̄m klektu.
उङ हललाम् प्योक्‌अ्य कम् क्‍लेक्‌तु ।
I plaster the house with red earth.
मैले रातो माटोले घर लिप्छु ।

ʔuŋʌ ʔʌkʌ̄m tûː mʌ̄ina ghroktûŋtam, ʔɛ̂n klêːnɛ mʌçpɛ ʦhʉktɛ.
उङ अकम् तु: मैना घ्रोक्‌तु:ङ्‌ताम, अ्या:न् क्‍ले:न्य मह्इप्य छ्युक्‌त्य ।
I was away from my house for a month, and it now needs to be replastered.
मैले मेरो घर एक महिनावरको लागि छोडेको थिएँ, अब लिप्‍नु पर्ने भएको छ ।

ʔiʔʌʦhʌ tēl-ʔɛ klekte.
इअछ तेल्‌अ्य क्‍लेक्‌ते ।
Rub your baby with oil.
तिम्रो बच्‍चालाई तेल घस ।
klekt-si Infinitive: क्‍ले:न्सिन्य klênsinɛ reflexive verb
rub oneself. आफैले जीउमा दल्‍नु.

bîrmɵ ghiu ʔuʣɵʣɵ dâːlo ɦʌs-kolo mʌri klênsi.
बि:र्म्यो घिउ उज्योज्यो दा:लो हस्‌कोलो मरि क्‍ले:न्सि ।
When a cat wants butter, it rubs around humans’ legs.
बिरालो घिउ खान खोज्‍दा मान्छेसँग ढेस्सिन्छ ।
kɵtt Infinitive: क्‍वा:न्‍न्य koɔ̂nnɛ transitive verb
winnow. उडाउनु.

ʔuŋʌ lūːʣʌ ʣhūŋ koɔttu.
उङ लुऽज झुङ्‌ क्‍वात्तु ।
I winnow the millet (using the wind).
म कोदो हावा लाउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ŋimim brâː koɔttʉ.
अम्‌अ्य ङिमिम् ब्रा: क्‍वात्त्यु ।
He tells everybody what he hears.
उसले सुनेको कुरा अरु सबैलाई सुनाउँछ ।
kɵpt Infinitive: क्‍वा:म्‍न्य koɔ̂mnɛ transitive verb
wear, cover with a roof. लगाउनु, ओढ्नु, छाउनु.

ʔuŋʌ gɵ koɔptu.
उङ ग्यो क्‍वाप्‍तु ।
I wear clothes.
म लुगा लगाउँछु ।

ʔik-ʔɛ lūŋ-ʔɛ kʌ̄m koɔptiki.
इक्‌अ्य लुङ्‌अ्य कम् क्‍वाप्‍तिकि ।
We rooved the house with stone slabs.
हामीले ढुङ्‍गाले घर छायौं ।

ʔʌ̄m-ʔɛ sirʌk koɔptɛ.
अम्‌अ्य सिरक् क्‍वाप्‍त्य ।
He covered himself with a blanket.
उसले सिरक ओढ्‌यो ।
kɵlt Infinitive: क्‍वाल्न्य koɔ̄lnɛ transitive verb
chase; follow. खेद्‍नु, पछ्याउनु.

dhōːʦer ʔûː-bi wōŋpɛ phɵ ʔuŋʌ koɔ̄ldunu.
धोऽचेर् ऊ:बि वोङ्‌प्य फ्यो उङ क्‍वाल्दुनु ।
I chase after the chickens that enter the wheat field.
गहुँबारीमा पसेका कुखुरालाई धपाउँछु ।

khlêːp-ʔɛ solʌri koɔ̂ltɛ.
ख्ले:प्‌अ्य सोलरि क्‍वा:ल्त्य ।
The dog chased the jackal.
कुकुरले स्याललाई खेद्यो ।

lɛ̂ljo khoɔçpɛ ɦʌs koɔ̄ldunu.
ल्या:ल्यो ख्‍वाह्इप्य हस् क्‍वाल्दुनु ।
I follow the people who are walking ahead.
अघि जाने मान्छेहरुलाई पछ्याउँछु ।
khʉtt-si Infinitive: ख:न्सिन्य khʌ̂nsinɛ reflexive verb
comb oneself. कपाल कोर्नु.

ʔʌnɵ̂l ʔûŋ sʌrsiŋʌtʌnʌ khʌ̂nsiŋʌtʌ.
अन्यो:ल् उ:ङ्‌ सर्सिङतन ख:न्सिङत ।
Today I bathed and combed my hair.
आज म नुहाएर कपाल कोरेँ ।
khʉtt Infinitive: ख:न्‍न्य khʌ̂nnɛ transitive verb
touch. छुनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ bhār khʌ̂nnɛ ʦɛ̄ːbʉ.
अम्‌अ्य भार् ख:न्‍न्य च्याब्यु ।
He can touch the ceiling.
उसले सिलिङ छुन सक्छ ।
khʉtt Infinitive: ख:न्‍न्य khʌ̂nnɛ transitive verb
comb. कोर्नु.

ʔuŋʌ ʔʌdhōːsʌm khʌttʌ.
उङ अधोऽसम् खत्त ।
I combed my hair.
मैले कपाल कोरेँ ।
khʉtt Infinitive: ख:न्‍न्य khʌ̂nnɛ transitive verb
add soil around potato plants. आलुको बोट वरिपरि माटो दिनु.

ki sʌ̂nnɛ-kʌ lɛ̂l khʌ̂nnɛ mʌttʉ.
कि स:न्‍न्यक ल्या:ल् ख:न्‍न्य मत्त्यु ।
One has to add soil around the potato plant before it can bear fruit.
आलु फल्नुभन्‍दा पहिले बोटको वरिपरि माटो दिनु पर्छ ।
khip Infinitive: ख:म्‍न्य khʌ̂mnɛ transitive verb
cook. पकाउनु.

ʔīːʦi-ʔɛ sɵkoɔ̄i khipiti.
इऽचिअ्य स्योक्‍वाइ खिपिति ।
We cooked meat curry.
हामीले मासु पकायौं ।

ʔuŋʌ koɔ̄i khibu.
उङ क्‍वाइ खिबु ।
I cook curry.
म तरकारी पकाउँछु ।
khipt Infinitive: ख:म्‍न्य khʌ̂mnɛ transitive verb
tie tightly. बाँध्नु.

ghaspo kʉ̂r ghʌsari-ʔɛ khʌptɛ.
घास्पो क्यु:र् घसारिअ्य खप्‍त्य ।
He tied the load of grass with a long rope.
घाँसको भारी डोरिले कस्यो ।

ʔīːʦi-ʔɛ sɵle-ʔɛ khipi.
इऽचिअ्य स्योलेअ्य खिपि ।
Let's tie it with a thread.
हामीदुईले धाँगोले कसौं ।
khʉrt Infinitive: खर्न्य khʌ̄rnɛ transitive verb
cause to turn. घुमाउनु.

ku-ʔɛ ghʌʈʈa khʌ̄rdʉ.
कुअ्य घट्टा खर्द्‌यु ।
The water powers the mill.
पानीले घट्ट घुमाउँछ ।

ʔuŋʌ khʉrʉ̂ː khʌ̄rdu.
उङ ख्युर्‍यु: खर्दु ।
I turn the grinding stone.
मैले जाँतो घुमाउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔu-nûː ghole khʌ̂rtɛ.
अम्‌अ्य उनु: घोले ख:र्त्य ।
He thought hard about it.
उसले धेरै सोच्‍यो ।
khʉrt-si Infinitive: खर्सिन्य khʌ̄rsinɛ reflexive verb

was ʦhoɔ̄mkilo ʣhʌp-lʌkʌ khʌ̄rsiki.
वास् छ्वाम्किलो झप्‌लक खर्सिकि ।
When we dance Waas, we turn from the right.
भुमे नाच्‍दा दायाँबाट घुम्छौं ।

prithibi noɔ̄m.ɦēm-lʌkʌ noɔ̄mkhūŋthʌ khʌ̂rsi.
प्रिथिबि न्वाम्‌हेम्‌लक न्वाम्खुङ्‌थ ख:र्सि ।
The earth rotates from west to east.
पृथ्वी पश्‍चिमबाट पूर्वतिर परिक्रम गर्छ ।

ʔûŋ ʔikkɛ̄mpo lagi dēl-bi khʌrsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ इक्‌क्याम्पो लागि देल्‌बि खर्सिङत ।
I went around the village for the sake of our work.
हाम्रो कामको लागि म गाउँमा घुमेँ ।
khʉlt Infinitive: खल्न्य khʌ̄lnɛ transitive verb
twist, turn one's stomach. बटार्नु, पेट बटार्नु.

ʔʌ̄mʔɛ paktʌsi-po lʌɦʌrʌ khʌ̂ltɛ.
अम्अ्य पाक्‌तसिपो लहर ख:ल्त्य ।
He twisted the vine (in order to get its fiber).
उसले गुफ्लाको लहरा बटार्‍यो ।

ʔûŋ gari-bi wōːŋʌlo mʌri ʔikhʌ̄lŋʌ.
उ:ङ्‌ गारिबि वोऽङलो मरि इखल्ङ ।
When I ride in a car, I get motion sickness.
गाडी चड्‍दा मालई गाडी लाग्‍छ ।
khak Infinitive: खा:न्य khâːnɛ transitive verb
stitch, put together. टाँका मार्नु, मिलाउनु.

pen-ʔɛ dhʌʣurʌ khâːktɛ.
पेन्‌अ्य धजुर खा:क्‌त्य ।
He attached the dhajura with a pin.
हुप्सियो प्रयोग गरेर धजुरा लगायो ।
khakt Infinitive: खा:न्य khâːnɛ transitive verb
shy away from. लजाउनु.

ʔuŋʌ ɦêlpɵ khaktʌ.
उङ हे:ल्प्यो खाक्‌त ।
I felt shy in front of my in-law.
म सम्दीसँग लजाएँ ।

ʔûŋ ʔʌkhân lōːtɛ.
उ:ङ्‌ अखा:न् लोऽत्य ।
I felt shy.
मलाई लाज लाग्यो ।
khakt-si Infinitive: खा:न्सिन्य khânsinɛ reflexive verb

khânsiŋʌtʌ.
खा:न्सिङत ।
I felt shy.
मलाई लाज लाग्यो ।
khukt Infinitive: खु:न्य khûːnɛ deponent verb
hinder grow, prevent from thriving. बढ्‍न नदिनु.

ghoɔ̄lpɛ sʌ̄ŋʔɛ jakki sʌ̄ŋ khuktʉ.
घ्वाल्प्य सङ्‌अ्य याक्‌कि सङ्‌ खुक्‌त्यु ।
The big tree hinders the growth of the small tree.
ठूलो रुखको छहरीले सानो रुखलाई बढ्‍न दिदैन ।
khʉŋ Infinitive: खुऽन्य khūːnɛ transitive verb
start. थाल्नु.

ʔuŋʌ pōːlu khuŋu.
उङ पोऽलु खुङु ।
I start weaving the basket.
थुन्से बुन्‍न थाल्छु ।

ʔīːʦi-ʔɛ lʌ̄ŋ khʉŋiti.
इऽचिअ्य लङ्‌ ख्युङिति ।
We started weaving the basket.
हामीले डोको बुन्‍न थाल्यौं ।
khek Infinitive: खे:न्य khêːnɛ intransitive verb
burn (food). डढ्नु.

jûː khektɛ.
यु: खेक्‌त्य ।
The rice burned.
भात डढ्यो ।
khekt Infinitive: खे:न्य khêːnɛ transitive verb
hang. झुण्ड्याउनु.

ʔuŋʌ pūnʣʌ-bi mʌkʌi khektu.
उङ पुन्जबि मकै खेक्‌तु ।
I hang corn on the rack over the oven.
म सराङमा मकै झुण्ड्याउँछु ।

ʔīːʦi-ʔɛ gɵ kheki.
इऽचिअ्य ग्यो खेकि ।
We hang the clothes.
हामीले लुगा झुण्ड्याउँछौं ।
khett Infinitive: खे:न्‍न्य khênnɛ transitive verb
cover one's head. ओढ्‍नु.

daksu soɔçkilo ʦopdem khênnɛ mʌttʉ.
दाक्सु स्वाह्इकिलो चोप्देम् खे:न्‍न्य मत्त्यु ।
When we greet people, we have to cover our head with a hat.
ढोग गर्दा टोपी ओढ्‍नु पर्छ ।

ʔʌnʌ̄m wɵ jāːtɛlo ghūm khet.thertɛnu.
अनम् व्यो यात्यलो घुम् खेत्‌थेर्त्यनु ।
Long ago when it rained, people used to cover themselves with bamboo rain ponchos.
उहिले पानी पर्दा घुम ओढ्‍थे ।
khe Infinitive: खेन्य khenɛ transitive verb
steal. चोर्नु.

khespɵ-ʔɛ khɛpʦi khetɛ.
खेस्प्योअ्य ख्याप्चि खेत्य ।
The thief stole money.
चोरले पैसा चोर्‍यो ।
khem Infinitive: खेम्‍न्य khēmnɛ transitive verb
tie. बाँध्‍नु.

ʣhūŋ kēl-lo, gɵ̄ːthɛ-po ʦhēlmɛ ghʌra-bi khēmnɛ mʌttʉ.
झुङ्‌ केल्‌लो, ग्योऽथ्यपो छेल्म्य घराबि खेम्‍न्य मत्त्यु ।
When there is a storm, we have to tie the cowshed mat to the beam.
हावाहुरी चल्दा गोठको चित्र घरामा बाँध्‍नु पर्छ ।
khemt Infinitive: खेम्‍न्य khēmnɛ deponent verb
be clumsy, break whatever one touches. कुनै पनि वस्तु (कसैको हातमा) नटिक्‍नु.

ʔʌ̄m mâŋ-ʔɛːjo mukhēmdʉ.
अम् मा:ङ्‌अ्यायो मुखेम्द्‌यु ।
He breaks everything he touches. (Nothing lasts in his hands)
उसको हातमा केहि पनि टिक्दैन ।

ʔûŋ mâŋ-ʔɛːjo mʌkhēmŋʌ.
उ:ङ्‌ मा:ङ्‌अ्यायो मखेम्ङ ।
Nothing lasts in my hands.
मेरो हातमा केहि पनि टिक्दैन ।
kher Infinitive: खेर्न्य khērnɛ intransitive verb
be stuck, be in tight spot. अप्ठेरोमा पर्नु.

rôːlɛ̄m-bi kherʌtʌ.
रो:ल्याम्‌बि खेरत ।
I was stuck on the path on the cliff.
भीरको अप्ठेरो बाटोमा अड्‍केँ ।

rôːlūŋ kep-pɛ ɦʌs khêrtɛ.
रो:लुङ्‌ केप्‌प्य हस् खे:र्त्य ।
The rock climber was stuck on the rock face.
चट्टान चढ्‍ने मान्छे अड्क्‍यो ।

nokʦɵ ɦōːtɛlo, nôː ʦoɔ̄rnɛ khɛpʦi mugōːwɛnʌ kherʌtʌ.
नोक्‍च्यो होऽत्यलो, नो: च्‍वार्न्य ख्याप्चि मुगोऽव्यन खेरत ।
When the money lender came and I had no money to pay back the debt, I was in a tight spot.
साहु आउँदा ऋण तिर्न पैसा नभएकोले अप्ठेरोमा परेँ ।
khʉn Infinitive: खैन्य khʌ̄inɛ intransitive verb
fall down. ढल्नु, निन्द्राले झुल्नु्, गाडिनु.

tōŋbɛ tuŋutʌnʌ ʔûŋ khʉ̄ːstʌ.
तोङ्‌ब्य तुङुतन उ:ङ्‌ ख्युऽस्त ।
After I drank tongba, I fell down.
म तोङ्बा खाएर ढलेँ ।

kānla-bi ʦɵʦʦɵ thūːtɛlo ʔudhōŋlʌ khʉ̄ːstɛ.
कान्लाबि च्योच्‍च्यो थुऽत्यलो उधोङ्‌ल ख्युऽस्त्य ।
When the child fell from the terrace wall, he fell headfirst.
कान्लामा बच्‍चा लड्‍दा टाउकोबाट गाडियो ।

tōŋbɛ-ʔɛ sêːtɛnʌ ʔudhōŋlʌ khʉ̄ːstɛ.
तोङ्‌ब्यअ्य से:त्यन उधोङ्‌ल ख्युऽस्त्य ।
He was drunk on tongba and fell headfirst.
तोङबाले मातेर उधोमण्टे भयो ।
khʉnt Infinitive: खैन्य khʌ̄inɛ transitive verb
stick (a pole) into the ground. गाड्नु.

ʔīːʦi-ʔɛ bʌ̂i poɔ̂ide kilo khʉ̄ːsti.
इऽचिअ्य बै: प्वा:इदे किलो ख्युऽस्ति ।
We planted a pole to tie up the cows.
हामीहरुले गाइ बान्‍ने किलो गाड्यौं ।

ʔʌmiski dʌla muʔʌ̂mwɛsi, ʔʌnɵ̂l simʉwɛ khʌ̄ndʉ.
अमिस्कि दला मुअ:म्व्यसि, अन्यो:ल् सिम्युव्य खन्द्‌यु ।
Yesterday he did not go to sleep on time, so today he is dozing off.
हिजो छिटो सुतेन, आज (निद्राले) उङ्‌दैछ ।

ʔuŋʌ simʉwɛ khʌ̄ndu.
उङ सिम्युव्य खन्दु ।
I doze off.
म उङ्छु ।
khʉnt-si Infinitive: खैसिन्य khʌ̄isinɛ reflexive verb
go into the ground. गाडिनु.

ghoʦa khʌ̄ikilo, pɵk gɵkde-bi bhʌ̄ŋtɛ khʌ̄isi.
घोचा खैकिलो, प्योक् ग्योक्देबि भङ्‌त्य खैसि ।
When we stick the cowshed pole into the ground, it goes in nicely.
घोचा गाड्‍दा मट्यौलीमा राम्ररी गाडिन्छ ।
khok Infinitive: खो:न्य khôːnɛ transitive verb
shave, cut (hair, mustache). खौरनु.
grate. कोर्नु.

ʔuŋʌ ʔʌdhōːsʌm khogu.
उङ अधोऽसम् खोगु ।
I shave my hair.
म कपाल खौरन्छु ।
khok-si Infinitive: खो:न्सिन्य khônsinɛ reflexive verb
shave. दाह्री जुँगा काट्‍नु.

ʔûŋ khônsinɛ mʌttʉ.
उ:ङ्‌ खो:न्सिन्य मत्त्यु ।
I have to shave.
मेरो दाह्री जुँगा काट्‍नुपर्छ ।
khɵŋ Infinitive: खोऽन्य khōːnɛ intransitive verb
come (to a higher place). माथी आउनु.

ʔʌmiski ʔikʌ̄m-bi khɵŋʌtʌ.
अमिस्कि इकम्‌बि ख्योङत ।
Yesterday I came up to your house.
हिजो तिम्रो घरमा (माथि) आएँ ।
khɵŋt Infinitive: खोऽन्य khōːnɛ transitive verb
bring (to a higher place). माथी ल्याउनु.

ʔuŋʌ sʌ̄ŋ khôntʌ.
उङ सङ्‌ खो:न्त ।
I brought up the firewood.
मैले दाउरा (माथि) ल्याएँ ।
khɛ Infinitive: ख्यन्य khɛnɛ intransitive verb
be bitter. तीतो.

rʌ̄m khāːtɛ.
रम् खात्य ।
It is too salty.
नून तीतो भयो ।

tɛ̂mphɛr khɛpɛ gɵ.
त्या:म्फ्यार् ख्यप्य ग्यो ।
Bitter gourd is bitter.
तिते तीतो हुन्छ ।
khɛtt-si Infinitive: ख्या:न्सिन्य khɛ̂nsinɛ reflexive verb
be blocked. थुनिनु.

ku khɛçsipɛ gɵ.
कु ख्याह्इसिप्य ग्यो ।
The water has been blocked.
पानी थुनिएको छ ।

ku khɛ̂ntɛsi.
कु ख्या:न्त्यसि ।
Water collected.
पानी जम्यो ।
khɛtt Infinitive: ख्या:न्‍न्य khɛ̂nnɛ transitive verb
block, squeeze into (as in a door). थुन्‍नु, च्याप्‍नु.

ku khɛçsʌ dhi mʉ̂npɛ gɵ.
कु ख्याह्इस धि म्यु:न्प्य ग्यो ।
A pond was formed by blocking the water.
पानी थुनेर पोखरी बनाएको छ ।

bali-bi bʌ̂i mʌwōːnɛpo lagi lɛ̄m khɛ̂npɛ gɵ.
बालिबि बै: मवोऽन्यपो लागि ल्याम् ख्या:न्प्य ग्यो ।
The path is blocked so that the cow cannot go into the crops.
बालीमा गाई नपस्‍नको लागि बाटो थुनिएको छ ।

ʦɵʦʦɵpo ʔukhʌ̄r laskʌ-ʔɛ khɛttɛnʌ koɔ̄r ʦhʉktɛ.
च्योच्‍च्योपो उखर् लास्कअ्य ख्यात्त्यन क्‍वार् छ्युक्‌त्य ।
The child injured his hand by trapping it in the door.
बच्‍चाको हात ढोकाले च्यापेर घाउ भयो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûː ʣhɵ̄ːŋʉlo ʔuʦhēu ʦhīːmʉ mʌnʌ ʔukuna khɛttʉ.
अम्‌अ्य ऊ: झ्योऽङ्‌युलो उछेउ छिऽम्यु मन उकुना ख्यात्त्यु ।
When he ploughs the field, he ploughs tightly from the first row up to the terrace wall.
उसले राम्ररी छेउकुना बारी जोत्छ ।
khɛp Infinitive: ख्या:म्‍न्य khɛ̂mnɛ transitive verb
be about to. हुनै लागेको.

leŋaksi dʌ̄mnɛ khɛ̄ːbʉ.
लेङाक्सि दम्‍न्य ख्याब्यु ।
The banana is about to ripen.
केरा पाक्‍नै लाग्यो ।

kɵ toɔ̂nnɛ khɛ̄ːbʉ.
क्यो त्वा:न्‍न्य ख्याब्यु ।
The day is about to break.
उज्यालो हुन लाग्यो ।

ʔûŋ bides khoɔ̂nnɛ khɛbu.
उ:ङ्‌ बिदेस् ख्‍वा:न्‍न्य ख्यबु ।
I am about to go abroad.
विदेश जानै लागेँ ।

ʔɛ̂n ʔûŋ ʔʌ̂msinɛ khɛbu.
अ्या:न् उ:ङ्‌ अ:म्सिन्य ख्यबु ।
I am about to go to sleep now.
अब म सुत्‍न लागेको छु ।
khɛl Infinitive: ख्याल्न्य khɛ̄lnɛ transitive verb
press. पेल्नु.

kōl-bi tori khɛ̄lsʌ tēl lɛ̂nnɛ mʌttʉ.
कोल्‌बि तोरि ख्याल्स तेल् ल्या:न्‍न्य मत्त्यु ।
We extract oil by crushing the mustard seed in the seed-crusher.
कोलमा तोरी पेलेर तेल निकाल्नुपर्छ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ khespɵ khɛ̂ltɛnʌ brâː sîŋtɛ.
अम्‌अ्य खेस्प्यो ख्या:ल्त्यन ब्रा: सि:ङ्‌त्य ।
He pressured the thief and asked him questions.
उसले चोरलाई पेलेर कुरा सोध्यो ।
khritt Infinitive: ख्र:न्‍न्य khrʌ̂nnɛ transitive verb
count. गन्‍नु.

ʔuŋʌ brepʦo tʌ̄rsʌ khrʌttu.
उङ ब्रेप्चो तर्स ख्रत्तु ।
I count on my fingers.
म अैँलामा गन्ति गर्छु ।

ʔuŋʌ khɛpʦi khrʌttu.
उङ ख्याप्चि ख्रत्तु ।
I count money.
म पैसा गन्छु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ dipawali-bi bʌ̄ŋpɛ deusi khrʌttʉ.
अम्‌अ्य दिपावालिबि बङ्‌प्य देउसि ख्रत्त्यु ।
He recites the deusi very well during the Dipavali festival.
दीपावालीमा उसले राम्ररी देउसी भट्ट्‍याउँछ ।
khrimt Infinitive: ख्रम्‍न्य khrʌ̄mnɛ transitive verb
step on. टेक्‍नु (भाँचिने गरी).

ʔuŋʌ sisa khrʌ̂mtʌ.
उङ सिसा ख्र:म्त ।
I stepped on the glass.
मैले सिसा कल्‍छें ।

bʌ̂ipo sɛ̂l-ʔɛ ɦilo khrʌ̂mtɛ.
बै:पो स्या:ल्‌अ्य हिलो ख्र:म्त्य ।
The cow stepped on the mud.
गाईको खुट्टाले हिलो कुल्च्यो ।

ʔāːpo ʔʌsɛ̂l-ʔɛ ʣhikra khrʌ̂mtɛ.
आपो अस्या:ल्‌अ्य झिक्रा ख्र:म्त्य ।
I stepped on the twig.
मैले झिक्रा कुल्चे ।

ʔʌmupu ŋestɛnʌ nokʦho-ʔɛ rotʌlʌm ʔikhrimʌtʌ.
अमुपु ङेस्त्यन नोक्‍छोअ्य रोतलम् इख्रिमत ।
The shaman healed my indigestion.
पेट दुखेर धामीले मलाई सिया मन्सायो ।

ʔuŋʌ ɦilo khrʌ̂mtʌnʌ bhoɔ̄rʣɛm ʔimʉstʌ.
उङ हिलो ख्र:म्तन भ्वार्ज्याम् इम्युस्त ।
I stepped in the mud and got a rash.
फोहोर कुल्चेर मलाई हिलो लाग्‍यो ।
khri Infinitive: ख्रिन्य khrinɛ transitive verb
help walk (a child or a disabled person). डोर्‍याउनु.

ʦɵʦʦɵ-ʔɛ lɛmthinɛ muʦɛ̄ːbʉ, khrinɛ mʌttʉ.
च्योच्‍च्योअ्य ल्याम्थिन्य मुच्याब्यु, ख्रिन्य मत्त्यु ।
When a child can't walk yet, we have to help it walk.
केटाकेटीले हिड्न सक्दैनन्, डोर्‍याउनु पर्छ ।

ʦɵʦʦɵ-ɦɛm lɛ̄mthinɛ muʦɛ̂ːpnu, thinu, wɛtɛ̄ː khrinɛ mʌttʉ.
च्योच्‍च्योह्‍याम् ल्याम्थिन्य मुच्या:प्‍नु, थिनु, व्यत्या ख्रिन्य मत्त्यु ।
When children cannot yet walk and fall down, we have to help them walk slowly.
हिँड्न नसक्‍ने बच्‍चाहरुलाई बिस्तरै डोर्‍याउनुपर्छ ।
khrʉŋt Infinitive: ख्रुऽन्य khrūːnɛ transitive verb
eat by crunching, chomp on. चपाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ khoɔ̄rpɛ khāːbu khrûntɛ.
अम्‌अ्य ख्‍वार्प्य खाबु ख्रु:न्त्य ।
He made crunching sounds as he ate the fried snack.
उसले भुटेको खाजा चपायो ।

ʔuŋʌ bʌdʌm khrūndu.
उङ बदम् ख्रुन्दु ।
I chomp on peanuts.
म बदम चपाउँछु ।
khrek Infinitive: ख्रे:न्य khrêːnɛ transitive verb
bite into. टोकेर खानु.

ʔuŋʌ mʌkʌ̄i khregu.
उङ मकै ख्रेगु ।
I bite into the corn.
म मकै टोकेर खान्छु ।
khrɵtt Infinitive: ख्र्वा:न्‍न्य khroɔ̂nnɛ transitive verb
thread the weft through the warp. तान बुन्‍न धागो मिलाउनु.

ʔuŋʌ sɵle khroɔttu.
उङ स्योले ख्र्वात्तु ।
I thread the weft through the warp.
म धागो मिलाउँछु ।
khrɵpt Infinitive: ख्र्वा:म्‍न्य khroɔ̂mnɛ transitive verb
cover. छोप्‍नु.

ʔuŋʌ sāŋku khroɔptʌ.
उङ साङ्‌कु ख्र्वाप्‍त ।
I covered the tea.
मैले चिया छोपेँ ।

lup-bim ʦi bhʌ̄ŋtei khroɔ̂mnɛ mʌttʉ.
लुप्‌बिम् चि भङ्‌तेइ ख्र्वा:म्‍न्य मत्त्यु ।
We have to tighly cover the alcohol in the jar.
घैटोको जाँड राम्रोसंग बन्द गर्नुपर्छ ।

jûː khʌpkilo khroɔ̂mnɛ mʌttʉ.
यु: खप्किलो ख्र्वा:म्‍न्य मत्त्यु ।
When we cook rice we have to cover it.
भात पकाउदा छोप्‍नु पर्छ ।
khlit Infinitive: ख्ल:न्‍न्य khlʌ̂nnɛ intransitive verb
be twisted, sprained (joint), go the wrong way (machine, key). मर्किनु.

ʔʌtʌ̄mʦu khlistɛ.
अतम्चु ख्लिस्त्य ।
My knee is sprained.
मेरो घुँडा मर्क्यो ।

ʔuʦhʌ̄mru khlistɛ.
उछम्रु ख्लिस्त्य ।
He twisted his back.
उसको ढाँड सर्कियो ।
Syn: lit
khlitt Infinitive: ख्ल:न्‍न्य khlʌ̂nnɛ transitive verb
lock up. लगाउनु.
bury. जमीनमा गाडेर मृत संस्कार गर्नु.

ʔuŋʌ laskʌ-bi ʦabi khlʌttʌ.
उङ लास्कबि चाबि ख्लत्त ।
I locked the door.
मैले ढोकामा चाबी लगाएँ ।

mʌçpɛ ɦʌs ʔʌmiski khlʌttɛnu.
मह्इप्य हस् अमिस्कि ख्लत्त्यनु ।
They buried the deceased person yesterday.
मृतकलाई हिजो जमीनमा गाडेर मृत संस्कार गरे ।
khlʉm Infinitive: ख्लम्‍न्य khlʌ̄mnɛ transitive verb
bury. खाडलमा पुर्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kʌlʌm-bi khos khlʉ̂mtɛ.
अम्‌अ्य कलम्‌बि खोस् ख्ल्यु:म्त्य ।
He buried the taro in the pit.
उसले पिँडालु खाडलमा भण्डारण गर्‍यो ।
khlep Infinitive: ख्ले:म्‍न्य khlêmnɛ transitive verb
sharpen, peel. ताछ्नु.

betho-ʔɛ koɔrʦoɔ̄m khlebutʌ.
बेथोअ्य क्‍वार्च्‍वाम् ख्लेबुत ।
I sharpened the wooden spatula with a khukuri.
खुकुरीले दाबिलो ताछें ।

seudana khlebutʌ.
सेउदाना ख्लेबुत ।
I peeled an apple.
स्याउ ताछेँ ।

ʦok-ʔɛ ɦʌlo khlebu.
चोक्‌अ्य हलो ख्लेबु ।
I sharpen the plough with an adze.
म बासिलाले हलो ताछ्छु

kɛrdo-ʔɛ ki khlebutʌ.
क्यार्दोअ्य कि ख्लेबुत ।
I peeled the potato with a knife.
कर्दोले आलु ताछेँ ।
Syn: ʦokt
khleŋ Infinitive: ख्लेऽन्य khlēːnɛ transitive verb
wrap (for burial). कात्रोमा बेर्नु.

ʔʌ̄msuʔɛ sispɵ khlʌ̄m.gɵ-bi khlêŋtɛsu.
अम्सुअ्य सिस्प्यो ख्लम्‌ग्योबि ख्ले:ङ्‌त्यसु ।
They wrapped the corpse in a burial cloth.
उनिहरुले शवलाई कात्रोमा बेरे ।
khlok Infinitive: ख्लो:न्य khlôːnɛ transitive verb
beat. कुट्‍नु, हान्‍नु.

sʌmkhrʌ-bi thalʌm-ʔɛ ʣɛ khlɵ̂ːktɛ.
सम्ख्रबि थालम्‌अ्य ज्य ख्ल्यो:क्‌त्य ।
He beat the grains in the mortar with the pestle.
ओखलमा मुसलले अन्‍न कुट्‍यो ।

lɛthi-ʔɛ khlɵ̂ːktɛ.
ल्यथिअ्य ख्ल्यो:क्‌त्य ।
He kicked him.
लात्तिले हान्यो ।
khlɛt Infinitive: ख्ल्या:न्‍न्य khlɛ̂nnɛ transitive verb
burn. आगोले पोल्नु.

mi-ʔɛ ʔikhlɛstʌ.
मिअ्य इख्ल्यास्त ।
I got burnt by the fire.
मलाई आगोले पोल्यो ।

ʔûŋ bhlʌçpɛ ku-ʔɛ ʔikhlɛstʌ.
उ:ङ्‌ भ्लह्इप्य कुअ्य इख्ल्यास्त ।
I got burnt by boiling water.
उम्‍लेको पानीले मलाई पाल्यो ।

jûː khîːptɛlo ʔukhʌ̄r mi-ʔɛ khlɛ̂ːtɛ.
यु: खि:प्‍त्यलो उखर् मिअ्य ख्ल्या:त्य ।
His hand was burnt by the fire as he cooked the meal.
खाना पकाउँदा उसको हात आगोले पोल्यो ।
khlɛt Infinitive: ख्ल्या:न्‍न्य khlɛ̂nnɛ transitive verb
make a mistake. बिराउनु.

khɵleŋʌ jûː bîŋtʌnu molo tûː ʦʌ̄i khlɛ̂ːtuŋtʌ rʌiʦhʌ.
ख्योलेङ यु: बि:ङ्‌तनु मोलो तु: चै ख्ल्या:तुङ्‌त रैछ ।
I gave food to everybody, but I apparently missed one person.
सबैलाई भात दिएँ तर एकजनालाई बिराएँ छु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ brâː khlɛ̂ːtɛnʌ kîn phʉktɛ.
अम्‌अ्य ब्रा: ख्ल्या:त्यन कि:न् फ्युक्‌त्य ।
He misspoke and there was a dispute.
उसले कुरा बिगारेर झगडा भयो ।
Syn: wak
khlɛt Infinitive: ख्ल्या:न्‍न्य khlɛ̂nnɛ transitive verb
scrape. खुर्कनु, खुइलाउनु, ताछ्नु.

pôː ɦʌçsʌ khlɛ̂ːtɛnu.
पो: हह्इस ख्ल्या:त्यनु ।
They burned the pig's hair and scraped its skin.
सुँगुर पोलेर खुर्काए ।

ki jâː mʉkilo kānla khlɛ̂nnɛ mʌttʉ.
कि या: म्युकिलो कान्ला ख्ल्या:न्‍न्य मत्त्यु ।
When we plant potatoes, we have to scrape the terrace wall.
आलु रोप्‍दा कान्लो ताछ्नुपर्छ ।
khlɛm Infinitive: ख्ल्याम्‍न्य khlɛ̄mnɛ transitive verb
hurt, curse. बिगार्नु.

ʔʌnʌ̄m khlɛ̄m lʉnɛ gōːthertɛ.
अनम् ख्ल्याम् ल्युन्य गोऽथेर्त्य ।
In the olden days, people used to curse each other.
उहिले भेदेर बिगार्छ भन्‍ने विश्‍वास गर्थे ।
khɵt Infinitive: ख्‍वा:न्‍न्य khoɔ̂nnɛ intransitive verb
go. जानु.

ʔûŋ kʌ̄m sēi-bi khɵstʌ.
उ:ङ्‌ कम् सेइबि ख्योस्त ।
I went to see the house.
म घर हेर्न गएँ ।

ʔûŋ kʌleʣ khoɔ̂iŋʌ.
उ:ङ्‌ कलेज् ख्‍वा:इङ ।
I go to college.
म कलेज जान्छु ।

ʔʌ̄m phʌrʌm khɛ̂i mʉk-bi dorphu bʌʣar khɵstɛ.
अम् फरम् ख्या:इ म्युक्‌बि दोर्फु बजार् ख्योस्त्य ।
He went to Dorphu bazaar to sell ginger.
ऊ अदुवा बेच्न दोर्फु बजार गयो ।

ʔʌ̄m kitap ʔʌ̄ŋ-bi pʌsʌl khɵstɛ.
अम् किताप् अङ्‌बि पसल् ख्योस्त्य ।
He went to the bookshop to buy books.
ऊ किताप किन्‍न पसल गयो ।
khɵtt Infinitive: ख्‍वा:न्‍न्य khoɔ̂nnɛ transitive verb
take away. लग्‍नु.

nɵ̂r-ʔɛ ghrōːdʉ khoɔttɛ.
न्यो:र्‌अ्य घ्रोऽद्‌यु ख्‍वात्त्य ।
The tiger took away the goat.
बाघले बाख्रा लग्यो ।

kōːro-ʔɛ bhēŋsi khoɔttɛ.
कोऽरोअ्य भेङ्‌सि ख्‍वात्त्य ।
The landslide swept away the paddy fields.
पहिरोले खेत लग्यो ।

ʔiskul-bi jâː mʉnɛ jakki pūŋmɛpo ʔukhāŋ khoɔttʌ.
इस्कुल्‌बि या: म्युन्य याक्‌कि पुङ्‌म्यपो उखाङ्‌ ख्‍वात्त ।
I took a small flower plant to school to plant.
स्कुलमा रोप्‍नलाई सानो फूलको बिरुवा लगेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ nʌspʌti khɛ̂i mʉnɛ dorphu bʌʣar khoɔttɛ.
अम्‌अ्य नस्पति ख्या:इ म्युन्य दोर्फु बजार् ख्‍वात्त्य ।
He took pears to sell at Dorphu bazaar.
उसले नास्पती बेच्न दोर्फु बजार लग्यो ।
khɵp-si Infinitive: ख्‍वा:म्सिन्य khoɔ̂msinɛ reflexive verb
gather. जम्मा हुनु.

ɦʌs-ɦɛm rɵ̂ː jâː mʉnɛ khoɔ̂mtɛnnu.
हस्‌ह्‍याम् र्‍यो: या: म्युन्य ख्‍वा:म्त्यान्‍नु ।
People gathered to plant rice.
मान्छेहरु धान रोप्‍नु जम्मा भए ।
khɵp Infinitive: ख्‍वा:म्‍न्य khoɔ̂mnɛ transitive verb
gather. बटुल्नु, जम्मा पार्नु.

saphulem khobutʌ.
साफुलेम् खोबुत ।
I gathered dry leaves.
मैले पत्‍कर सोहोरेँ ।

mɵ̂l mʉnɛ ɦʌs khobutʌnu.
म्यो:ल् म्युन्य हस् खोबुतनु ।
I gathered people to have a discussion.
सल्‍लाह गर्न मान्छेहरु बटुलेँ ।

ʔuŋʌ ghole nôː khobutʌ.
उङ घोले नो: खोबुत ।
I have acquired a lot of debt.
मैले धेरै ऋण बटुलेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ bhēnde khɵ̂ːptɛnu.
अम्‌अ्य भेन्दे ख्यो:प्‍त्यनु ।
He gathered the sheep.
उसले भेडाहरु बटुल्यो ।
khɵr Infinitive: ख्‍वार्न्य khoɔ̄rnɛ transitive verb
snore. घुर्नु.

ʔʌ̄m ʔipdɵktɛlo khɵ̂rtɛ.
अम् इप्द्‌योक्‌त्यलो ख्यो:र्त्य ।
He snored while sleeping.
ऊ निदाउँदा घुर्‍यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ khabu khɵ̂rtɛ.
अम्‌अ्य खाबु ख्यो:र्त्य ।
He fried up a snack.
उसले खाजा भुट्‍यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ khabu ʔikhɵ̂rsɵstʌ.
अम्‌अ्य उ:ङ्‌ खाबु इख्यो:र्स्योस्त ।
He fried up snacks for me.
उसले मलाई खाजा भुटीदियो ।

ʔʌ̄msu ʣhʌ̄m.lʌ mʉssulo phʌ̄rki-bi khoɔ̄r lʉ̂iti.
अम्सु झम्‌ल म्युस्सुलो फर्किबि ख्‍वार् ल्यु:इति ।
They got smeared in dirt while wrestling.
उनीहरू लाप्पा खेल्‍दा धूलोमा दलादल गरे ।

ʦɛnupɛ koɔ̄i khʌpkilo mʌsʌlʌ-kolo tēl-bi phoɔ̄l-tōː khoɔ̄rnɛ mʌttʉ.
च्यनुप्य क्‍वाइ खप्किलो मसलकोलो तेल्‌बि फ्वाल्‌तोऽ ख्‍वार्न्य मत्त्यु ।
We have to parch curry in oil with spices to make it tasty.
मीठो तरकारी पकाउँदा मसलासँग तेलमा चलाउँदै भुट्‍नुपर्छ।
khɵl Infinitive: ख्‍वाल्न्य khoɔ̄lnɛ transitive verb
transport. ओसार्नु.

ʔispɵ-ʔɛ ʣɛ mʌri khɵ̄ːlʉ.
इस्प्योअ्य ज्य मरि ख्योऽल्यु ।
The mouse carries a lot of grain.
मुसोले धेरै अन्‍न ओसार्छ ।

kʌ̄m mʉnɛ lūŋ ʈrʌk-ʔɛ khɵ̄ːlʉ.
कम् म्युन्य लुङ्‌ ट्रक्‌अ्य ख्योऽल्यु ।
The truck transports the stones to build a house.
घर बनाउन ट्रकले ढुङ्‍गा ओसार्छ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔʌbrâː khɵ̂ltɛ.
अम्‌अ्य अब्रा: ख्यो:ल्त्य ।
He reported my words to other people.
उसले मेरो कुरा ओसार्‍यो ।

ʦhoɔmpulêm-ʔɛ ʔûn-ti khɵ̂ltɛnu.
छ्वाम्पुले:म्‌अ्य उ:न्‌ति ख्यो:ल्त्यनु ।
The ants carried their eggs.
कमिलाले आफ्नो अण्डा ओसार्‍यो ।
gʉt Infinitive: ग:न्‍न्य gʌ̂nnɛ transitive verb
reach. भ्याउनु.

ʦɵʦʦɵ-ʔɛ pūnʣʌ gʌ̂nnɛ muʦɛ̄ːbʉ.
च्योच्‍च्योअ्य पुन्ज ग:न्‍न्य मुच्याब्यु ।
The child cannot reach the rack above the hearth.
बच्‍चाले सरङ छुन सक्‍दैन ।

kakthʌm sēinɛ mʌs-ri-ʔɛ mugʉ̂ːtwɛ.
काक्थम् सेइन्य मस्‌रिअ्य मुग्यु:त्व्य ।
It was too far away to see.
टाढा हेर्न आँखाको तेजले भ्याएन ।
gʉp-si Infinitive: ग:म्सिन्य gʌ̂msinɛ reflexive verb
hide. लुक्‍नु.

ʔī:ʦi pɛ̂ːp-go-bi gʉpsîiti
इ:चि प्या:प्‌गोबि ग्युप्सि:इति
We hid in the bamboo grove.
हामी बाँसको झाङभित्र लुक्यौं ।
gʉp Infinitive: ग:म्‍न्य gʌ̂mnɛ transitive verb
hide. लुकाउनु.

ʔʌ̄m-ɦɛm-ʔɛ brâː gʉ̂ːptɛnu.
अम्‌ह्‍याम्‌अ्य ब्रा: ग्यु:प्‍त्यनु ।
They hid information.
उनीहरुले कुरा लुकाए ।

ʔʌ̄m-ʔɛ khɛpʦi gʉ̂ːptɛ.
अम्‌अ्य ख्याप्चि ग्यु:प्‍त्य ।
He hid the money.
उसले पैसा लुकायो
gʉl Infinitive: गल्न्य gʌ̄lnɛ transitive verb
cover, hide from sight. ढाक्‍नु, छोप्नु.

ʔʌnɵ̂l kɵ̂m-ʔɛ dhâm gʉ̂ltɛnʌ sāŋgʌr mutoɔ̂nnu.
अन्यो:ल् क्यो:म्‌अ्य धा:म् ग्यु:ल्त्यन साङ्‌गर् मुत्वा:न्‍नु ।
The stars are not visible today as the clouds hide the sky.
आज बादलले आकाश ढाकेर तारा देखिदैनन् ।

ʔīːʦi-ʔɛ mɛ ʦɵʦʦɵ gɵ-ʔɛ gʉliti.
इऽचिअ्य म्य च्योच्‍च्यो ग्योअ्य ग्युलिति ।
We covered the child with a piece of cloth.
हामीदुईले त्यो बच्‍चालाई लुगाले ढाक्यौँ ।

ʣhūŋ noɔ̄m-bi ʦɵʦʦɵ gɵ-ʔɛ gʌ̄lnɛ mʌttʉ.
झुङ्‌ न्वाम्‌बि च्योच्‍च्यो ग्योअ्य गल्न्य मत्त्यु ।
We have to cover children with clothes in cold weather.
जाडो याममा बच्‍चालाई लुगा ओढाउनु पर्छ ।
gʉl-si Infinitive: गल्सिन्य gʌ̄lsinɛ reflexive verb
cover oneself. गुट्मुटिनु, ढाकिनु.

ʣhūŋ lōːtɛlo sirʌk-gobi gʌ̄lsiŋʌtʌ.
झुङ्‌ लोऽत्यलो सिरक्‌गोबि गल्सिङत ।
When it was cold, I covered myself in a quilt.
जाडो लाग्‍दा सिरकभित्र गुट्‌मुटिएँ ।

nōŋ jāːtɛlo sirʌk-goju gʌ̄ldensiŋʌtʌ.
नोङ्‌ यात्यलो सिरक्‌गोयु गल्देन्सिङत ।
When it snowed, I kept myself covered in a quilt.
हिउँ पर्दा सिरकभित्र गुट‌्मुटिएर बसेँ ।
gek Infinitive: गे:न्य gêːnɛ intransitive verb
hatch. उम्रिनु, कार्नु.

phɵpo bup.la gektɛnu.
फ्योपो बुप्‌ला गेक्‌त्यनु ।
The chicks hatched.
कुखुराले चल्‍ला कोरल्यो ।

lūːʣʌpo ʔuboɔp gektɛnu.
लुऽजपो उब्वाप् गेक्‌त्यनु ।
The millet seeds germinated.
कोदो उम्रियो ।
gent Infinitive: गेइन्य gēinɛ transitive verb
keep, save. पाल्नु, जोगाउनु.

kʌ̄m phɛ̄r-bi pūŋmɛ gēinɛ mʌttʉ.
कम् फ्यार्‌बि पुङ्‌म्य गेइन्य मत्त्यु ।
We have to keep flowers near the house.
घर नजिकमा फूल जोगाउनुपर्छ ।

rām-ʔɛ dʉ̂ːt-po lagi bʌ̂i gêntɛ.
राम्‌अ्य द्‌यु:त्‌पो लागि बै: गे:न्त्य ।
Ram kept a cow for milk.
रामले दूधको लागि गाई पाल्यो ।
gɛt Infinitive: ग्या:न्‍न्य gɛ̂nnɛ intransitive verb
have free time. भ्याउनु, फुर्सत हुनु.

ʔīn ʦemsinɛ ʔigɛ̂i.
इन् चेम्सिन्य इग्या:इ ।
You have time to play.
तिमी खेल्न भ्याउँछौ ।
Syn: jitt
gɛnt Infinitive: ग्याइन्य gɛ̄inɛ transitive verb
go frequently. धाउनु.

ʦɵʦʦɵ-ɦɛm-ʔɛ kʌ̄mbi-kʌ ʔiskul gɛ̂nnu.
च्योच्‍च्योह्‍याम्‌अ्य कम्बिक इस्कुल् ग्या:न्‍नु ।
The children go to school from their homes.
केटाकेटीहरुले घरबाट स्कुल धाउछन् ।

kɛ̄m mʉk-bi ʔʌ̄m-ʔɛ dôːt gɛ̄ndʉ.
क्याम् म्युक्‌बि अम्‌अ्य दो:त् ग्यान्द्‌यु ।
He often goes to Khumbu for work.
काम गर्नलाई उसले खुम्बु धाउँछ ।
Infinitive: ग्योन्य gɵnɛ intransitive verb
be (inanimate). हुनु.

dēl phɛ̄r-bi ku gɵnɛ mʌttʉ.
देल् फ्यार्‌बि कु ग्योन्य मत्त्यु ।
There has to be a water source near villages.
गाउँ नजिक पानीको स्रोत हुनु पर्छ ।
glʉmt Infinitive: ग्लम्‍न्य glʌ̄mnɛ transitive verb
brood. ओथारो बस्‍नु.
protect. छहरी दिनु.

phɵ-ʔɛ ʔuti glʌ̂mtɛ.
फ्योअ्य उति ग्ल:म्त्य ।
The hen sat on her eggs.
कुखुराले ओथारो बस्यो ।

pʌrewʌ-ʔɛ ʔuti glʌ̄mdetʉ.
परेवअ्य उति ग्लम्देत्यु ।
The pigeon is brooding.
परेवा ओथारो बसेको छ ।

dʉspɛ-ʔɛ ʔok glʌ̄mnɛ mʌttʉ.
द्‌युस्प्यअ्य ओक् ग्लम्‍न्य मत्त्यु ।
The elder must protect us.
ठुला बडाले छहरी दिनु पर्छ ।
gleŋ Infinitive: ग्लेऽन्य glēːnɛ intransitive verb
splash (out of a container). छचल्किनु , पोखिनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ gagri-bîm ku loʈa-bi lêntɛlo glêŋtɛnʌ mɵptɛ.
अम्‌अ्य गाग्रिबि:म् कु लोटाबि ले:न्त्यलो ग्ले:ङ्‌त्यन म्योप्‍त्य ।
When he poured water from the jar to the pitcher, it splashed out and spilled over.
उसले गाग्रीको पानी लोटामा सार्दा छचल्किएर पोखियो ।

gagri-bîm ku lêntʌlo glêŋtɛnʌʔʌ mɵptɛ.
गाग्रिबि:म् कु ले:न्तलो ग्ले:ङ्‌त्यनअ म्योप्‍त्य ।
When I poured the water from the jar, it splashed out and spilled over.
गाग्रीको पानी खन्याउँदा छाल्किएर पोख्यो
Syn: phlʉkt
gɵtt Infinitive: ग्वा:न्‍न्य goɔ̂nnɛ transitive verb
fill. पानी भर्नु.

ʔuŋʌ gagri-bi ku goɔttʌ.
उङ गाग्रिबि कु ग्वात्त ।
I filled the pitcher with water.
मैले गाग्रीमा पानी भरेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ ʦîl ʔigɵstʌ.
अम्‌अ्य उ:ङ्‌ चि:ल् इग्योस्त ।
He got angry with me.
मदेखि ऊ रिसायो ।

ʔik-tāːp-bi ʦîl goɔ̂i lʉsi munʉ.
इक्‌ताप्‌बि चि:ल् ग्वा:इ ल्युसि मुन्यु ।
We should not be angry with each other.
हामी एकापसमा रिसारिस गर्नु हुँदैन ।
gɵpt Infinitive: ग्वा:म्‍न्य goɔ̂mnɛ transitive verb
jump over. नाघ्‍नु, तर्नु, नाघ्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kʌwʌ goɔptɛ.
अम्‌अ्य कव ग्वाप्‍त्य ।
He jumped across the river.
उसले खोला नाघ्‍यो ।

ʔuŋʌ kʌlʌm goɔptʌ.
उङ कलम् ग्वाप्‍त ।
I jumped over the pit.
मैले खाल्डो नाघेँ ।

ʔuŋʌ ribʌ goɔptʌ.
उङ रिब ग्वाप्‍त ।
I jumped over the rope.
मैले डोरी नाघेँ ।

wɛʦibim goɔ̂mnɛ munʉ.
व्यचिबिम् ग्वा:म्‍न्य मुन्यु ।
It is inauspicious to jump over a broom.
कुचो नाघ्‍नु हुँदैन ।
gɵlt Infinitive: ग्वाल्न्य goɔ̄lnɛ deponent verb
become numb from cold. ठिहिर्‍याउनु.

ʣhūŋ-ʔɛ ʔʌkhʌ̄r goɔ̂ltɛ.
झुङ्‌अ्य अखर् ग्वा:ल्त्य ।
My hand became numb from cold.
जाडोले मेरो हात ठिहिर्‍यायो ।

lonɛm-bi ʣhūŋ-ʔɛ ʔigoɔ̄lki.
लोन्याम्‌बि झुङ्‌अ्य इग्वाल्कि ।
In winter the cold numbs us.
हिउँदमा जाडोले ठिहिर्‍याउँछ ।
ghʉm Infinitive: घम्‍न्य ghʌ̄mnɛ transitive verb
bend (something hard). निहुराउनु.

ʔuŋʌ pɛ̂ːp ʔukhāŋ-bi ŋʌ ghûmtʌnʌ bʌ̂i ʔughas bîŋtʌnu.
उङ प्या:प् उखाङ्‌बि ङ घु:म्तन बै: उघास् बि:ङ्‌तनु ।
I bent the bamboo trunk to give fodder to the cows.
मैले बाँस बोटमै निहुराएर गाईलाई घास खुवाएँ ।

gɵ̄ːthɛ mʉkilo ʦʉp ghʌ̄mnɛ mʌttʉ.
ग्योऽथ्य म्युकिलो च्युप् घम्‍न्य मत्त्यु ।
When we make cowsheds, we have to bend the rafter.
गोठ बनाउँदा डाँडा निहुराउनु पर्छ ।

nōŋ-ʔɛ tēr ghʉ̂mtɛ.
नोङ्‌अ्य तेर् घ्यु:म्त्य ।
The snow bent the bamboo.
हिउँले बाँस निहुरायो ।
ghʉr Infinitive: घर्न्य ghʌ̄rnɛ intransitive verb
run. दौडनु.

ʔʌ̄m ʔiskul khɵstɛlo noɔ̄m tɛ̄inɛ khɛ̂ːptɛnʌ ghʉ̂rtɛ.
अम् इस्कुल् ख्योस्त्यलो न्वाम् त्याइन्य ख्या:प्‍त्यन घ्यु:र्त्य ।
When he was on the way to school, he was late so he ran.
ऊ स्कुल जाँदा ढिलो हुन लागेकोले दौडदै गए ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ ghʌ̄r ʔimʉstʌ.
अम्‌अ्य उ:ङ्‌ घर् इम्युस्त ।
He made me run.
उसले मलाई दौडन लगायो ।
ghʉrt Infinitive: घर्न्य ghʌ̄rnɛ transitive verb
drive, make run. कुदाउनु.

ʔuŋʌ gari ghʌ̄rdu.
उङ गारि घर्दु ।
I drive the bus.
म गाडी गुडाउँछु ।

sɵbem khlêːp-ʔɛ ghʌ̂rtɛ.
स्योबेम् ख्ले:प्‌अ्य घ:र्त्य ।
The dog ran away with the bread.
कुकुरले रोटी कुदायो ।

lʌ̄ŋ-ju gɵpɛ sɵ khlêːp-ʔɛ lɛttɛnʌ ghʌ̂rtɛ.
लङ्‌यु ग्योप्य स्यो ख्ले:प्‌अ्य ल्यात्त्यन घ:र्त्य ।
The dog took the meat from the basket and ran away with it.
डोकोमा भएको मासु कुकुरले झिकेर कुदायो ।
ghaŋ Infinitive: घान्य ghāːnɛ intransitive verb
agree. मान्‍नु, स्वीकार्नु.

ʔʌ̄m kɛ̄m mʉnɛ ghâŋtɛ.
अम् क्याम् म्युन्य घा:ङ्‌त्य ।
He agreed to do the work.
उसले काम गर्नु मान्यो ।

ʔûŋ khoɔ̂nnɛ mughʌŋʌwʌ.
उ:ङ्‌ ख्‍वा:न्‍न्य मुघङव ।
I did not agree to go.
म जान मानिनँ ।

dʉs.pɛ-ʔɛ ʔɛ̂nnulo ghāːnɛ mʌttʉ.
द्‌युस्‌प्यअ्य अ्या:न्‍नुलो घान्य मत्त्यु ।
We have to agree when elders say something.
ठूला मान्छेले अह्राउदा मान्‍नु पर्छ ।
ghik Infinitive: घु:न्य ghûːnɛ intransitive verb
become entangled. डोरिमा झुण्डिनु.

ghrôːt ghiktɛ.
घ्रो:त् घिक्‌त्य ।
The goat got tangled in the rope and was left hanging.
बाख्रा डोरीमा झुण्ड्यो ।
See: kik
ghʉk Infinitive: घु:न्य ghûːnɛ intransitive verb
bend (inanimate). निहुरनु.

nōŋ jāːtɛlo tēr ghʉktɛ.
नोङ्‌ यात्यलो तेर् घ्युक्‌त्य ।
The bamboo bent under the snow.
हिउँ पर्दा बास नुहियो ।
See: ghʉkt
ghʉkt Infinitive: घु:न्य ghûːnɛ transitive verb
bend (less than one meter). निहुराउनु.

nōŋ-ʔɛ tēr ghuktɛ.
नोङ्‌अ्य तेर् घुक्‌त्य ।
The snow bent the bamboo.
हिउँले बाँस निहुरायो ।
ghukt-si Infinitive: घु:न्सिन्य ghûnsinɛ reflexive verb
bend. निहुरिनु.

daksu soɔçkilo ghûnsinɛ mʌttʉ.
दाक्सु स्वाह्इकिलो घु:न्सिन्य मत्त्यु ।
We have to bow when we greet people.
ढोग गर्दा निहुरिनु पर्छ ।
ghekt Infinitive: घे:न्य ghêːnɛ deponent verb
crack. चर्किनु, फुट्‍नु.

ʔʌmɛ̂mpo ʔudhindiri ghektɛ.
अम्या:म्पो उधिन्दिरि घेक्‌त्य ।
My mother's heel became cracked.
मेरो आमाको कुर्कुच्‍चा फुट्‍यो ।

bʌjʌ ghekpɛ gɵ.
बय घेक्प्य ग्यो ।
The earth is cracked.
जमीन चर्केको छ ।
ghept Infinitive: घे:म्‍न्य ghêmnɛ transitive verb
have an illegal relationship. काम वासनाले अवैधानिक सम्बन्ध हुनु.
ghɵŋ-si Infinitive: घोन्सिन्य ghōnsinɛ reflexive verb

wɵ-ʔɛ ʣhʌçkilo mi-bi ghōnsinɛ mʌttʉ.
व्योअ्य झह्इकिलो मिबि घोन्सिन्य मत्त्यु ।
When we have been drenched by the rain, we need to warm ourselves by the fire.
पानीले भिज्‍दा आगोमा सेकिनु पर्छ ।

ɦulu-bi ghônsiŋʌ.
हुलुबि घो:न्सिङ ।
I warmed myself up by the hearth.
अगेनुमा सेकिन्छु ।
ghɵŋ Infinitive: घोऽन्य ghōːnɛ transitive verb
heat, warm. सेकाउनु.

ʔīːʦi-ʔɛ sɵbem ghɵŋiti.
इऽचिअ्य स्योबेम् घ्योङिति ।
We warmed the bread.
हामीले रोटी सेकायौं ।
ghɛn Infinitive: घ्याइन्य ghɛ̄inɛ intransitive verb
tear (resulting in a hole). प्वाल पर्नु.

mi-ʔɛ ɦʉstɛnʌ gɵ ghɛ̄ːstɛ.
मिअ्य ह्‍युस्त्यन ग्यो घ्याऽस्त्य ।
The cloth was burnt and a hole formed.
आगोले डढेर लुगा प्वाल पर्‍यो ।
ghɛnt Infinitive: घ्याइन्य ghɛ̄inɛ transitive verb
make a hole. प्वाल पार्नु.

ʔispɵ-ʔɛ sɵ̂rpo phɛʣi ghɛ̂ntɛ.
इस्प्योअ्य स्यो:र्पो फ्यजि घ्या:न्त्य ।
The mouse made a hole in the sack of rice.
मुसाले चामलको बोरा प्वाल पार्‍यो ।
ghɛm-si Infinitive: घ्याम्सिन्य ghɛ̄msinɛ reflexive verb
to get along, be on good terms with each other. मिसिनु.

ʔʌ̄msu tuju ghɛmsîiti.
अम्सु तुयु घ्याम्सि:इति ।
They started to get along.
उनीहरु एकैठाँउ मिसिए ।
ghɛm Infinitive: घ्याम्‍न्य ghɛ̄mnɛ transitive verb
spread on a surface, put tighly together. मिलाउनु, टँसाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ sakpu ʦhēlmɛ ghɛ̂mtɛnʌ khoɔ̄r mʉtɛ.
अम्‌अ्य साक्पु छेल्म्य घ्या:म्त्यन ख्‍वार् म्युत्य ।
He made a fence by joining two mats together.
उसले दुईवटा चित्र बँधेर खोर बाड्यो ।

sʌ̄ŋ ghɛ̄mpɛ gɵ.
सङ्‌ घ्याम्प्य ग्यो ।
The wood planks are joined together closely.
काठ मिलेको छ ।
ghɛm Infinitive: घ्याम्‍न्य ghɛ̄mnɛ deponent verb
set (sun). अस्ताउनु (घाम).

bhɵ̂ŋ ʣēːtɛlo noɔ̄m ghɛ̂mtɛ.
भ्यो:ङ्‌ जेऽत्यलो न्वाम् घ्या:म्त्य ।
The sun set at five o'clock.
पाँच बजे घाम अस्तायो ।
ghɛr Infinitive: घ्यार्न्य ghɛ̄rnɛ intransitive verb
have insomnia. नीद्रा नलाग्‍नु.

ʔʌnɵ̂l senɛ ghɛrʌtʌ.
अन्यो:ल् सेन्य घ्यरत ।
I could not sleep last night.
आज राती निद्रा परेन ।
ghʉ Infinitive: घ्युन्य ghʉnɛ transitive verb
bury a baby away from the house. संस्कार्नु (बालक वा बालिकाको मृत्यु हुँदा गरिने खालिङ संस्कार).

ɦʌs mʌ̂nnulo ghʉnɛ mʌttʉ.
हस् म:न्‍नुलो घ्युन्य मत्त्यु ।
When someone dies, they must be buried.
मान्छे मर्दा दाहसंस्कार गर्नु पर्छ ।

ʦɵʦʦɵ mistɛnʌ ghʉktʌkʌ.
च्योच्‍च्यो मिस्त्यन घ्युक्‌तक ।
We buried the child after it died.
बच्‍चा मरेपछि मृतसंस्कार गरियो ।
ghrim Infinitive: घ्रम्‍न्य ghrʌ̄mnɛ intransitive verb
get dark. रात पर्नु.

dumʌ ghrîmtɛ.
दुम घ्रि:म्त्य ।
It became dark.
रात पर्‍यो ।
ghrʉm Infinitive: घ्रम्‍न्य ghrʌ̄mnɛ intransitive verb
be tired. थाक्‍नु.

kɛ̄m mʉnɛ-ʔɛ ghrʉmʌtʌ.
क्याम् म्युन्यअ्य घ्र्युमत ।
I am tired from work.
काम गरेर थाकेँ ।
ghrikt Infinitive: घ्रु:न्य ghrûːnɛ transitive verb
take, hold on. समात्‍नु.

ʔikhlêːp ghrʌkte !
इख्ले:प् घ्रक्‌ते !
Hold your dog!
तिम्रो कुकुरलाई समात ।

ʔʌnûː rikhʌ, ʔûŋ ghrikʌje.
अनु: रिख, उ:ङ्‌ घ्रिकये ।
I am feeling dizzy, hold me.
रिङ्‍गटा लाग्यो, मलाई समात न ।
Syn:
ghrʉkt Infinitive: घ्रु:न्य ghrûːnɛ transitive verb
prepare food for someone. खाना बनाउनु.
ghrʉk-si Infinitive: घ्रु:न्सिन्य ghrûnsinɛ reflexive verb
cook. खाना बनाउनु.

dʌla kɛ̄m-bi khoɔ̂nnɛ gɵ, ʔɛ̂n ʔûŋ ghrûnsiŋʌ.
दला क्याम्‌बि ख्‍वा:न्‍न्य ग्यो, अ्या:न् उ:ङ्‌ घ्रु:न्सिङ ।
It is time to go to work soon, so I will now cook the meal.
छिटो काममा जानु छ, अब म खाना बनाउँछु ।
ghren Infinitive: घ्रेइन्य ghrēinɛ intransitive verb
be lazy, be reluctant to do something (because one feels a little tired). अल्छि मान्‍नु, झर्को मान्‍नु.

wɵ-bi lɛm-thinɛ ghrēːstʌ
व्योबि ल्याम्‌थिन्य घ्रेऽस्त
I did not feel like walking in the rain.
पानीमा हिड्न झर्को मानेँ ।

melo lɵ̂npɛnɛ ghrēːstɛ.
मेलो ल्यो:न्प्यन्य घ्रेऽस्त्य ।
He did not feel like going to fetch it at that time.
त्यस बेला लिन जान उसले अल्छि मान्यो ।
ghrokt Infinitive: घ्रो:न्य ghrôːnɛ transitive verb
throw. फाल्‍नु.

ʈhik bʌjʌ-bi phôr ghrôːnɛ mʌttʉ.
ठिक् बयबि फो:र् घ्रो:न्य मत्त्यु ।
We have to throw the garbage in an appropriate place.
ठीक ठाउँमा फोहोर फाल्‍नु पर्छ ।

bʌʣar-bi ʔʌdʌrʌm ghrok-tûŋtʌ
बजार्‌बि अदरम् घ्रोक्‌तु:ङ्‌त
I left my friend in town.
बजारमा साथिलाई छोडिराखेँ ।
ghrɛ Infinitive: घ्र्यन्य ghrɛnɛ intransitive verb
burn. बल्नु.

ʔuketi-bɵjo ghɵ̂r ghrāːtɛ.
उकेतिब्योयो घ्यो:र् घ्रात्य ।
A torch lit up on the other side (of the hill).
पारिपट्टि सिटा बल्यो ।
ghrɛtt Infinitive: घ्र्या:न्‍न्य ghrɛ̂nnɛ transitive verb
light something, switch on. बाल्नु.

ʔuŋʌ bʌtti ghrɛtu.
उङ बत्ति घ्र्यतु ।
I switch on the light.
म बत्ती बाल्छु ।

dumʌ ghrîmtɛ bʌtti ghrɛ̂nnɛ mʌttʉ.
दुम घ्रि:म्त्य बत्ति घ्र्या:न्‍न्य मत्त्यु ।
It is dark, so we have to switch on the light.
रात पर्‍यो, बत्ती बाल्नु पर्छ ।

lɛ̄mdu-bi dumʌ ghrîmtɛnʌ ghɵ̂r ghrɛçsʌ kʌ̄m ɦɵ̂iti.
ल्याम्दुबि दुम घ्रि:म्त्यन घ्यो:र् घ्र्याह्इस कम् ह्‍यो:इति ।
It got dark on the way so we lit a torch and came home.
बाटोमा रात परेर हामीहरु सिटा बालेर घर आयौं ।

ʔʌnʌ̄m ʈʌrʦ.laiʈ mugōːwɛlo ʔusenɛ ghɵ̂r ghrɛçsʌ ɦʌs lɛmthūːthertɛnu.
अनम् टर्च्‌लाइट् मुगोऽव्यलो उसेन्य घ्यो:र् घ्र्याह्इस हस् ल्याम्थुऽथेर्त्यनु ।
Long ago, when there were no flashlights, people would light torches and walk around.
उहिले टर्चलाइट नहुँदा राती राँको (सिटा) बालेर मानिसहरु बाटो हिड्थे ।
ghrɛmt Infinitive: घ्र्याम्‍न्य ghrɛ̄mnɛ transitive verb
be disgusted. घिनाउनु, घिन लाग्‍नु.

ʔuŋʌ phôr ghrɛ̄mdu.
उङ फो:र् घ्र्याम्दु ।
I am disgusted by dirt.
म फोहोर घिनाउँछु ।

ʔuŋʌ ʔunɵkhlimɛ kʌ̄rdepɛ ʦɵʦʦɵ ghrɛ̄mdu.
उङ उन्योख्लिम्य कर्देप्य च्योच्‍च्यो घ्र्याम्दु ।
I am disgusted by snotty-nosed children.
मलाई सिङ्‍गानसँगको बच्‍चा घिन लाग्छ ।

ʔûŋ baʣighrɛ̄m-kʌ ʔʌ-ghrɛ̂m lōːtɛ.
उ:ङ्‌ बाजिघ्र्याम्‌क अघ्र्या:म् लोऽत्य ।
I am disgusted by dirt.
फोहोरदेखि मलाई घिन लाग्‍यो ।
ghrɵm Infinitive: घ्र्वाम्‍न्य ghroɔ̄mnɛ intransitive verb
happen at the same time, have clashing schedules. एउटँ समयमा कार्यक्रम जुध्‍नु.

tunɵ̂l-ŋʌ sukpu riʦhepaʦhe ghrɵ̂mtɛnu.
तुन्यो:ल्‌ङ सुक्पु रिछेपाछे घ्र्यो:म्त्यनु ।
Three events happened at the same time.
एउटै दिनमा तिनवटा कार्यक्रमहरु जुधे ।

ʔʌ̄m-ɦɛmʔɛ rapʦha-kolo phʌ̂lle-bîm was ghroɔ̄m mumʉ̂ːtwɛnu.
अम्‌ह्‍याम्अ्य राप्छाकोलो फ:ल्‍लेबि:म् वास् घ्र्वाम् मुम्यु:त्व्यनु ।
They did not plan the Rapcha and the Phuleli Waas celebrations for the same time.
उनीहरुले राप्छा र फुलेलीको वास जुधाएनन् ।
ghlʉm Infinitive: घ्लम्‍न्य ghlʌ̄mnɛ intransitive verb
be deep. गहिरो हुनु.

tɛ khos kʌlʌm tiptibi mughlʉ̂mwɛ.
त्य खोस् कलम् तिप्‍तिबि मुघ्ल्यु:म्व्य ।
This yam pit is not deep enough.
यो पिँडालु खाडल अलिक गहिरो भएन ।
ghlaŋ Infinitive: घ्लान्य ghlāːnɛ intransitive verb
win. जित्‍नु.

ʦes ʦêmsinɛ-bi ʔûŋ ghlʌŋʌtʌ.
चेस् चे:म्सिन्यबि उ:ङ्‌ घ्लङत ।
I won at chess.
चेसखेलमा मैले जितेँ ।

ʔûŋ-kʌ ʔʌ̄m ghlâŋtɛ.
उ:ङ्‌क अम् घ्ला:ङ्‌त्य ।
He beat me.
म भन्‍दा ऊ जित्यो ।
ghle Infinitive: घ्लेन्य ghlenɛ transitive verb
worship. पूज्नु.

khɛ̂lʦɵ-ʔɛ negi ghlenu.
ख्या:ल्च्योअ्य नेगि घ्लेनु ।
Khaling people worship Nagi as a house deity.
खालिङ्ले कुलपित्रको रुपमा नागि पुज्छन् ।
ghɵm Infinitive: घ्वाम्‍न्य ghoɔ̄mnɛ transitive verb
redirect, force into a specific direction. छेक्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ phɵ ghoɔ̄msʌ khoɔttɛ.
अम्‌अ्य फ्यो घ्वाम्स ख्‍वात्त्य ।
He blocked the chicken's path and led it away.
उसले कुखुरालाई छेक्दै लग्यो ।

ɦʌs mʌ̂nnulo sak ɦʌpta-bi lɵ ghoɔ̄mnɛ mʌttʉ.
हस् म:न्‍नुलो साक् हप्‍ताबि ल्यो घ्वाम्‍न्य मत्त्यु ।
The final death ritual has to be performed within two weeks of death.
मान्छे मरेको दुई हप्‍तामा काज-किरिया गर्नु पर्छ ।

ʔʌ̄m mistɛnʌ sak ɦʌptʌ-bi ʔulɵ ghɵ̂mtɛnu.
अम् मिस्त्यन साक् हप्‍तबि उल्यो घ्यो:म्त्यनु ।
Within two weeks of his death, they performed the final death ritual.
ऊ बितेको दुईहप्‍तामा उसको अन्तिम संस्कार गरियो ।
ghɵl Infinitive: घ्वाल्न्य ghoɔ̄lnɛ intransitive verb
grow in width. बढ्नु.

tʌktho-bi pôː ɦɛpiŋʌ ghɵ̂ltɛ.
तक्थोबि पो: ह्‍यपिङ घ्यो:ल्त्य ।
The pig grew a lot in one year.
वर्ष दिनमा सुँगुर निकै बढ्यो ।

ghoɔ̄lpɛ kʌwʌ goɔ̂mnɛ mudêi.
घ्वाल्प्य कव ग्वा:म्‍न्य मुदे:इ ।
It is not possible to cross big rivers.
ठूलो खोला तर्न सकिँदैन ।

ʔʌtêm ghoɔ̄l-ghoɔ̄lpɛ phɵrsi sîːtɛnu.
अते:म् घ्वाल्‌घ्वाल्प्य फ्योर्सि सि:त्यनु ।
This year we had very big pumpkins.
यो साल ठूलो-ठूलो फर्सी फल्यो ।
ŋʉr Infinitive: ङर्न्य ŋʌ̄rnɛ intransitive verb
roar. गर्जिनु.

nɵ̂r ŋʉ̂rtɛ.
न्यो:र् ङ्‌यु:र्त्य ।
The tiger roared.
बाघ गर्जियो ।

khlêːp ŋʉ̂rtɛ.
ख्ले:प् ङ्‌यु:र्त्य ।
The dog growled.
कुकुर गर्जियो ।

bhʌ̂l jāːtɛlo kʌwʌ ŋʉ̂rtɛ.
भ:ल् यात्यलो कव ङ्‌यु:र्त्य ।
The river roared during the flood.
बाढी आउँदा खोला गर्जियो ।

blôːʣhuŋ ŋʉ̂rtɛ.
ब्लो:झुङ्‌ ङ्‌यु:र्त्य ।
The storm raged.
हुरिबतास गर्ज्यो ।
ŋʉrt Infinitive: ङर्न्य ŋʌ̄rnɛ transitive verb
roar at. गर्जनु, ङ्यार्र ङ्यार्र गर्नु.

nɵ̂r-ʔɛ ʔûŋ ʔiŋʉrʌtʌ.
न्यो:र्‌अ्य उ:ङ्‌ इङ्‌युरत ।
The tiger roared at me.
बाघले मलाई ङ्यार्र ङ्यार्र गर्‍यो ।

khlêːp-ʔɛ ɦʌs ʔiŋʌ̄rki.
ख्ले:प्‌अ्य हस् इङर्कि ।
Dogs bark at people.
कुकुरले मान्‍छेलाई ङ्यार्र ङ्यार्र गर्छ ।

nɵ̂r-ʔɛ ghrôːt ŋʌ̄rdʉ.
न्यो:र्‌अ्य घ्रो:त् ङर्द्‌यु ।
The tiger roars at the goat.
बाघले बाख्रालाई ङ्यार्र ङ्यार्र गर्छ ।
ŋak Infinitive: ङा:न्य ŋâːnɛ transitive verb
reduce, break in half. घटाउनु, भाँच्नु, खनाउनु.

sʌ̄ŋpo ʔuʦōŋ blôːʣhūŋ-ʔɛ ŋâːktɛ.
सङ्‌पो उचोङ्‌ ब्लो:झुङ्‌अ्य ङा:क्‌त्य ।
The storm broke the top of the tree in half.
हुरीबतासले रुखको टुप्पा भाँच्यो ।

ʔuŋʌ gagri-bim ku ŋʌgutʌ.
उङ गाग्रिबिम् कु ङगुत ।
I half-emptied the pitcher.
मैले गाग्रोको पानी घटाएँ ।
ŋi Infinitive: ङिन्य ŋinɛ transitive verb
hear. सुन्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ɦoɔ̄i ŋitɛ.
अम्‌अ्य ह्‍वाइ ङित्य ।
He heard the noise.
ऊस्ले आवाज सुन्यो ।

ʔên-ʔɛ lêl ʔiŋūːtnu.
ए:न्‌अ्य ले:ल् इङुऽत्‍नु ।
You heard the song.
तपाईँहरुले गीत सुन्‍नुभयो ।
ŋet Infinitive: ङे:न्‍न्य ŋênnɛ intransitive verb
be sick, hurt. बिरामी हुनु, दुख्‍नु.

ʔʌdhōŋ ŋestɛ.
अधोङ्‌ ङेस्त्य ।
I have a headache.
मेरो टाउको दुख्यो ।
ŋent Infinitive: ङेइन्य ŋēinɛ transitive verb
desire, want, long for. मन गर्नु.

ʦɵʦʦɵ-ʔɛ ʦʌkleʈ ŋêntɛ.
च्योच्‍च्योअ्य चक्‍लेट् ङे:न्त्य ।
The child longed for chocolate.
बच्‍चाले चकलेट खान मन गर्‍यो ।

bîrmɵ-ʔɛ ghiu ŋêndetʉ.
बि:र्म्योअ्य घिउ ङे:न्देत्यु ।
The cat wants ghee.
बिरालोले घिउ खान खोजिरहेको छ ।
ŋel Infinitive: ङेल्न्य ŋēlnɛ deponent verb
feel nauseous. वाक्‍क लाग्‍नु.

ʦiʔɛ ʔiŋēlŋʌ.
चिअ्य इङेल्ङ ।
I feel nauseous because of the alcohol.
जाँडले म वाक्‍क भएको छु ।
Syn: mɛr
ŋin Infinitive: ङैन्य ŋʌ̄inɛ intransitive verb
be afraid. डराउनु.

thūːnɛm-bi lɛmthiŋʌtʌlo mos-kʌ ŋīːstʌ.
थुऽन्याम्‌बि ल्याम्थिङतलो मोस्‌क ङिऽस्त ।
When I was walking in the forest, I was afraid of the bear.
जङगलमा हिँड्‍दा भालुदेखि डराएँ ।

ʔûŋ kʌwʌ-bi kʉppɵ-kʌ ŋīːstʌ.
उ:ङ्‌ कवबि क्युप्प्योक ङिऽस्त ।
I was afraid of the ghost at the river.
म खोलामा भुतसंग डराएँ ।

ʔʌ̄m khlêːp-kʌ ŋīːstɛ.
अम् ख्ले:प्‌क ङिऽस्त्य ।
He was afraid of the dog.
ऊ कुकुरदेखि डरायो ।
ŋint Infinitive: ङैन्य ŋʌ̄inɛ transitive verb
fear. डराउनु, डर मान्नु.

thūːnɛm-bi lɛmthiŋʌtʌlo mos ŋʌ̂ntʌ.
थुऽन्याम्‌बि ल्याम्थिङतलो मोस् ङ:न्त ।
When I was walking in the forest, I was afraid of the bear.
जङगलमा हिँड्‍दा भालुदेखि डराएँ ।
ŋɵk Infinitive: ङो:न्य ŋôːnɛ intransitive verb
cry. रुनु.

ʦɵʦʦɵ ŋɵktɛ.
च्योच्‍च्यो ङ्‌योक्‌त्य ।
The child cried.
बच्चा रोयो ।

ghole ŋôːnɛ miroɔmpo lagi bʌ̄ŋpɛ muʦhûː.
घोले ङो:न्य मिर्‍वाम्पो लागि बङ्‌प्य मुछु: ।
To cry a lot is not good for your health.
धेरै रुनु स्वस्थ्यको लागि राम्रो हुँदैन ।
ŋɛn Infinitive: ङ्‌याइन्य ŋɛ̄inɛ intransitive verb
sit. बस्‍नु.

ʔûŋ kurʦi-bi ŋɛ̄ːstʌ.
उ:ङ्‌ कुर्चिबि ङ्‌याऽस्त ।
I sat on the chair.
म कुर्चीमा बसेँ ।

ʔʌ̄m gundri-bi ŋɛ̄ːstɛ.
अम् गुन्द्रिबि ङ्‌याऽस्त्य ।
He sat on the mat.
ऊ गुन्द्रीमा बस्यो ।
ŋɛnt Infinitive: ङ्‌याइन्य ŋɛ̄inɛ transitive verb
set, make sit. बसाउनु.

ʔuŋʌ ʔʌ̄m kurʦi-bi ŋɛ̄ndu.
उङ अम् कुर्चिबि ङ्‌यान्दु ।
I make him sit on the chair.
म उसलाई कुर्चीमा बसाउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʦʌutara-bi kʉ̂r ŋɛ̂ntʉtɛ.
अम्‌अ्य चौताराबि क्यु:र् ङ्‌या:न्त्युत्य ।
He set the load on the resting platform.
उसले चौतारीमा भारी बिसाई राखेको छ ।

kʌ̄rmi-ʔɛ kʌ̄m mʉtɛlo lɛ̂l kʌ̄mpo laskʌ ŋɛ̂ntɛ.
कर्मिअ्य कम् म्युत्यलो ल्या:ल् कम्पो लास्क ङ्‌या:न्त्य ।
When the builder was building a house, he installed the door first.
कर्मीले घर बनाउँदा पहिला घरको ढोका राख्यो ।
ŋɛmt Infinitive: ङ्‌याम्‍न्य ŋɛ̄mnɛ deponent verb
turn blue from choking (cyanosis); have a hangdog look (after having been scolded). निल्‍लै हुनु.

simbʌlki ʦɵʦʦɵpo ʔughoɔ̄ndʉrʉ-bi ɦɛptɛlo ŋɛ̂mkhʌtɛ.
सिम्बल्कि च्योच्‍च्योपो उघ्वान्द्‌युर्‍युबि ह्‍याप्‍त्यलो ङ्‌या:म्खत्य ।
The yam got stuck in the child's throat and he turned blue.
सिम्बल तरुल गला अड्केर बच्‍चा निल्‍लै भयो ।

ʔupɛp-ʔɛ bhʌ̂rtɛlo ʔuʦɵ ŋɛ̂mkhʌtɛ.
उप्याप्‌अ्य भ:र्त्यलो उच्यो ङ्‌या:म्खत्य ।
After his father scolded him, the child had a hangdog look.
बुवाले गाली गर्दा बच्‍चा निल्‍लै भयो ।
ŋɛl Infinitive: ङ्‌याल्न्य ŋɛ̄lnɛ intransitive verb
play a trick on someone, lie. हाँसीमजाक गर्नु, कप्‍टी गर्नु.

ʔʌ̄m ŋɛ̂ltɛnʌ koɔ̄i-bi dhuma rʌ̄m bektɛ.
अम् ङ्‌या:ल्त्यन क्‍वाइबि धुमा रम् बेक्‌त्य ।
He played a trick and added too much salt to the curry.
उसले कप्‍टी गरेर तरकारीमा नून बढी हाल्यो ।

dēlkʌm-bi turetureŋam ʦɵʦʦɵ-ɦɛm mununʌkho mʌri ŋɛ̄lnu.
देल्कम्‌बि तुरेतुरेङाम् च्योच्‍च्योह्‍याम् मुनुनखो मरि ङ्‌याल्नु ।
If there are many similar children in the village, they will be naughty.
गाउँघरमा उस्त-उस्तै केटाकेटीहरु छन् भने फटाँइ काम गर्छन् ।

ʔuŋʌ ŋɛ̄lnɛ mujɛdu.
उङ ङ्‌याल्न्य मुय्यदु ।
I don't like to be naughty.
म फटाँइ गर्न मन् पर्दैन ।

ʔûː ʣhōŋkilo ʔubhɵ̂l gɵpɛ goru mʌri ŋɛ̄l.
ऊ: झोङ्‌किलो उभ्यो:ल् ग्योप्य गोरु मरि ङ्‌याल् ।
When we plough the fields, a strong ox will play tricks on us (and not pull straight).
खेत जोत्‍दा बलभएको गोरुले बदमास गर्छ ।
ŋɛl Infinitive: ङ्‌याल्न्य ŋɛ̄lnɛ deponent verb
not be properly cooked. जिम्‍लिनु, अचकल्चो हुनु, कट्मिरो हुनु.

khos khʌpkilo mi-ʔɛ muʦɛ̄ːbʉkho ŋɛ̄ːlʉ.
खोस् खप्किलो मिअ्य मुच्याब्युखो ङ्‌याल्यु ।
When cooking yams, if the fire is not strong enough, they do not cook through.
पिँडालु पकाउँदा राम्रोसंग आगो लगाएन भने अचकल्चो हुन्छ ।
ŋɵl Infinitive: ङ्‌वाल्न्य ŋoɔ̄lnɛ transitive verb
be mixed up. मिसिनु.

ʔis-saman ŋɵ̂ltɛ.
इस्‌सामान् ङ्‌यो:ल्त्य ।
Our things got mixed.
हाम्रो सामान मिसियो ।

ʔʌ̄msupo ʔus-bheɖa ŋɵ̂ltɛnu.
अम्सुपो उस्‌भेडा ङ्‌यो:ल्त्यनु ।
Their sheep got mixed.
उनीहरुको भेडा मिसिए ।

sɵ̂r-kolo dhōːʦer ŋɵ̂ltɛ.
स्यो:र्‌कोलो धोऽचेर् ङ्‌यो:ल्त्य ।
The rice and the wheat got mixed.
धान र गहुँ मिसियो ।

ku-kolo dʉ̂ːt ŋoɔ̄l.
कुकोलो द्‌यु:त् ङ्‌वाल् ।
Milk dilutes in water.
पानी र दूध मिसिन्छ ।
ŋɵl-si Infinitive: ङ्‌वाल्सिन्य ŋoɔ̄lsinɛ reflexive verb
come together (to a wedding ceremony). राक्सी मिसाउनु.

bija-bi khoɔ̂nnɛ ŋoɔ̄lsinɛ mʌttʉ.
बियाबि ख्‍वा:न्‍न्य ङ्‌वाल्सिन्य मत्त्यु ।
We need to come together to go to this marriage ceremony.
बियामा जानु मिसिनु पर्छ ।

dudhkosi-kolo solukhola ŋɵ̄lsiji.
दुध्कोसिकोलो सोलुखोला ङ्‌योल्सियि ।
The Dudhkosi and the Solukhola rivers merge.
दूधकोशी र सोलुखोला मिसिन्छ ।
ʦitt Infinitive: च:न्‍न्य ʦʌ̂nnɛ deponent verb
catch on a spike, poke, poke through. घोपिनु.

tēr-po ʦoɔ̄r.dɛm-bi ʦepʌl ʦistɛ.
तेर्‌पो च्‍वार्‌द्‌याम्‌बि चेपल् चिस्त्य ।
My flip-flop caught on the sharp edges of the bamboo stump.
चोयोको छर्केमा चप्पल घोपियो ।

khɛlɛmbɛʔɛ ʔiʦistʌ.
ख्यल्याम्ब्यअ्य इचिस्त ।
I caught a cold.
मलाई रुघाले समात्यो ।
ʦipt Infinitive: च:म्‍न्य ʦʌ̂mnɛ transitive verb
put pressure on, cover. थिच्नु, भेटाउनु.

kōːro-ʔɛ kʌ̄m muʦʌpwɛ.
कोऽरोअ्य कम् मुचप्व्य ।
The landslide did not bury the house.
पहिरोले घर थिचेन ।

jāːthʌ ghʌ̄rpɛ-ʔɛ lɛ̂l ghʌ̄rpɛ ɦʌs ʦʌptɛ.
याथ घर्प्यअ्य ल्या:ल् घर्प्य हस् चप्‍त्य ।
The runner who started later caught up with the one who started first.
पछि दौडनेले अघि दौडनेलाई भेटायो ।

lʌ̄ŋ-ʔɛ phɵ ʦʌ̂mpɛ munu.
लङ्‌अ्य फ्यो च:म्प्य मुनु ।
The chicken are covered with the basket.
कुखुराहरुलाई डोकोले छोपेको छ ।
ʦim-si Infinitive: चम्सिन्य ʦʌ̄msinɛ reflexive verb
sink. थेग्रिनु.

rɵ̂ː rāːru ʣhʌçkilo nɵ mʌçpɛ ʦʌi ku-goju ʦʌ̂msi.
र्‍यो: रारु झह्इकिलो न्यो मह्इप्य चै कुगोयु च:म्सि ।
When we wet rice seeds the good ones sink the water.
धानको बिउ भिजाउदा फलाइलो धान चाँहि पानीभित्र थेग्रिन्छ ।
ʦʉm-si Infinitive: चम्सिन्य ʦʌ̄msinɛ reflexive verb
prepare (oneself). तयार हुनु.

ʔûŋ gɵ̄ːthɛ khoɔ̂nnɛpo lagi ʦʌ̂msiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ ग्योऽथ्य ख्‍वा:न्‍न्यपो लागि च:म्सिङत ।
I prepared myself to go to the cowshed.
म गोठ जानुको लागि तयार भएँ ।
ʦim Infinitive: चम्‍न्य ʦʌ̄mnɛ transitive verb
weigh, put weight on. दबाउनु.
filter. छान्‍नु.

tʌk lʌŋkhiʔɛ ɦek kilo ʦīːmʉ?
तक् लङ्‌खिअ्य हेक् किलो चिऽम्यु?
How much does one basket weigh?

ʔuŋʌ sāŋku ʦimu.
उङ साङ्‌कु चिमु ।
I filter the tea.
म चिया जालीमा छान्छु ।

têl-po ʔu-sʌp ʦʌ̄mnɛ mʌttʉ.
ते:ल्‌पो उसप् चम्‍न्य मत्त्यु ।
The dregs in the oil have to be filtered.
तेलको काती छान्‍नुपर्छ ।
ʦʉm Infinitive: चम्‍न्य ʦʌ̄mnɛ transitive verb
prepare. तयारी गर्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ mal saman ʦʉ̂mtɛnu.
अम्‌अ्य माल् सामान् च्यु:म्त्यनु ।
He prepared the things.
उसले माल सामान तयारी गर्‍यो ।

ramrise-ʔɛ loɔ̄mʣʌ ʦʉ̂mtɛ.
राम्रिसेअ्य ल्वाम्ज च्यु:म्त्य ।
Ramrise prepared the rice flour.
राम्रिसेले सामल तयारी गर्‍यो ।
ʦir Infinitive: चर्न्य ʦʌ̄rnɛ transitive verb
pile up, stack. गारो लगाउनु, चिन्‍नु, थाक लगाउनु.
pour the last drop. भाँडामा रहेको पेय पदार्थको अन्तिम थोरै परिमाण सिद्धयाउनु.

lūŋkʌrmi-ʔɛ kʌ̄m ʦîrtɛ.
लुङ्‌कर्मिअ्य कम् चि:र्त्य ।
The stone-worker built the house.
डकर्मीले ढुङ्‌गाको गारो (चिन्यो) लगायो ।

kitap ʦʌ̄rsʌ tɵnɛ mʌttʉ.
किताप् चर्स त्योन्य मत्त्यु ।
We have to stack the books.
किताब थाक लगाएर राख्‍नु पर्छ ।

ʦûː-ʔɛ ʦililoɔm-po ʦikurti ʦîrtʉ̂ŋtɛ.
चु:अ्य चिलिल्वाम्‌पो चिकुर्ति चि:र्त्यु:ङ्‌त्य ।
Grandfather finished the last drop of alcohol.
बाजेले निँगारको शेष निखारेर पियो ।
ʦurt Infinitive: चर्न्य ʦʌ̄rnɛ deponent verb
be wrinkled. चाउरी पर्नु.

ʦuʦupo phōːsu ʦʌ̂rtɛ.
चुचुपो फोऽसु च:र्त्य ।
Grandfather has wrinkles on his cheeks.
बाजेको गाला चाउरी पर्‍यो ।
ʦir-si Infinitive: चर्सिन्य ʦʌ̄rsinɛ reflexive verb
be poured to the last drop. खप्टिनु.

lup-bîm ʦi ʦʌ̂rtɛsi.
लुप्‌बि:म् चि च:र्त्यसि ।
The alcohol in the jar was all poured out.
जाँड निख्रियो ।

thal sʌ̄rkinʌ thērkilo ku ʦʌ̂rsi.
थाल् सर्किन थेर्किलो कु च:र्सि ।
When we wash the plate and place it vertically, the water drips off.
थाल धोएर ठड्‌याउँदा पानी तर्छ ।
ʦakt Infinitive: चा:न्य ʦâːnɛ transitive verb
add to, complete an amount. थाप्‍नु.

ʔʌ̄mʔɛ kʌ̄m ʦaktɛ.
अम्अ्य कम् चाक्‌त्य ।
They added (a floor) to the house.
उसले घरको तला थापे ।

woŋâm-po brâː-bi tāːp-po brâː ʦâːnɛ munʉ.
वोङा:म्‌पो ब्रा:बि ताप्‌पो ब्रा: चा:न्य मुन्यु ।
It is not good to add one's own words to someone else's story.
अरुको कुरामा आफ्‍नो कुरा थप्‍नु हुँदैन ।
dak (ʦiŋer) Infinitive: चिङेर् दा:न्य ʦiŋer dâːnɛ intransitive verb
bicker. किचकिच गर्नु.

ʔʌ̄mpo ʔuʦɵ mʌri ʦiŋer dâːther.
अम्पो उच्यो मरि चिङेर् दा:थेर् ।
His child often bickers (with him).
उसको बच्‍चा धेरै किचकिच गर्ने गर्छ ।

ʔʌ̄m ʦɵʦʦɵ mōːtɛlo ʦiŋer mudāːtherwɛ.
अम् च्योच्‍च्यो मोऽत्यलो चिङेर् मुदाथेर्‍व्य ।
When he was a child, he did not bicker.
ऊ सानो बच्‍चा छँदा किचकिच गर्दैनथे ।

ʔûŋ ʦɵʦʦɵ muŋʌtʌlo ʦiŋer mudâŋtherwʌ.
उ:ङ्‌ च्योच्‍च्यो मुङतलो चिङेर् मुदा:ङ्‌थेर्‍व ।
When I was a child, I did not bicker.
म बच्‍चा हुदा किचकिच गर्देनथेँ ।
ʦik Infinitive: चु:न्य ʦûːnɛ intransitive verb
be spoiled (by metal pot). उग्लनु.

pitʌle kɛ̄ːp-bi koɔ̄i ʦiktɛ.
पितले क्याऽप्‌बि क्‍वाइ चिक्‌त्य ।
The curry was spoiled in the metal pot.
पित्तले भाँडामा तिहुन उग्ल्यो ।
ʦikt Infinitive: चु:न्य ʦûːnɛ transitive verb
know. जान्‍नु.

ʔuŋʌ lɛ̄m muʦʌktu.
उङ ल्याम् मुचक्‌तु ।
I don't know the way.
मलाई बाटो थाहा छैन ।
ʦukt Infinitive: चु:न्य ʦûːnɛ transitive verb
point (with a finger). औँलाले देखाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ ʔiʦʉkʌtʌ mʌnʌ kîn phʉktɛ.
अम्‌अ्य उ:ङ्‌ इच्युकत मन कि:न् फ्युक्‌त्य ।
He pointed at me with his finger, and then a fight broke out.
उसले पहिला औँल्‍यायो, अनि झगडा भयो ।

pāŋrʌm bʌ̄rsu brepʦo-ʔɛ ʦuksi munʉ.
पाङ्‌रम् बर्सु ब्रेप्चोअ्य चुक्सि मुन्यु ।
You should not point at a young cucumber with your finger.
चिचिलो काँक्रो औँलाले देखाउनु हुँदैन ।
ʦʉŋ Infinitive: चुऽन्य ʦūːnɛ transitive verb
wrap. पोको पार्नु.

ʔīːʦi-ʔɛ gɵ̄ːthɛ-bim gojaŋ ʦʉŋiti.
इऽचिअ्य ग्योऽथ्यबिम् गोयाङ्‌ च्युङिति ।
We wrapped the fermented soybeans to take to the cowshed.
हामीले गोठको लागि किनमा पोको पार्‍यौं ।

ʔīːʦi-ʔɛ mɛ phɛʣi-bi loɔ̄mʣʌ ʦʉŋiti.
इऽचिअ्य म्य फ्यजिबि ल्वाम्ज च्युङिति ।
We wrapped food supplies in that bag.
हामीले त्यो थैलोमा सामल पोको पार्‍यौं ।

ŋʌ̄inɛ-ʔɛ ʔʌ̄m ʔukhli ʦūŋpɛ mōːtɛ.
ङैन्यअ्य अम् उख्लि चुङ्‌प्य मोऽत्य ।
He was a coward.
ऊ डरपोक थियो ।
ʦek Infinitive: चे:न्य ʦêːnɛ intransitive verb
be hard, be stingy. साह्रो हुनु, चिच्‍चा गर्नु.

pɵk ʦekpɛ gɵ.
प्योक् चेक्प्य ग्यो ।
The earth is hard.
माटो साह्रो छ ।

pɵk ʦektɛ.
प्योक् चेक्‌त्य ।
The earth became hard.
माटो साह्रो भयो ।

ram.rise mʌri ʦêː.
राम्‌रिसे मरि चे: ।
Ramrise is very stingy.
राम्रिसे धेरै चिच्‍चा छ ।
ʦek Infinitive: चे:न्य ʦêːnɛ transitive verb
pinch, pluck. चिमोट्‍नु, टिप्‍नु.

peperʦʌʔɛ ghrēːnʌ ʦêːktʌ.
पेपेर्चअ्य घ्रेऽन चे:क्‌त ।
I plucked nettle with tweezers.
काम्टोले सिस्‍नु टिपेँ ।
ʦekt Infinitive: चे:न्य ʦêːnɛ transitive verb
close. थुन्‍नु.

ʔuŋʌ laskʌ ʦektu.
उङ लास्क चेक्‌तु ।
I close the door.
म ढोका थुन्छु ।
ʦet Infinitive: चे:न्‍न्य ʦênnɛ transitive verb
crumble. धुलो पार्‍नु.

ʔuŋʌ khɵrsɛ̂i ʦedunʌ koɔ̄i-bi bektu.
उङ ख्योर्स्या:इ चेदुन क्‍वाइबि बेक्‌तु ।
I break up the chili pepper into little pieces and put it into the curry.
म खोर्सानी धुल्याएर तरकारीमा हाल्छु ।
ʦept Infinitive: चे:म्‍न्य ʦêmnɛ transitive verb
taste (liquid). चाख्‍नु.

bʌlʌ ʦi ʦepte tōndʉ !
बल चि चेप्‍ते तोन्द्‌यु !
Go ahead and taste the beer, first-born!
छ्याङ् चाख्‍नुहोस न जेठा !
ʦept Infinitive: चे:म्‍न्य ʦêmnɛ transitive verb
grind. दराल्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ khʉrʉ̂ː-bi mʌkʌi sɵ̂r ʦeptɛ.
अम्‌अ्य ख्युर्‍यु:बि मकै स्यो:र् चेप्‍त्य ।
He ground the maize in the mill.
उसले जाँतोमा मकै दराल्यो ।
ʦent Infinitive: चेइन्य ʦēinɛ transitive verb
chop into pieces, clear land. टुक्र्याउनु, फोर्नु.

ʔuŋʌ phɵrsi ʦēndu.
उङ फ्योर्सि चेन्दु ।
I chop the pumpkin.
म फर्सी टुक्र्याउँछु ।

ʔʌnʌ̄m ʦûːʔɛ ʦoɔ̄rsu ʦêntɛnʌ bhrɛ̂m phettɛ.
अनम् चु:अ्य च्‍वार्सु चे:न्त्यन भ्र्या:म् फेत्त्य ।
Long ago, grandfather cleared the land for a new field and sowed buckwheat.
उहिले बाजेले भस्मे फारेर फापर छरे ।
ʦent Infinitive: चेइन्य ʦēinɛ transitive verb
teach. सिकाउनु.

ʔuŋʌ ʦēikhoɔm-bi ʦɵʦʦɵ-ɦɛm ʦēndunu.
उङ चेइख्‍वाम्‌बि च्योच्‍च्योह्‍याम् चेन्दुनु ।
I teach children at the school.
मैले स्कुलमा केटाकेटीहरुलाई सिकाउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ lʌ̄ŋ pɵnɛ ʔiʦēːstʌ.
अम्‌अ्य लङ्‌ प्योन्य इचेऽस्त ।
He taught me how to weave baskets.
उसले मलाई डोको बन्‍नु सिकायो ।
ʦent-si Infinitive: चेइसिन्य ʦēisinɛ intransitive verb
learn. सिक्‍नु.

ʔīːʦi lêl mʉnɛ ʦēisiji
इऽचि ले:ल् म्युन्य चेइसियि
We learn to sing songs.
हामी गीत गाउनु सिकौं ।
ʦe Infinitive: चेन्य ʦenɛ intransitive verb
go bad (of flour). बिग्रिनु.

phʌ̄l ʦēːtɛ.
फल् चेऽत्य ।
The flour went bad.
पीठो बिग्रियो ।
ʦemt-si Infinitive: चेम्सिन्य ʦēmsinɛ reflexive verb

ʦɵʦʦɵ-ɦɛm ʔuntāːpŋʌ ʦêmsinu.
च्योच्‍च्योह्‍याम् उन्ताप्ङ चे:म्सिनु ।
The children play by themselves.
केटाकेटीहरु आफै खेल्छन् ।
ʦem Infinitive: चेम्‍न्य ʦēmnɛ intransitive verb
rot (of wood). कुहिनु.

ʔʌʣhɛ̄mnûm sʌ̄ŋ ʦêmtɛ.
अझ्याम्‍नु:म् सङ्‌ चे:म्त्य ।
Last year's wood rotted.
पोहोर सालको काठ कुह्‍यो ।
ʦemt Infinitive: चेम्‍न्य ʦēmnɛ transitive verb
play with. खेलाउनु.

ʔuŋʌ jakki ʦɵʦʦɵ-ɦɛm ʦēmdunu.
उङ याक्‌कि च्योच्‍च्योह्‍याम् चेम्दुनु ।
I play with the small children.
म सानो केटाकेटीहरुलाई खेलाउँछु ।
ʦer Infinitive: चेर्न्य ʦērnɛ intransitive verb
urinate. पिसाब फेर्नु.
ʦel Infinitive: चेल्न्य ʦēlnɛ transitive verb
split, slice (small things). चिर्नु.

siŋka ʦêltɛ-nʌ dōːnʌ thoktɛ.
सिङ्‌का चे:ल्त्यन दोऽन थोक्‌त्य ।
He cut the splinters of bamboo and attached the leaf plate.
सिन्को चिरेर दुनो (बनायो) खिल्यो ।
ʦeŋ Infinitive: चेऽन्य ʦēːnɛ transitive verb
sift (separate different grains on a flat basket by shaking it horizontally). नाङ्लोला‌ई दायाँबायाँ केही झड्का दिँदै च्याख्लको छिन्कौटो छुट्‍याउने तरिका.

ʔuŋʌ mʌkʌ̄i sɵ̂r ʦeŋutʌ.
उङ मकै स्यो:र् चेङुत ।
I sifted the maize.
मैले च्यांख्ला छिन्काएँ ।
ʦok Infinitive: चो:न्य ʦôːnɛ transitive verb
sharpen. बसिलाले ताछ्‌नु.

ʔuŋʌ ʦok-ʔɛ ɦʌlo ʦogu.
उङ चोक्‌अ्य हलो चोगु ।
I sharpen the plough with an adze.
म बसिलाले हलो ताछ्छु ।
Syn: khlep Syn: ɦi
ʦokt Infinitive: चो:न्य ʦôːnɛ deponent verb
ripen, mature. छिप्पिनु.

tēr ʦoktɛ.
तेर् चोक्‌त्य ।
The bamboo matured.
बाँस छिप्पियो ।

pôː ʦoktɛ.
पो: चोक्‌त्य ।
The pig matured.
सुँगुर छिप्पियो ।
ʦoŋ Infinitive: चोऽन्य ʦōːnɛ transitive verb
make a heap. चुली पार्नु.

bɛpari-ʔɛ phʌ̄l khɛ̂i mɛnulo mana-bi phʌ̄l ʦōŋʦoŋ mʉsʌ thɛpnu.
ब्यपारिअ्य फल् ख्या:इ म्यनुलो मानाबि फल् चोङ्‌चोङ्‌ म्युस थ्याप्‍नु ।
When businessmen sell flour, they weigh it by making a heap in a measuring pot.
व्यापारीहरुले पीठो बेच्‍दा पीठो मानामा झुसी भर्छन् ।

ʔuŋʌ khēŋ-bi phʌ̄l ʦôntʌ.
उङ खेङ्‌बि फल् चो:न्त ।
I made a heap of flour in the measuring pot.
मैले डालोम पीठो चुली पारेँ ।
ʦɛ ʔi-si Infinitive: च्यइ:न्सिन्य ʦɛʔînsinɛ reflexive verb
be embarrassed. अप्ठ्‌यारो वा खिन्‍न लाग्‍नु.

phulu lōːle mʌgɵkde-bi ʣɵk-bi ɦoɔ̄i ʔimʌçkilo ɦɛpiŋʌ ʦɛ ʔissiki.
फुलु लोऽले मग्योक्देबि ज्योक्‌बि ह्‍वाइ इमह्इकिलो ह्‍यपिङ च्य इस्सिकि ।
If we are asked to participate in a feast by a family with which we do not have mutual dealings, we feel uncomfortable participating.
चेरो नभाएको ठाउँमा भोज खान बोलायो भने अप्ठ्‌यारो लाग्छ ।
ʦɛ-ʔi Infinitive: च्यइन्य ʦɛ-ʔinɛ intransitive verb
taste bad, be unpleasant. नमीठो हुनु, नरमाइलो हुनु.

ʦɛ ʔipɛ jûː
च्य इप्य यु:
bad food.
नमीठो खाना ।

ʦɛ ʔūːtɛ.
च्य ऊत्य ।
It was unpleasant.
नमीठो भयो ।

mʉnɛ mʌçpɛ kɛ̄m munʉlo ʦɛ ʔi.
म्युन्य मह्इप्य क्याम् मुन्युलो च्य इ ।
It is unpleasant when the work one has to do is not good.
गर्नु पर्ने काम रम्रो नहुँदा नमीठो हुन्‍छ ।

ʦɛ ʔipɛ ɦʌs mu.
च्य इप्य हस् मु ।
He is not a nice person.
यो मान्छे अमिल्‍दो छ ।
ʦɛ-nʉ-si Infinitive: च्यन्यु:न्सिन्य ʦɛ-nʉ̂nsinɛ reflexive verb
enjoy. खुशी हुनु.

ʔʌ̄msu ʔiskul-kʌ tsɛnʉssiji.
अम्सु इस्कुल्‌क त्स्यन्युस्सियि ।
School makes them happy.
उनिहरु स्कुलदेखि खुशी छन् ।
ʦɛ-nʉ Infinitive: च्यन्युन्य ʦɛ-nʉnɛ intransitive verb
be tasty, be nice. मिठो हुनु, मजा हुनु.

ʔik khɵleʔɛ ʦɛnʉpɛ jûː ʣɵktiki.
इक् ख्योलेअ्य च्यन्युप्य यु: ज्योक्‌तिकि ।
We all had a nice meal.
हामी सबैले मिठो खाना खायौं ।

lōːnɛm-bi noɔ̄m ʣhʌ̂nnɛ ʦɛnʉ.
लोऽन्याम्‌बि न्वाम् झ:न्‍न्य च्यन्यु ।
It is nice to sit in the sun during winter.
हिउँदमा घाम ताप्‍नु मजा हुन्‍छ ।
ʦɛp Infinitive: च्या:म्‍न्य ʦɛ̂mnɛ deponent verb
leak. चुहिनु.

kʌ̄mpo ʦhanalʌ wɵ ʦɛ̂ːptɛ.
कम्पो छानाल व्यो च्या:प्‍त्य ।
Rain leaked from the roof of the house.
घरको छानाबाट पानी चुहियो ।

wɵ ʦɛppɛ gɵ̄ːthɛ-bi ghrôːt munɛ mughāːnu.
व्यो च्याप्प्य ग्योऽथ्यबि घ्रो:त् मुन्य मुघानु ।
Goats do not want to stay in a leaking cowshed.
पानी चुहिने गोठमा बाख्रा बस्‍न मान्दैनन् ।
ʦɛp Infinitive: च्या:म्‍न्य ʦɛ̂mnɛ transitive verb
be able. सक्‍नु.

kʉ̂r kʌ̄rnɛ ʦɛbu.
क्यु:र् कर्न्य च्यबु ।
I can carry the load.
म भारी बोक्‍न सक्छु ।

ʔuŋʌ mʌ̄mnɛ ʦɛbu.
उङ मम्‍न्य च्यबु ।
I can remember.
म सम्झिन सक्छु ।

mʌkokpɛ ɦʌs kokpɛ mʌ̂ntɛsilo ʦɛ̂ːpsetɛ.
मकोक्प्य हस् कोक्प्य म:न्त्यसिलो च्या:प्सेत्य ।
The unknowledgeable person who thought he was knowledgeable was set straight.
नजान्‍ने मान्छे जान्‍ने हुन खोज्दा जान्‍नेले मेख मार्‍यो ।
ʦɛnt Infinitive: च्याइन्य ʦɛ̄inɛ transitive verb
stack on top of. चाङ् लगाउनु.

salʌ-ʔɛ tibi kʉ̂r ʦɛ̄nde.
सालअ्य तिबि क्यु:र् च्यान्दे ।
Young man, pile on some extra load (into your basket).
तन्‍नेरीले अलिक भारी चाङ् हाल न ।

ʔuŋʌ lʌ̄ŋ thēm-bi beɖiŋ ʦɛ̄ndu.
उङ लङ्‌ थेम्‌बि बेडिङ्‌ च्यान्दु ।
I piled the bedding on top of the basket.
म डोकोमाथी बेडिङ चाङ् लगाउँछु ।
ʦɛm Infinitive: च्याम्‍न्य ʦɛ̄mnɛ transitive verb
lose. हराउनु.

ʔuŋʌ ʦabi ʦɛmutʌ.
उङ चाबि च्यमुत ।
I lost the key.
मैले चाबी हराएँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔʌlɵ ʦɛ̂mtɛ.
अम्‌अ्य अल्यो च्या:म्त्य ।
He startled me.
उसले मलाई तर्सायो ।
ʦɛr Infinitive: च्यार्न्य ʦɛ̄rnɛ deponent verb
be exhausted. धेरै थाक्‍नु, गल्‍नु.

ŋênnɛ-ʔɛ ʦɛ̂rtɛ.
ङे:न्‍न्यअ्य च्या:र्त्य ।
He was exhausted from the disease.
बिमारले सतायो ।

māːlu khɵstʌlo ʣhes-ʔɛ ʔiʦɛrʌtʌ.
मालु ख्योस्तलो झेस्‌अ्य इच्यरत ।
When I went in the mountain, I suffered from the altitude.
हिमाल जाँदा लेक लाग्‍यो ।
ʦʉ Infinitive: च्युन्य ʦʉnɛ intransitive verb
be spicy. पिरो हुनु.

khɵrsɛ̂i ʦʉ.
ख्योर्स्या:इ च्यु ।
The chili pepper is hot.
खोर्सानी पिरो हुन्छ ।
mʉtt (ʦɵ) Infinitive: च्यो म:न्‍न्य ʦɵ mʌ̂nnɛ -
have a child. बच्‍चा जन्मनु.

ʔuʦɵ mâŋ mʌttɛ? ʔuʦɵ melsem mʌttɛ.
उच्यो मा:ङ्‌ मत्त्य? उच्यो मेल्सेम् मत्त्य ।
What did he have? He had a girl.
उसको बच्‍चा के जन्म्यो? उसको बच्‍चा छोरी जन्म्यो ।

ʔʌ̄m-po ʔuʦɵ melsem mʌttɛ.
अम्‌पो उच्यो मेल्सेम् मत्त्य ।
He had a girl.
उसको बच्‍चा (छोरी) जन्मियो ।
sɵl (ʦɵ) Infinitive: च्यो स्वाल्न्य ʦɵ soɔ̄lnɛ -

ʔʌ̄m-po ʔuʦɵ sɵ̂ltɛ.
अम्‌पो उच्यो स्यो:ल्त्य ।
She had a miscarriage.
उनको बच्‍चा खेरा गयो ।
ʦɵ Infinitive: च्योन्य ʦɵnɛ transitive verb
use pieces of bamboo to enlarge a basket. चोयो थप्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ lʌ̄ŋ ʦɵ-tōː pʉtɛ.
अम्‌अ्य लङ्‌ च्योतोऽ प्युत्य ।
He wove the basket, adding pieces of bamboo to enlarge it.
उसले चोयो थप्‍दै डोको बुन्यो ।
ʦɵtt Infinitive: च्‍वा:न्‍न्य ʦoɔ̂nnɛ transitive verb
push half-burned firewood deeper into the hearth. झोस्‍नु.

mɛːlâm sʌ̄ŋ ʦoɔtte.
म्याला:म् सङ्‌ च्‍वात्ते ।
Please push the firewood from that side!
उतापट्टिको दाउरा झोस न ।
ʦɵtt Infinitive: च्‍वा:न्‍न्य ʦoɔ̂nnɛ transitive verb
annoy. रिस उठाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ nele ʔiʦɵstʌ.
अम्‌अ्य नेले इच्योस्त ।
He annoyed me.
उसले मसँग निहु खोज्यो ।
ʦɵn Infinitive: च्‍वाइन्य ʦoɔ̄inɛ intransitive verb
jump, spring. उफ्रिनु, उर्लनु.

ʦoɔ̄isʌ ʦoɔ̄isʌ bʌl ʔɵ̂ːptɛ.
च्‍वाइस च्‍वाइस बल् अ्यो:प्‍त्य ।
He sprang to shoot the ball.
उफ्री उफ्री बल हान्यो ।

bhîr ʦoɔ̄isʌ khɵstɛ.
भि:र् च्‍वाइस ख्योस्त्य ।
The deer jumped away.
मृग उफ्रदै गयो ।
ʦɵm Infinitive: च्‍वाम्‍न्य ʦoɔ̄mnɛ transitive verb
chop. चिर्नु, काट्‍नु.

ʔuŋʌ poɔ̄ndʉ-ʔɛ sʌ̄ŋ ʦomu.
उङ प्वान्द्‌युअ्य सङ्‌ चोमु ।
I chop firewood with an axe.
म बञ्‍चरोले दाउरा चिर्छु ।

ʔuŋʌ betho-ʔɛ phɵrsi ʦomutʌ.
उङ बेथोअ्य फ्योर्सि चोमुत ।
I chopped the pumpkin with a khukuri.
मैले खुकुरीले फर्सी चिरेँ ।
ʦɵr Infinitive: च्‍वार्न्य ʦoɔ̄rnɛ transitive verb
pay. तिर्नु.
cut (small branches for fodder). काट्‍नु, छास्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ bʌ̂i binɛ sɛulʌ ʦɵ̂rtɛ.
अम्‌अ्य बै: बिन्य स्याउल च्यो:र्त्य ।
He cut branches to give to the cows.
उसले गाईलाई दिन स्याउला छास्यो ।

ʔuŋʌ ʔunôː ʦoru.
उङ उनो: चोरु ।
I pay my debt to him.
म उसको ऋण तिर्छु ।
ʦhitt Infinitive: छ:न्‍न्य ʦhʌ̂nnɛ deponent verb
have to, be obliged to. आइपर्नु, बाध्य हुनु.

ʔik mʌri kɛm mʉnɛ ʔiʦhʌçtiki.
इक् मरि क्याम् म्युन्य इछह्इतिकि ।
We now have to do a lot of work.
हामीले धेरै काम गर्नु पर्ने भयो ।

nōŋ jāːtɛnʌ, gɵ ʔūːnɛ ʦhʌttɛ.
नोङ्‌ यात्यन, ग्यो ऊन्य छत्त्य ।
It snowed and he had to buy clothes.
हिउँ परेर लुगा किन्‍नु पर्‍यो ।
ʦhipt Infinitive: छ:म्‍न्य ʦhʌ̂mnɛ transitive verb
chew sugarcane. ऊखु खानु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔughoɔ̄lsiŋʌ mārpɛ ʦhʌptɛ.
अम्‌अ्य उघ्वाल्सिङ मार्प्य छप्‍त्य ।
He chewed the whole sugarcane.
उसले सिङ्‍गै ऊखु खायो ।
ʦhim Infinitive: छम्‍न्य ʦhʌ̄mnɛ transitive verb
push to the other side, shove. मिच्नु.

ʔʌnɵ̂l senɛ ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ mukde ʔiʦhimʌtʌ.
अन्यो:ल् सेन्य अम्‌अ्य उ:ङ्‌ मुक्दे इछिमत ।
Last night he pushed me to the other side of the bed.
आज राती उसले मलाई ओछ्यानमा धकेल्यो ।

ʣhūŋ lʉlo bup.la ʦhʌ̄m lʉnu.
झुङ्‌ ल्युलो बुप्‌ला छम् ल्युनु ।
The chicks shove each other when it is cold.
जाडो हुँदा चल्‍लाहरु धकेला-धकेल गर्छन् ।

bʌnʌs-ʔɛ mʌnʌs-po rîm ʦhîmtɛ.
बनस्‌अ्य मनस्‌पो रि:म् छि:म्त्य ।
Banas encroached upon Manas's land.
बनसले मनासको साँध मिच्यो ।
ʦhil Infinitive: छल्न्य ʦhʌ̄lnɛ intransitive verb
be frustrated, be dissatisfied. अरुले पाए जति कसैले नपाउँदा हुने असन्तुष्टि, मन दुखाउनु.

ʔunomepo dʌkhoɔ̄i kɛ̄m-kʌ ʔuʦhʌ̄rmɛ ʦhîltɛ.
उनोमेपो दख्‍वाइ क्याम्‌क उछर्म्य छि:ल्त्य ।
The mother-in-law was not satisfied with the amount of work her daughter-in-law did.
बुहारीको कामदेखि सासु असन्तुष्टि भए ।

ʔuʣɵnɛ dʌkhoɔ̄i ʦhʉktɛnʌ ʦhîltɛ.
उज्योन्य दख्‍वाइ छ्युक्‌त्यन छि:ल्त्य ।
He felt unsated as he did not get enough food.
खानेकुरा थोरै हुँदा उसले गनगन गर्‍यो ।
ʦhilt Infinitive: छल्न्य ʦhʌ̄lnɛ transitive verb
be dissatisfied with someone, be disappointed by something. असन्तुष्ट हुनु, गनगन गर्नु.

ʔûŋ mʌphlɵŋâm-kʌ ʔʌ̄m ʦhʌ̄ldu.
उ:ङ्‌ मफ्ल्योङा:म्‌क अम् छल्दु ।
I am disappointed that he isn’t helping me.
नसघाएकोमा ऊ देखि म असन्तुष्ट छु ।
ʦhi Infinitive: छिन्य ʦhinɛ transitive verb
sweep. बढार्नु, पुछ्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ bhʌ̄mdel ʦhitɛ.
अम्‌अ्य भम्देल् छित्य ।
He swept the courtyard.
उसले आँगन बढार्‍यो ।

ʦɵʦʦɵ-ʔɛ ʔunɵkhli ʦhinɛ mukɵ̄ːgʉ.
च्योच्‍च्योअ्य उन्योख्लि छिन्य मुक्योऽग्यु ।
Children don't know how to wipe their noses.
बच्‍चाले सिँगान पुछ्‍न जान्दैन ।
ʦhik Infinitive: छु:न्य ʦhûːnɛ intransitive verb
be cold. चिसो हुनु.

nōŋ ʦhʌkpɛ mʌttʉ.
नोङ्‌ छक्प्य मत्त्यु ।
The snow is cold.
हिउँ चिसो हुन्छ ।
ʦhuk Infinitive: छु:न्य ʦhûːnɛ intransitive verb
become. हुनु.

ʔûŋ bʌ̄ŋpɛ ʦhʉkʌtʌ.
उ:ङ्‌ बङ्‌प्य छ्युकत ।
I became good.
म राम्रो भएँ ।

ʔûŋ ghoɔ̄lpɛ ʦhʉkʌtʌ.
उ:ङ्‌ घ्वाल्प्य छ्युकत ।
I became big.
म ठूलो भएँ ।

ʔīn bʌ̄ŋpɛ ɦʌs ʦhûːnɛ mʌttʉ.
इन् बङ्‌प्य हस् छु:न्य मत्त्यु ।
You have to become a good man.
तिमी राम्रो मानिस हुनु पर्नेछ ।
ʦhuŋt Infinitive: छुऽन्य ʦhūːnɛ deponent verb
form (of a boil). पिलो आउनु.

ʔusɛ̂l-bi ɦoɔsmɵ ʦhûntɛ.
उस्या:ल्‌बि ह्‍वास्म्यो छु:न्त्य ।
A boil formed on his leg
उसको खुट्टामा पिलो आयो ।
ʦhek Infinitive: छे:न्य ʦhêːnɛ transitive verb
cut fodder. छास्‍नु.
select grains. छन्‍नु.
drain water. कुलो काट्‍नु.

wɵs ʦhegu.
व्योस् छेगु ।
I cut the fig tree for fodder.
नेबारा छास्छु ।

ʔuŋʌ mʌkʌisɵ̂r ʦhegu.
उङ मकैस्यो:र् छेगु ।
I cleaned the crushed maize.
मकै च्याख्ला रा भुस निफनेर छुटाउँछु ।
ʦhett Infinitive: छे:न्‍न्य ʦhênnɛ transitive verb
rinse. पखाल्नु.

ʔuŋʌ ku-ʔɛ kɛ̄ːp ʦhettʌ.
उङ कुअ्य क्याऽप् छेत्त ।
I rinsed the pan with water.
मैले पानीले भाँडा पखालेँ ।

kʌwʌ-ʔɛ ʦherluŋmɛ-bi gɵpɛ pɵk ʦhettɛ.
कवअ्य छेर्लुङ्‌म्यबि ग्योप्य प्योक् छेत्त्य ।
The stream washed the soil that was on the stone slab.
खोलाले चप्लेटी ढुङ्‍गामा भएको माटो पखाल्यो ।

mamasisi ʔʌusʌdhi ʣɵnɛ munʉ ʔɛ̂nnɛ ʔʌ̄m-ʔɛ ʔʌnûː ʔiʦhestʌ.
मामासिसि औसधि ज्योन्य मुन्यु अ्या:न्‍न्य अम्‌अ्य अनु: इछेस्त ।
He warned me not to take medecine carelessly.
जुन्सुकै औषधी खान हुन्‍न भनेर उसले मलाई सावधान गरायो ।
ʦhept Infinitive: छे:म्‍न्य ʦhêmnɛ intransitive verb
leak out. रसिनु.

gagri-bîm ku ʦheptɛ.
गाग्रिबि:म् कु छेप्‍त्य ।
The water in the pot leaked out.
गाग्रिको पानी रसियो ।
ʦhent Infinitive: छेइन्य ʦhēinɛ transitive verb
recognize. चिन्‍नु.

ʔik ʦhēi lʉki.
इक् छेइ ल्युकि ।
Let's get to know each other.
हामी चिन्जान गरौं ।

ʔuŋʌ dhôːp ʦhēndu.
उङ धो:प् छेन्दु ।
I recognized a lophophorus!
म डाँफेचोरालाई चिन्छु ।
ʦhent-si Infinitive: छेइसिन्य ʦhēisinɛ reflexive verb
know each other, be acquainted. चिनिनु.

khɵle ʦhɛ̂l-kolo ʦhēisinɛ mʌttʉ.
ख्योले छ्या:ल्‌कोलो छेइसिन्य मत्त्यु ।
Relatives have to get to know each other.
सबै आफन्ताहरुसँग चिनिनु पर्छ ।
ʦhe Infinitive: छेन्य ʦhenɛ intransitive verb
become mature (of a child growing up). बुझ्ने हुनु.

ʦɵʦʦɵpo ʔunûː ʦhēːtɛ.
च्योच्‍च्योपो उनु: छेऽत्य ।
The child matured.
बच्‍चा बुझ्ने भयो ।

ʦhepɛ koklʌp ʔudiʦʦhɛ dʌla ʔɵktɛ.
छेप्य कोक्‍लप् उदिच्छ्य दला अ्योक्‌त्य ।
The clever rooster crowed early in the morning.
चलाख भाले बिहान सबेरै बास्यो ।
ʦhem Infinitive: छेम्‍न्य ʦhēmnɛ transitive verb
entice, lure (animals, spirits). फकाउनु, फुल्याउनु.

ghas-ʔɛ mes ʦhemutʌnʌ poɔttʌ.
घास्‌अ्य मेस् छेमुतन प्वात्त ।
I lured the buffalo with grass and attached it to a pole.
घासले भैँसीलाई फकाएर बाँधेँ ।

lasmɛʔɛ grômmɛ lɵlɵ lʌçsʌ ʦhêmtɛlo lōː lʉ̂ntɛsi.
लास्म्यअ्य ग्रो:म्म्य ल्योल्यो लह्इस छे:म्त्यलो लोऽ ल्यु:न्त्यसि ।
When Laasmya compelled Grommya through incantations, she came back to life.
लास्म्यले ग्रोम्म्यलाई बिधिपूर्ण फुल्याउँदै फलक्‍दा उनी बौरियो ।
Syn: lemt
rep-si (ʦhela) Infinitive: छेला रे:म्सिन्य ʦhela rêmsinɛ reflexive verb
be independent. आत्मानिर्भर हुनु.

ɦɛri pi-mîm pʌʦhi ʦhela rêmsinɛ mʌttʉ.
ह्‍यरि पिमि:म् पछि छेला रे:म्सिन्य मत्त्यु ।
When we become adults, we must be independent.
ठूलो भएपछि आत्मानिर्भर हुनु पर्छ ।
mʉtt (ʦhēl) Infinitive: छेल् म:न्‍न्य ʦhēl mʌ̂nnɛ -
not bear good fruits. नफल्नु, छिमले हुनु.

rɵ̂ː ʦhēl mʌttɛ.
र्‍यो: छेल् मत्त्य ।
The rice yield was bad.
धान फलेन ।
ʦhelt Infinitive: छेल्न्य ʦhēlnɛ deponent verb
be bright. चम्किलो हुनु, प्रष्ट हुनु.

ghɵ̂r muʦhêlwɛ.
घ्यो:र् मुछे:ल्व्य ।
The lamp did not light up.
बत्ति (राँको) चहक भएन ।

purne nɵ̂l kɵ̂m-ʔɛ mugʉ̄ːlʉkho lɵ ʦhēldʉ.
पुर्ने न्यो:ल् क्यो:म्‌अ्य मुग्युऽल्युखो ल्यो छेल्द्‌यु ।
If the clouds aren't hiding it, the moon shines brightly on the day of the full moon.
पूर्णिमाको दिन बादलले ढाकेन भने जून चम्किलो हुन्छ ।

ʦɵʦʦɵpo ʔulēm dʌla muʦhēldʉ.
च्योच्‍च्योपो उलेम् दला मुछेल्द्‌यु ।
The child starts speaking very late.
बच्‍चाको जिब्रो छिटो लाग्दैन ।

bʌtti sɛ̄msɛ̄m tʌŋŋʌ tɵstɛ, muʦhêlwɛ.
बत्ति स्याम्स्याम् तङ्‌ङ त्योस्त्य, मुछे:ल्व्य ।
The lamp just flickered and did not light up.
बत्ती मधुरो मात्र देखियो प्रस्ट भएन ।

ʔɛ̂ntosoba ɦek bʌʣi go kɵ ʦhēldʉ ?
अ्या:न्तोसोबा हेक् बजि गो क्यो छेल्द्‌यु ?
What time is daybreak these days?
आजकाल कति बजे पो उज्यालो हुन्छ ?
ʦheŋ Infinitive: छेऽन्य ʦhēːnɛ transitive verb
hate. घृणा गर्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʦɵʦʦɵ ʔiʦhēŋtiki.
अम्‌अ्य च्योच्‍च्यो इछेङ्‌तिकि ।
He hated us (children).
उसले हामी केटाकेटीलाई घृणा गर्‍यो ।
ʦhin Infinitive: छैन्य ʦhʌ̄inɛ intransitive verb
to come off (of skin). बोक्रा छिलिनु.

bhɛ̄ndɛrɛ̄ːni ɦʌçkilo ʔukâː ghlêː ʦhʌ̄i.
भ्यान्द्‌यर्‍यानि हह्इकिलो उका: घ्ले: छै ।
When we boil tomatoes, their skin peels off.
गोलभेँडा पोल्दा त्यसको बोक्रा पिल्छिन्छ ।
ʦhint Infinitive: छैन्य ʦhʌ̄inɛ transitive verb
slide and damage, make peel. ख्‍वात्तै वा स्वाट्टै लग्‍‍नु.

kōːro-ʔɛ ʔuʔûː ghlêː ʦhʌ̂ntɛ.
कोऽरोअ्य उऊ: घ्ले: छ:न्त्य ।
The landslide engulfed his fields.
उसको बारी पहिरोले स्वाट्टै लग्यो ।

bhlʌçpɛ têl-ʔɛ ʦɵʦʦɵpo ʔukhʌ̄r-bim sʌkʌ ghlêː ʦhʌ̂ntɛ.
भ्लह्इप्य ते:ल्‌अ्य च्योच्‍च्योपो उखर्‌बिम् सक घ्ले: छ:न्त्य ।
The boiling oil made the skin peel off the child's hand.
उम्‍लेको तेलले बच्‍चाको हातको छाला पिल्स्‍यायो ।
ʦhoŋt Infinitive: छोऽन्य ʦhōːnɛ transitive verb
mix. मिसाउनु, थप्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ɦʌçpɛ ku-kolo ʦhʌkpɛ ku ʦhôntɛ.
अम्‌अ्य हह्इप्य कुकोलो छक्प्य कु छो:न्त्य ।
He mixed hot water with cold water.
उसले तातो पानीसँग चिसो पानी मिसायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ brâː ʦhôntɛnʌ lʉ̂ːtɛ.
अम्‌अ्य ब्रा: छो:न्त्यन ल्यु:त्य ।
He exaggerated.
उसले कुरा थपेर भन्यो ।
ʦhɛ Infinitive: छ्यन्य ʦhɛnɛ intransitive verb
spread, proliferate. फैलिनु.

sēr ʦhāːtɛ.
सेर् छात्य ।
The lice spread.
जुम्रो फैलियो ।

mʌʣʌm.lal-po ghrôːt ghole ʦhāːtnu.
मजम्‌लाल्‌पो घ्रो:त् घोले छात्‍नु ।
Majamlaal's goats proliferated.
मजमलालको बाख्रा धेरै फैलियो ।
ʦhɛtt-si Infinitive: छ्या:न्सिन्य ʦhɛ̂nsinɛ reflexive verb
make a fire for oneself. आफ्‍नो लागि आगो बाल्‍नु ।.

ʔûŋ mi ʦhɛ̂nsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ मि छ्या:न्सिङत ।
I made a fire for myself.
आफ्‍नो लागि आगो बालेँ ।
ʦhɛtt Infinitive: छ्या:न्‍न्य ʦhɛ̂nnɛ transitive verb
multiply, increase supply (seeds, chicken). बीउ उमार्नु, फैलाउनु.

ʔʌʣhɛ̄mnûm rɵ̂ːrāːru ʔuŋʌ ʦhɛttʌ.
अझ्याम्‍नु:म् र्‍यो:रारु उङ छ्यात्त ।
I increased my supply of rice seeds from last year's.
पोहोर सालको धानको बीउ मैले फैलाएँ ।

ʔuŋʌ pūŋmɛ ʦhɛttʌ.
उङ पुङ्‌म्य छ्यात्त ।
My flowers have multiplied.
मैले फूल फैलाएँ ।

ʔuŋʌ phɵ ʦhɛttʌnu.
उङ फ्यो छ्यात्तनु ।
I increased the number of chickens.
मैले कखुरा फैलाएँ ।
ʦhɛtt Infinitive: छ्या:न्‍न्य ʦhɛ̂nnɛ transitive verb
ignite. सल्काउनु.

ʔuŋʌ ʦʌk.mʌk ʦhɛttʌnʌ mi ghrɛttʌ.
उङ चक्‌मक् छ्यात्तन मि घ्र्यात्त ।
I ignited the fire with a flintstone.
चकमक पारेर आगो बालेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ mi ʦhɛttɛ.
अम्‌अ्य मि छ्यात्त्य ।
He ignited the fire.
उसले आगो सल्कायो ।
ʦhɛr Infinitive: छ्यार्न्य ʦhɛ̄rnɛ transitive verb
rewarm by the fire (food), dry by the fire (fireword). सेकाउनु.

sūːtʌ sʌ̄ŋ ʦhɛ̄rkinʌ ghrɛ.
सुऽत सङ्‌ छ्यार्किन घ्र्य ।
When we dry green wood, it burns.
काँचो दाउरा सेकाएपछि बल्छ ।
ʦhʉ Infinitive: छ्युन्य ʦhʉnɛ intransitive verb
be late. ढिलो हुनु.

ʔiskul khoɔçkilo ʦhʉnɛ munʉ.
इस्कुल् ख्‍वाह्इकिलो छ्युन्य मुन्यु ।
When we go to school, it is not good to be late.
स्कुल जाँदा ढिलो गर्नु हुँदैन ।
Ant: nɛp
ʦhɵ Infinitive: छ्योन्य ʦhɵnɛ intransitive verb
be addicted to. गहिरो लत पर्नु, लागो हुनु.
be mean. छुच्‍चो हुनु.

ʔʌ̄m ʦi-bi ʦhɵ.
अम् चिबि छ्यो ।
He is addicted to alcohol.
ऊ जाँडमा लागो छ ।

ʔīn lêl mʉnɛ-bi mʌri ʔiʦhɵ.
इन् ले:ल् म्युन्यबि मरि इछ्यो ।
You are addicted to singing.
तपाईं गीत गाउनुमा प्रखर हुनुहुन्छ ।

ʦhɵpɛ khlêːp-ʔɛ ʔikɛçki.
छ्योप्य ख्ले:प्‌अ्य इक्याह्इकि ।
Aggressive dogs bite people.
छुच्‍चो कुकुरले टोक्‍छ ।
ʦhɵp Infinitive: छ्वा:म्‍न्य ʦhoɔ̂mnɛ transitive verb
gather into a bundle. मुठ्याउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ lūːʣʌ rāːru ʦhɵ̂ːptɛnʌ poɔttɛ.
अम्‌अ्य लुऽज रारु छ्यो:प्‍त्यन प्वात्त्य ।
He gathered the millet seedlings and tied them into a bundle.
उसले कोदोको बीउ मुठ्याएर मुठा बाँध्यो ।

tēr bhôː ʦhoɔ̂mnɛnʌ poɔ̂nnɛ mʌttʉ.
तेर् भो: छ्वा:म्‍न्यन प्वा:न्‍न्य मत्त्यु ।
We have to gather bamboo and tie it into a bundle.
बाँस बटुलेर बाँध्‍नु पर्छ ।
Syn: khɵp
ʦhɵm Infinitive: छ्वाम्‍न्य ʦhoɔ̄mnɛ intransitive verb
dance. नाच्नु.

ʔiskul-bi ʦɵʦʦɵ-ɦɛm ʦhoɔ̄mnu.
इस्कुल्‌बि च्योच्‍च्योह्‍याम् छ्वाम्‍नु ।
The children dance at school.
स्कुलमा केटाकेटीहरु नाच्‍छन् ।

ʔīːʦi was-bi ʦhɵmiti.
इऽचि वास्‌बि छ्योमिति ।
We danced at the Waas festival.
हामी वास्‌मा नाच्यौं ।
ʣikt Infinitive: जु:न्य ʣûːnɛ transitive verb
paint, dye. रङ्‍ग्याउनु.

ʔuŋʌ kʌ̄m ʣʌktu.
उङ कम् जक्‌तु ।
I paint the house.
म घर रङ्‍ग्याउँछु ।

bubûm gɵ ɦʌlʌlâm rʌ̄ŋ-ʔɛ ʣʌktu.
बुबु:म् ग्यो हलला:म् रङ्‌अ्य जक्‌तु ।
I dyed the white cloth red.
सेतो लुगालाई रातो रङले रङ्‌ग्याउँछु ।
ʣett Infinitive: जे:न्‍न्य ʣênnɛ transitive verb
call to, read aloud. बोलाउनु, पढ्नु.

lɛ̄mdu-bi ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ ʔiʣestʌlo ʦhêntʌ.
ल्याम्दुबि अम्‌अ्य उ:ङ्‌ इजेस्तलो छे:न्त ।
When he called to me on the road, I recognized him.
बाटोमा उसले मलाई बोलाउँदा पो चिनेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ bides-lʌ ɦɵpɛ brâː sāːphʌm ʣettɛ.
अम्‌अ्य बिदेस्‌ल ह्‍योप्य ब्रा: साफम् जेत्त्य ।
He read a letter from abroad.
उसले विदेशबाट आएको पत्र पढ्यो ।

nokʦho-ʔɛ ʔusesmɵ ʣettʉ.
नोक्‍छोअ्य उसेस्म्यो जेत्त्यु ।
The shaman calls his master.
झाँक्रीले तान्‍त्रिक गुरुलाई बोलाउँछ ।

ʣêi lʉkinʌ go ʦhēi lʉki.
जे:इ ल्युकिन गो छेइ ल्युकि ।
We get to know each other by talking.
बोलचाल गरेपछि पो चिनजान हुन्छ ।
ʣe Infinitive: जेन्य ʣenɛ intransitive verb
say. बोल्नु, बज्‍नु.

ɦebe ʣēːtɛ?
हेबे जेऽत्य?
What time is it?
कती बज्यो

khɛ̂l mɵ̂l mʉnɛ lagi ghole ɦʌs-kolo ʣenɛ mʌttʉ.
ख्या:ल् म्यो:ल् म्युन्य लागि घोले हस्‌कोलो जेन्य मत्त्यु ।
We have to discuss Khaling affairs with many people.
धेरै जनासँग भेटेर सल्‍लाह गर्नुपर्छ ।

ʔʌ̄m ʦɛnʉpɛ ʣe.
अम् च्यन्युप्य जे ।
He speaks nicely.
ऊ मीठो बोल्छ ।

ʔʌ̄mpo joŋbêm ʦɛnʉpɛ ʣe.
अम्पो योङ्‌बे:म् च्यन्युप्य जे ।
His jew's harp sounds nice.
उसको बिनायो मीठो बज्‍छ ।
See:
mʉtt (ʣɛ) Infinitive: ज्य म:न्‍न्य ʣɛ mʌ̂nnɛ -
have a good crop yield. बाली सप्रनु.

ʔʌtêm bʌ̄ŋpɛ ʣɛ mʌttɛ.
अते:म् बङ्‌प्य ज्य मत्त्य ।
This year the crop yield was good.
यो साल राम्रो अन्‍न सप्र्यो ।
ʣA Infinitive: ज्योन्य ʣɵnɛ transitive verb
eat. खानु.

ʔɛ̂n jûː ʣɵki.
अ्या:न् यु: ज्योकि ।
Now let us have a meal.
अब खाना खाऔं

ŋeçkilo ʔʌusʌdhi ʣɵnɛ mʌttʉ.
ङेह्इकिलो औसधि ज्योन्य मत्त्यु ।
When we are sick, we have to take medecine.
बिरामी हुँदा औषधी खानु पर्छ ।

ʔuŋʌ dʉ̂ːt ʣʌŋʌ.
उङ द्‌यु:त् जङ ।
I drink milk. (of adults)
दूध पिउँछु ।
ʣhit Infinitive: झ:न्‍न्य ʣhʌ̂nnɛ intransitive verb
be wet. भिज्नु, रुझ्नु.

ʔʌnɵ̂l ʔʌʦhatʌ mugōːwɛnʌ wɵ̂ː-ʔɛ ʣhistʌ.
अन्यो:ल् अछात मुगोऽव्यन व्यो:अ्य झिस्त ।
I did not have an umbrella today, and I got wet from the rain.
आज छाता नभएर पानीले रुझेँ ।
ʣhitt Infinitive: झ:न्‍न्य ʣhʌ̂nnɛ transitive verb
soak. भिजाउनु.
grow (seedling). बीउ राख्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔiʣhisti.
अम्‌अ्य इझिस्ति ।
He made us wet.
उसले भिजायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ rɵ̂ːrāːru ʣhʌttɛ.
अम्‌अ्य र्‍यो:रारु झत्त्य ।
He germinated the rice seeds.
उसले धानको बीउ राख्यो (छर्‍यो) ।
ʣhitt Infinitive: झ:न्‍न्य ʣhʌ̂nnɛ transitive verb
get warm by the fire / get cool (when one feels too hot). ताप्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ mi ʣhʌttʉ.
अम्‌अ्य मि झत्त्यु ।
He gets warm by the fire.
उसले आगो ताप्छ ।

ʣhūŋ lʉlo mi ʣhʌ̂nnɛ ʦɛnʉ.
झुङ्‌ ल्युलो मि झ:न्‍न्य च्यन्यु ।
When it is cold, it is nice to get warm by the fire.
चिसो हुँदा आगो ताप्‍नु मजा आउँछ ।

gʌrmi lʉlo ʣhūŋ ʣhʌ̂nnɛ ʦɛnʉ.
गर्मि ल्युलो झुङ्‌ झ:न्‍न्य च्यन्यु ।
When it is hot, it is nice to have a cool wind.
गर्मी लाग्‍दा हावा खानु मजा आउँछ ।

lonɛm-bi tori tēl-ʔɛ klênsinu mʌnʌ noɔ̄m ʣhʌtnu.
लोन्याम्‌बि तोरि तेल्‌अ्य क्‍ले:न्सिनु मन न्वाम् झत्‍नु ।
In the winter, they rub themselves with oil and bask in the sun.
हिउँदमा तोरीतेल घसेर घाम ताप्‍छन् ।
ʣhip Infinitive: झ:म्‍न्य ʣhʌ̂mnɛ intransitive verb
become spoiled, rotten. कुहुनु.

phɵrsi ʣhiptɛ.
फ्योर्सि झिप्‍त्य ।
The pumpkin rotted.
फर्सी कुहियो ।

ki ʣhiptɛ.
कि झिप्‍त्य ।
The potato rotted.
आलु कुहियो ।

sɵ ʣhiptɛ.
स्यो झिप्‍त्य ।
The meat spoiled.
मासु कुहियो ।
ʣhim Infinitive: झम्‍न्य ʣhʌ̄mnɛ -
ʣhʉr Infinitive: झर्न्य ʣhʌ̄rnɛ intransitive verb
be sour. अमिलो हुनु.

ʦi ʣhʉ̂rtɛnʌ ʔʌ̄m-ʔɛ mutʉ̂ŋwɛ.
चि झ्यु:र्त्यन अम्‌अ्य मुत्यु:ङ्‌व्य ।
The alcohol was sour, so he did not drink it.
जाँड अमिलो हुनाले उसले पिएन ।

ʣhʌ̄rpɛ rɛ̄ikhɛmulʌ sɵpɛ phʌ̄l jāŋ.
झर्प्य र्‍याइख्यमुल स्योप्य फल् याङ्‌ ।
With a tight sieve, one can sift fine flour.
बाक्लो चाल्नीबाट मसिनो पिठो चालिन्छ ।

kagʌti ʣhʌ̄rpɛ mʌttʉ.
कागति झर्प्य मत्त्यु ।
Limes are sour.
कागती अमिलो हुन्छ ।
ʣhʉk Infinitive: झु:न्य ʣhûːnɛ intransitive verb
jump down, escape. हाम फाल्नु, भाग्‍नु.

khespɵ ʣhʉkkhɵstɛ.
खेस्प्यो झ्युक्ख्योस्त्य ।
The thief escaped.
चोर भागीगयो ।

nus tɛ̄ːlâm sʌ̄ŋ-kʌʔʌ mɛ̄ːlâm sʌ̄ŋ-bi ʣhʉkkhɵstɛ.
नुस् त्याला:म् सङ्‌कअ म्याला:म् सङ्‌बि झ्युक्ख्योस्त्य ।
The monkey jumped from tree to tree.
बाँदरले एताको रुखबाट उताको रुखमा हाम फाल्यो ।
ʣhʉkt Infinitive: झु:न्य ʣhûːnɛ transitive verb
help to escape. भगाउनु.

ʔʌ̄mʔɛ ɦʌs ʣhuktɛnʌ khoɔttɛ.
अम्अ्य हस् झुक्‌त्यन ख्‍वात्त्य ।
He helped the man escape.
उसले मान्छेलाई भगाएर लग्‍यो ।
ʣhekt Infinitive: झे:न्य ʣhêːnɛ transitive verb
cut (halfway). काट्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ poɔ̄ndʉ-ʔɛ sʌ̄ŋ ʣhektʉ.
अम्‌अ्य प्वान्द्‌युअ्य सङ्‌ झेक्‌त्यु ।
He cut the tree with an axe.
उसले बन्चरोले रुख काट्‍छ ।
ʣhept Infinitive: झे:म्‍न्य ʣhêmnɛ transitive verb
temper (a blade, by beating while red-hot and dipping in water). अर्झाप्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ poɔ̄ndʉ ʣheptɛnʌ ɦeçpɛ ʦhʉktɛ.
अम्‌अ्य प्वान्द्‌यु झेप्‍त्यन हेह्इप्य छ्युक्‌त्य ।
He tempered the axe and it became sharp.
उसले बन्‍चरो अर्झापेपछि लाग्‍ने भयो ।
ʣheŋ Infinitive: झेऽन्य ʣhēːnɛ intransitive verb
last. खप्‍नु, टिक्‍नु.

ghole ʣhêŋtɛ.
घोले झे:ङ्‌त्य ।
It lasted for a long time.
धेरै खप्यो ।

ʔʌnʌ̄m ʔʌmɛ̂m-ʔɛ pʉtɛ̂m thoɔpru mʌri ʣhêŋtɛ.
अनम् अम्या:म्‌अ्य प्युत्या:म् थ्वाप्रु मरि झे:ङ्‌त्य ।
The girdle that my mother wove years ago lasted a very long time.
उहिले मेरो आमाले बन्‍नु भएको पटुकी धेरै खप्यो ।

ʔʌnʌ̄mmîm ɦʌs-ɦɛm mʌri ʣhêŋtɛnu.
अनम्मि:म् हस्‌ह्‍याम् मरि झे:ङ्‌त्यनु ।
People from long ago used to live a long time.
उहिलेको मान्छेहरु धेरै बाँच्‍थे ।

sʌ̄ŋ-po kʌ̄m ʔɛçsʌ lūŋ-po kʌ̄m tūŋ ʣhēŋ.
सङ्‌पो कम् अ्याह्इस लुङ्‌पो कम् तुङ्‌ झेङ्‌ ।
Stone houses last longer than wood houses.
काठको घरभन्दा ढुङ्‌गाको घर टिकाउ हुन्छ ।
ʣhint Infinitive: झैन्य ʣhʌ̄inɛ transitive verb
persuade, incite, encourage. उक्साउनु.

mʌbʌ̄ŋpɛ kɛ̄m-bi ɦʌs ʣhʌ̄inɛ munʉ.
मबङ्‌प्य क्याम्‌बि हस् झैन्य मुन्यु ।
It is not good to encourage people to do bad work.
नराम्रो काममा मान्छेलाई उक्साउनु हुँदैन ।

ʔʌ̄m-ʔɛ kɛ̄m mʉnɛ ʔok ʔiʣhʌ̄itʌkʌ.
अम्‌अ्य क्याम् म्युन्य ओक् इझैतक ।
He encouraged us to work.
काम गर्नको लागि उसले हामीलाई उक्सायो ।
ʣhɵŋ Infinitive: झोऽन्य ʣhōːnɛ transitive verb
plough. हालो जोत्‍नु, जँघार तर्नु.

ʔuŋʌ ʔûː ʣhoŋu.
उङ ऊ: झोङु ।
I plough the field.
म खेत जोत्छु ।

ʔuŋʌ kʌwʌ ʣhoŋutʌnʌ lɛ̄ːstʌ.
उङ कव झोङुतन ल्याऽस्त ।
I waded across the stream.
मैले जँघार तरेर पार गरेँ ।
ʣhɛp Infinitive: झ्या:म्‍न्य ʣhɛ̂mnɛ intransitive verb
be possible. सक्‍नु.

ʔʌnɵ̂l ʣhɛ̂ːpkho ghole kɛ̄m mʉnɛ mʌttʉ.
अन्यो:ल् झ्या:प्खो घोले क्याम् म्युन्य मत्त्यु ।
If possible, we have to do a lot of work today.
सकियो भने आज धेरै काम गर्नुपर्छ ।

ʔʌnɵ̂l ghole kɛ̄m mʉnɛ muʣhɛ̂ːp.
अन्यो:ल् घोले क्याम् म्युन्य मुझ्या:प् ।
Today we won't be able to work much.
आज धेरै काम गर्न सकिदैन ।

bhɵ̂ːdʌm kilo-po kʉ̂r kʌ̄rnɛ ʣhɛ̂ːp.
भ्यो:दम् किलोपो क्यु:र् कर्न्य झ्या:प्‌
It is possible to carry a fifty kilo load.
५० किलोको भारी बोक्‍न सकिन्‍छ ।
ʣhɛm Infinitive: झ्याम्‍न्य ʣhɛ̄mnɛ intransitive verb
be lost, disappear, die (formal). हराउनु, मृत्यु हुनु.

thūːnɛm-bi bʌ̂i ʣhɛ̂mtɛ.
थुऽन्याम्‌बि बै: झ्या:म्त्य ।
The cow got lost in the forest.
जङ्‍गलमा गाई हरायो ।

ʔɛnɛ̄ː sunʌslal ʣhɛ̂mtɛ.
अ्यन्या सुनस्लाल् झ्या:म्त्य ।
Sunaslal passed away the other day.
अस्ति सुनस्लाल बित्‍नु भयो ।
ʣhɵ-si Infinitive: झ्यो:न्सिन्य ʣhɵ̂nsinɛ reflexive verb
begin at (negative situations). उब्‍जिनु.

ghrʌ̄ŋʔɛ thûŋtɛ̂m-bikʌ koɔ̄r ʣhɵ̂ntɛsi.
घ्रङ्‌अ्य थु:ङ्‌त्या:म्‌बिक क्‍वार् झ्यो:न्त्यसि ।
The infection formed at the site of the thorn prick.
काँढाले घोचेकोमा घाउँ उब्‍जियो ।

tukkûm ʔudhʌ̂m-bikʌ kōːro ʣhɵ̂ntɛsi.
तुक्‌कु:म् उध:म्‌बिक कोऽरो झ्यो:न्त्यसि ।
The landslide started up in the mountains.
त्यो डाँडादेखि पहिरो उब्‍जियो ।
ʣhɵr Infinitive: झ्वार्न्य ʣhoɔ̄rnɛ intransitive verb
leak. चुहिनु.
become thin. दुब्लो हुनु.

ʔʌ̄m ʔʌ̂mtɛsilo ʔukhîːmɵ ʣhɵ̂rtɛnʌ dhāŋku ʣhistɛ.
अम् अ:म्त्यसिलो उखि:म्यो झ्यो:र्त्यन धाङ्‌कु झिस्त्य ।
While he was sleeping, he drooled and the pillow got wet.
ऊ सुत्‍दा र्‍याल चुहेर सिरानी भिज्यो ।

ʔʌtêmmîm dʉk-ʔɛ ʔʌ̄m ʣhɵ̂rtɛ.
अते:म्मि:म् द्‌युक्‌अ्य अम् झ्यो:र्त्य ।
He became thin from this year's hardships.
यो सालको दु:खले ऊ दुब्लायो ।

pok.sɵ ɦʌttɛlo ʔuʦhodowɛ ʣhɵ̂rtɛ.
पोक्‌स्यो हत्त्यलो उछोदोव्य झ्यो:र्त्य ।
While the pork was roasting, the fat dripped out.
सुँगुरको मासु पोल्‍दा बोसो बिलेर चुह्‍यो ।

ɦal ɦʌlsilo ʔâːp-po ʔâm.khi ʣhoɔ̄r.
हाल् हल्सिलो आ:प्‌पो आ:म्‌खि झ्वार्‌
When the temperature increases, pine resin seeps out.
गर्मी बढ्‍दा खोटे सल्‍लाको खोटो झर्छ ।
titt Infinitive: त:न्‍न्य tʌ̂nnɛ deponent verb
lay eggs (of flies). फुल पार्नु (झिङ्‍गाले).
have misfortune after having done bad things. लोधर लाग्‍नु.

bʌ̂i mistɛnʌ gijamɵ-ʔɛ tʌttɛ.
बै: मिस्त्यन गियाम्योअ्य तत्त्य ।
The cow died and flies laid eggs on it.
गाई मरेपछि सिनुमा झिङ्‍गाले फुल पार्‍यो ।

mʌbʌ̄ŋpɛ kɛ̄m mʉkilo rʉ̂i-ʔɛ ʔitʌçki.
मबङ्‌प्य क्याम् म्युकिलो र्‍यु:इअ्य इतह्इकि ।
When we do bad things, we suffer from misfortune.
नराम्रो काम गरेमा लोधर लाग्छ ।
tipt Infinitive: त:म्‍न्य tʌ̂mnɛ transitive verb
step on. टेक्‍नु.
press with a finger. थिच्नु.

ʔuŋʌ lūŋ-bi tʌptu.
उङ लुङ्‌बि तप्‍तु ।
I step on the stone.
म ढुङ्‍गामा टेक्छु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ɦʌp.lu sʌ̄i tʌptɛ.
अम्‌अ्य हप्‌लु सै तप्‍त्य ।
He made a thumbprint.
उसले औंठाछाप लगायो ।
tʉp Infinitive: त:म्‍न्य tʌ̂mnɛ transitive verb
play music, beat metal. बजाउनु.

ʔuŋʌ mɛnʉwɛ tubu.
उङ म्यन्युव्य तुबु ।
I play cymbals.
म झ्याम्टा बजाउँछु ।

ʔīːʦi-ʔɛ thōːʦi ɦōːtɛlo lêl mʌri tʉpiti.
इऽचिअ्य थोऽचि होऽत्यलो ले:ल् मरि त्युपिति ।
We played many songs during the change of season.
हामीदुईले ऋतु फेरिदा धेरै गीत बजायौं ।

sēu-ʔɛ betho tʉ̄ːbʉ.
सेउअ्य बेथो त्युऽब्यु ।
Blacksmiths make khukuris.
लोहारले खुकुरी बनाउँछ ।
tiŋ-si Infinitive: तन्सिन्य tʌ̄nsinɛ reflexive verb
be lined up. पङ्‍‌क्‍तिबद्ध हुनु.
tokt (tʌ̄m) Infinitive: तम् तो:न्य tʌ̄m tôːnɛ -
listen silently. चाल मारेर सन्‍नु.

dʌbu mʉpɛ-ʔɛ tʌ̄m tok-sʌ bhîr lɵ̄ːmʉ.
दबु म्युप्यअ्य तम् तोक्‌स भि:र् ल्योऽम्यु ।
The hunter tracks the deer silently.
शिकारीले चाल मारेर शिकार खोज्छ ।
tʉmt Infinitive: तम्‍न्य tʌ̄mnɛ transitive verb
track. पहिल्याउनु, ठम्याउनु.

dʌbu doro mʉpɛ-ʔɛ mʌri bhîr tʌ̂mtɛ.
दबु दोरो म्युप्यअ्य मरि भि:र् त:म्त्य ।
The hunter tracked the deer for a long time.
सिकारीले मृग पहिल्यायो ।

solʌri-ʔɛ phɵ ʔumûr-lʌkʌ ŋʌ tʌ̄mdʉ.
सोलरिअ्य फ्यो उमु:र्‌लक ङ तम्द्‌यु ।
The jackal tracks the chicken by its smell.
स्यालले कुखुरालाई गन्धबाटै पहिल्याउँछ ।
tʉmt Infinitive: तम्‍न्य tʌ̄mnɛ deponent verb
be cold. ठिहिर्‍याउनु.

ʣhūŋ-ʔɛ ʔʌkhʌ̄r tʌ̂mkhʌtɛ.
झुङ्‌अ्य अखर् त:म्खत्य ।
My hands became numb from the cold.
(चिसो) हावाले मेरो हात ठिहिर्‍यायो ।

nōŋ-ʔɛ ʔitʉmʌtʌ.
नोङ्‌अ्य इत्युमत ।
I got cold in the snow.
मलाई हिउँले ठिहिर्‍यायो ।
tʉr Infinitive: तर्न्य tʌ̄rnɛ transitive verb
break, snap, uproot. भाँच्नु.

nōŋ-ʔɛ sʌ̄ŋpo ʔughrēm tʉ̂rtɛ.
नोङ्‌अ्य सङ्‌पो उघ्रेम् त्यु:र्त्य ।
The snow broke the tree's branches.
हिउँले रुखको हाँगो भाँच्यो ।

ghrok-tʉlʉ-bi bʌ̂i thūːtɛlo, ʔusɛ̂l tʉ̂rtɛ.
घ्रोक्‌त्युल्युबि बै: थुऽत्यलो, उस्या:ल् त्यु:र्त्य ।
The cow fell down in the steep rocky place and broke its leg.
ढडेन्‌मा लडेर गाईको खुट्टा भाँचियो ।

ʔuŋʌ nīŋro turutʌ.
उङ निङ्‌रो तुरुत ।
I uprooted the fern shoot.
मैले निहुरो टिपेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ pɛskoɔi tʉ̂rtɛ.
अम्‌अ्य प्यास्क्‍वाइ त्यु:र्त्य ।
He uprooted the bamboo shoot.
उसले तामा भाँच्यो ।

ʔʌ̄m khel-bi ghlâŋtɛlo woŋâmpo ʔunɵ tʉ̂rtɛ.
अम् खेल्‌बि घ्ला:ङ्‌त्यलो वोङा:म्पो उन्यो त्यु:र्त्य ।
When he won the game, he disappointed the other players.
ऊ खेलमा जित्‍दा अरुका सेखी झर्‍यो ।

ʦʌit bʌisak-bîm noɔ̄m tʌ̄rnɛ mudêi.
चैत् बैसाक्‌बि:म् न्वाम् तर्न्य मुदे:इ ।
During the months of Chaitra and Vaishakh, the heat of the sun is unbearable.
चैत वैशाखको घाम सहन सकिँदैन ।

ʔuŋʌ ʔʌ̄mpo ʔumʌs tʌ̄rnɛ muʦɛbuwʌ.
उङ अम्पो उमस् तर्न्य मुच्यबुव ।
I could not look at him directly (due to shyness).
उसको आँखा तर्न सकिनँ ।
tʉl Infinitive: तल्न्य tʌ̄lnɛ transitive verb
feed (something or someone unable to fend for itself). पाल्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ reskʌp ʦɵʦʦɵ tʉ̂ltɛ.
अम्‌अ्य रेस्कप् च्योच्‍च्यो त्यु:ल्त्य ।
He raised an orphan.
उसले टुहुरो बच्‍चा पाल्यो ।

ʔuŋʌ pôː tulutʌ.
उङ पो: तुलुत ।
I raised a pig.
मैले सुँगुर पालेँ ।
tʉl-si Infinitive: तल्सिन्य tʌ̄lsinɛ reflexive verb
take care of oneself. जिउनु.

ʔûŋ ʔʌtāːpŋʌ tʌ̄lsinɛ mʌttʉ.
उ:ङ्‌ अताप्ङ तल्सिन्य मत्त्यु ।
I have to take care of myself.
म आफै जिउनु पर्छ ।

dʉspɛ ʦhʉktɛ̂m pʌʦhi ʔutāːpŋʌ tʌ̄lsi.
द्‌युस्प्य छ्युक्‌त्या:म् पछि उताप्ङ तल्सि ।
After becoming an adult, he took care of himself.
ठूलो भएपछि ऊ आफै पेट पाला गर्न सक्छ ।
ti Infinitive: तिन्य tinɛ intransitive verb
lay eggs. फुल पार्नु.

phɵ tūːtɛ.
फ्यो तुऽत्य ।
The chicken laid an egg.
कुखुराले फुल पार्‍यो ।
tikt Infinitive: तु:न्य tûːnɛ transitive verb
support, point with, step on. बिसाउनु, टेकाउनु, टेक्‍नु.

ghoʦa-ʔɛ ghʌra tʌktɛ.
घोचाअ्य घरा तक्‌त्य ।
The vertical pole supported the horizontal one.
घोचाले घारालाई टेकायो ।

ʦi-ʔɛ sêːtɛlo ʔusɛ̂l ŋʌ mutʌkwɛ.
चिअ्य से:त्यलो उस्या:ल् ङ मुतक्‍व्य ।
He was drunk and could not stand on his feet.
जाँडले मातेको बेला खुट्टा नै टेकेन ।

ʔinɛ ʈʌrʦ-ʔɛ tʌkte.
इन्य टर्च्‌अ्य तक्‌ते ।
Point the torch (that way).
तिमीले टर्चले देखाऊ न ।

ghrʉ̂mtɛnʌ nɛ̄i-bi kʉ̂r tʌktɛ.
घ्र्यु:म्त्यन न्याइबि क्यु:र् तक्‌त्य ।
He got tired and rested his load on the platform.
थाकेर चौतारीमा भारी बिसायो ।
tʉkt Infinitive: तु:न्य tûːnɛ transitive verb
answer, respond. जवाफ दिनु, बिसाउनु, टेकाउनु.

sʉribūːmɛlam pʌkhʌtʌmsʌ-kolo sʉribuŋlam pʌkhʌtʌmsʌ-ɦɛm khɵre khɵre tûː lʉnu.
स्युरिबुऽम्यलाम् पखतम्सकोलो स्युरिबुङ्‌लाम् पखतम्सह्‍याम् ख्योरे ख्योरे तु: ल्युनु ।
The priests from the groom's side and the priests from the bride's side respond to each other's words nicely.
दुलाहीतर्फ र दुलाहातर्फका पुर्खाहरु बीच सौहार्द तरिकाले जवाफ दिन्छन् ।

kinɛ loɔ̄mpɛ ɦʌs tukkilo ʣhʌn kîn phûː
किन्य ल्वाम्प्य हस् तुक्‌किलो झन् कि:न् फु:
If we engage with people looking for trouble, a fight will ensue.
झगडा गर्न खोज्‍नेलाई बोलाउँदा झन झगडा हुन्छ ।
tiŋ Infinitive: तुऽन्य tūːnɛ transitive verb
line up. पङ्‍‌क्‍तिबद्ध राख्‍नु.

ʔʌ̄mʔɛ ʦɵʦʦɵ-ɦɛm tîŋtɛnu.
अम्अ्य च्योच्‍च्योह्‍याम् ति:ङ्‌त्यनु
He lined the children up.
उसले केटाकेटीहरुलाई पङ्‍‌क्‍तिबद्ध राख्‍यो ।
tʉŋ Infinitive: तुऽन्य tūːnɛ transitive verb
drink. पिउनु.

ʔuŋʌ surti mutuŋu.
उङ सुर्ति मुतुङु ।
I do not smoke.
म सुर्ती पिउदिनँ ।

ʔik-ʔɛ ʦi ghole mutuŋwiki.
इक्‌अ्य चि घोले मुतुङ्‌विकि ।
We did not drink a lot of beer.
हामीले जाँड धेरै पिएनौं ।

kʉmîn lʉlo ku tūːnɛ mʌttʉ.
क्युमि:न् ल्युलो कु तुऽन्य मत्त्यु ।
We drink water when we are thirsty.
तिर्खा लाग्दा पानी पिउनु पर्छ ।
tekt Infinitive: ते:न्य têːnɛ transitive verb
cork, block, fill up. बुजिनु.

sāŋ-ʔɛ nalabîm ku tektɛ.
साङ्‌अ्य नालाबि:म् कु तेक्‌त्य ।
He blocked the waterpipe with grass.
झ्यासले पाइपको पानी बुज्यायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ kɵs-po ʔulɛ̄m tektɛ
अम्‌अ्य क्योस्‌पो उल्याम् तेक्‌त्य
He blocked the entrance to porcupine's den.
उसले दुम्सीको दुलो बुज्यायो
ter Infinitive: तेर्न्य tērnɛ transitive verb
flee. भाग्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ khetɛnʌ khɛ-bi phali têrtɛ?
अम्‌अ्य खेत्यन ख्यबि फालि ते:र्त्य?
Where did he flee after stealing?
उसले चोरेर कता भाग्यो ।

dʌbu mʉpɛ-ʔɛ bʌnduk-ʔɛ bhîr ʔɵ̂ːptɛlo tʌk-khep-bi ŋʌ phali têrsʉtɛ.
दबु म्युप्यअ्य बन्दुक्‌अ्य भि:र् अ्यो:प्‍त्यलो तक्‌खेप्‌बि ङ फालि ते:र्स्युत्य ।
The hunter shot the deer with a gun and brought it down with one shot.
सिकारीले मृगलाई बन्दुकले एकैचोटिमा ढाल्यो ।

ʔuŋʌ sʌ̄ŋ-po khāŋ poɔ̄ndʉ-ʔɛ phali têrtʌ.
उङ सङ्‌पो खाङ्‌ प्वान्द्‌युअ्य फालि ते:र्त ।
I felled the tree with an axe.
बन्चारोले रुख डङ्‌रङ्‌गै ढालेँ ।

ʔuʦɵ-ʔɛ ʔumɛ̂m-po ʔuʦɵ̂ː mutēːrʉ.
उच्योअ्य उम्या:म्‌पो उच्यो: मुतेऽर्‍यु ।
A child should not break his mother's heart.
बच्‍चाले आमाको मन दुखाउँदैन ।
tel Infinitive: तेल्न्य tēlnɛ transitive verb
uproot. उखेल्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ rɵ̂ːrāːru têltɛ.
अम्‌अ्य र्‍यो:रारु ते:ल्त्य ।
He uprooted the rice seedlings.
उसले धानको बीउ उखेल्यो ।

lūːʣʌ saro mʌçkilo sāŋ tēlnɛ mʌttʉ.
लुऽज सारो मह्इकिलो साङ्‌ तेल्न्य मत्त्यु ।
When we clean the millet field, we must pull out the weeds.
कोदो गोड्‍दा झार उखेल्नु पर्छ ।
teŋt Infinitive: तेऽन्य tēːnɛ transitive verb
insert, squeeze into. खाँद्‍नु.

tēndu
तेन्दु

ʔʌ̄m-ʔɛ lup-ju ʦi têntɛ.
अम्‌अ्य लुप्‌यु चि ते:न्त्य ।
He put the fermented grain into the round clay pot.
उसले घैटोमा जाँड खाँद्यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʣhola-ju gɵ têntɛ.
अम्‌अ्य झोलायु ग्यो ते:न्त्य ।
He stuffed the clothes into the bag.
उसले झोलामा लुगा खाँद्यो ।

plen-bi bhērnɛ-kʌ lɛ̂l ʔʌŋeʦo-bi khapsi têntʌ.
प्‍लेन्‌बि भेर्न्यक ल्या:ल् अङेचोबि खाप्सि ते:न्त ।
Before flying, I stuff wool in my ears.
प्लेनमा उड्नुभन्दा पहिले कानमा कपास खाँदेँ ।
tokt Infinitive: तो:न्य tôːnɛ transitive verb
take with, accompany. खाना खाने बेला पीइने या खाइने अन्य वस्तु.

ʦûː-ʔɛ jûː ʣɛlo ku-ʔɛ toktʉ.
चु:अ्य यु: ज्यलो कुअ्य तोक्‌त्यु ।
When grandfather eats, he also drinks water.
बाजेले खाना खाँदा पानी पिउनु हुन्छ ।
toŋ-si Infinitive: तोन्सिन्य tōnsinɛ reflexive verb

ʔûŋpo lagi bhaŋra tônsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌पो लागि भाङ्‌रा तो:न्सिङत ।
I set a bhangra loom for myself.
मेरो लागि भाङ्‍ग्राको तान लगाएँ ।
toŋ Infinitive: तोऽन्य tōːnɛ transitive verb
measure by cubit. हातले नाप्‍नु.

mɛ̂m-ʔɛ tōŋ-sʌ tôː khʉ̂ŋtɛ.
म्या:म्‌अ्य तोङ्‌स तो: ख्यु:ङ्‌त्य ।
The mother prepared the loom by measuring the ground with her arm.
आमाले हातले नापेर तान लगाउनु भयो ।
tɛtt Infinitive: त्या:न्‍न्य tɛ̂nnɛ transitive verb
pick, pick at. कोट्‍याउनु.

ʔuŋʌ ʔʌŋeʦo tɛttu.
उङ अङेचो त्यात्तु ।
I pick my ear.
कान कोट्‍याउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ brâː tɛttɛ.
अम्‌अ्य ब्रा: त्यात्त्य ।
He wormed the secret out of him.
उसले कुरा कोट्‍यायो ।

ʔinɵ mutɛtte.
इन्यो मुत्यात्ते ।
Don't pick your nose.
तिमी नाक नकोट्‍याऊ न।
tɛn Infinitive: त्याइन्य tɛ̄inɛ intransitive verb
drop, fall. खस्‍नु, झर्नु.

rôː-lʌ lūŋ tɛ̄ːstɛ.
रो:ल लुङ्‌ त्याऽस्त्य ।
Stones fell from the cliff.
पहाडबाट ढुङ्‌गा खस्यो ।

khɵ-lʌ bʌ̂i tɛ̄ːstɛ.
ख्योल बै: त्याऽस्त्य ।
The cow fell from the bridge.
साँघुबाट गाई खस्यो ।

noɔ̄m tɛ̄i.
न्वाम् त्याइ ।
It gets late.
ढिलो हुन्छ ।
tɛnt Infinitive: त्याइन्य tɛ̄inɛ transitive verb
drop, sow maize. खसाल्नु.

ʔuŋʌ goʣibîm khɛpʦi khɛ-bi tɛ̂ntuŋtʌ?
उङ गोजिबि:म् ख्याप्चि ख्यबि त्या:न्तुङ्‌त?
Where did I drop the money that was in my pocket?
मैले खल्तीको पैसा कहाँ खसालीराखेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ sojo-bi mʌkʌi tɛ̂ntɛ.
अम्‌अ्य सोयोबि मकै त्या:न्त्य ।
He sowed the maize in the furrow.
उसले सियोमा मकै खसाल्यो ।

ʔʌ̄m-ɦɛm-ʔɛ kʌwʌ-bi wɛ̂r tɛ̄itoŋ munu.
अम्‌ह्‍याम्‌अ्य कवबि व्या:र् त्याइतोङ्‌ मुनु ।
They are dropping hooks into the river (to fish).
उनीहरुले खोलामा बल्छी खसाल्दैछन् ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʦabi tɛ̂ntʉtɛ.
अम्‌अ्य चाबि त्या:न्त्युत्य ।
He dropped the key.
उसले चाबी खसाई राख्‍यो ।
tɛm Infinitive: त्याम्‍न्य tɛ̄mnɛ transitive verb
soak, dissolve, steep, suck. भिजाउनु.

tōŋbɛ tɛ̂mpɛ gɵ.
तोङ्‌ब्य त्या:म्प्य ग्यो ।
The tongba is soaked.
तोङ्बा भिजाएको छ ।

pimɛs koɔ̄m-bi tɛ̄m-sʌ ʣɵkilo ʦɛnʉ.
पिम्यास् क्‍वाम्‌बि त्याम्‌स ज्योकिलो च्यन्यु ।
Chewing aamla gooseberry is nice.
अमला मुखमा राखेर खाँदा मीठो स्वाद आउँछ ।

supari tɛ̄m-sʌ ʣɛnu.
सुपारि त्याम्‌स ज्यनु ।
They chew betelnut.
सुपारी मुखमा भिजाएर खान्छन् ।

kʌ̄m ʣʌk-de pɵk ku-bi tɛ̄mkilo loɔppɛ ʦhûː.
कम् जक्‌दे प्योक् कुबि त्याम्किलो ल्वाप्प्य छु: ।
When we dilute the earth used to paint the house into water, it softens to mud.
घर रङ्‌गाउने माटो, पानीमा भिजाउँदा कमलो हुन्छ ।
tA Infinitive: त्योन्य tɵnɛ transitive verb
put. राख्‍नु.

ʔuŋʌ ʔusuntʌla kûŋtʌnʌ ʔunûː tûŋtʌ.
उङ उसुन्तला कु:ङ्‌तन उनु: तु:ङ्‌त ।
I made him happy by eating his orange.
उसको मन बुझाउन सुन्तला खाइदिएँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʈebʌl-bi kitap tʉtɛ.
अम्‌अ्य टेबल्‌बि किताप् त्युत्य ।
He put the book on the table.
उसले टेबलमा किताब राख्यो ।
tɵtt-si Infinitive: त्वा:न्सिन्य toɔ̂nsinɛ reflexive verb
keep for oneself. आफ्नो लागि राख्‍नु.

ʔûŋ disɛ̂ːpo lagi suntʌla toɔ̂nsiŋʌ.
उ:ङ्‌ दिस्या:पो लागि सुन्तला त्वा:न्सिङ ।
I will keep an orange for myself for tomorrow.
म भोलिको लागि सुन्तला राख्‍छु ।
tɵt Infinitive: त्वा:न्‍न्य toɔ̂nnɛ intransitive verb
be visible. देखिनु.

jʌkʌ̂m ʔudhʌ̂mbi-kʌ ʦomoluŋma toɔ̂i.
यक:म् उध:म्बिक चोमोलुङ्‌मा त्वा:इ ।
Mount Everest is visible form that hill.
त्यो डाँडाबाट चोमोलुङ्‍मा देखिन्छ ।

ʔɛ̂ntosoba bhɵ̂ŋ ʣelo kɵ toɔ̂i.
अ्या:न्तोसोबा भ्यो:ङ्‌ जेलो क्यो त्वा:इ ।
These days it gets light at five.
आजकाल पाँच बजे उज्यालो हुन्छ ।
tɵtt Infinitive: त्वा:न्‍न्य toɔ̂nnɛ transitive verb
keep for. राखीदिनु.

ʔiʦɛ̂mɦɵːtɛ̂m ʔibetho ʔuŋʌ toɔ̂ntɛnîm gɵ.
इच्या:म्ह्‍योऽत्या:म् इबेथो उङ त्वा:न्त्यनि:म् ग्यो ।
I kept for you the knife that you had forgotten.
तिमीले बिर्सिराखेको खुकुरी मैले राखिदिएँको छु ।

ʔinɛ suntʌla ʔitɵstâm gōːtɛ.
इन्य सुन्तला इत्योस्ता:म् गोऽत्य ।
You have kept an orange for me.
तिमीले मलाई सुन्तला राखिदिएका थियौ ।
tɵnt Infinitive: त्वाइन्य toɔ̄inɛ transitive verb
catch. समात्‍नु.
imitate. नक्‍कल गर्नु.

ʔukhāŋ-tʉkʌ suntʌla ɦʉ̂mtɛlo ʔuŋʌ toɔ̂ntʌ.
उखाङ्‌त्युक सुन्तला ह्‍यु:म्त्यलो उङ त्वा:न्त ।
When the orange fell from the tree, I caught it.
बोटबाट झर्दै गरेको सुन्तला समातेँ ।

suga-ʔɛ ɦʌs-po brâː toɔ̂ntɛ.
सुगाअ्य हस्‌पो ब्रा: त्वा:न्त्य ।
The parrot imitated human speech.
सुगाले मान्छेको बोलीको नक्‍कल गर्‍यो ।
tɵl Infinitive: त्वाल्न्य toɔ̄lnɛ transitive verb
push. घचेट्‍नु, धकेल्नु.

ʔinɛ kʉ̂r ʔikʉ̄ːrʉlo ʔuŋʌ toɔ̄lnɛ.
इन्य क्यु:र् इक्युऽर्‍युलो उङ त्वाल्न्य ।
I will push you while you carry your load.
तिमीले भारी बोक्दा म धकेल्छु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋthʌ brâː tɵ̂ltɛ.
अम्‌अ्य उ:ङ्‌थ ब्रा: त्यो:ल्त्य ।
He handed the matter over to me.
उसले मतिर कुरा धकेल्यो ।

mɛ kɛ̄m mʉnɛ-bi ʔʌ̄msu toɔ̄l lʉ̂iti.
म्य क्याम् म्युन्यबि अम्सु त्वाल् ल्यु:इति ।
They are each trying to pass the responsibility to the other.
काम गर्न उनीहरु एकले अर्कालाई अह्राए ।
thʉt Infinitive: थ:न्‍न्य thʌ̂nnɛ transitive verb
drag. घिसार्नु, तान्‍नु.

rʌth thʌçsʌ ʔindrʌʣatrʌ mʌnei mɛnu.
रथ् थह्इस इन्द्रजात्र मनेइ म्यनु ।
They drag the wagon in celebration of Indrajatra.
रथ तानेर इन्द्रजात्र मनाउँछन् ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʦhēlmɛtēr-po ɦîːp thʉ̂ːtɛnʌ jêːtɛ.
अम्‌अ्य छेल्म्यतेर्‌पो हि:प् थ्यु:त्यन ये:त्य ।
He dragged down the highland bamboo for making mats (from the mountain).
उसले चित्रेको मालिङ्‍गो तानेर ल्यायो ।

ʣʌkhʌl-po sɵle thʌ̂nnɛ mʌttʉ.
जखल्‌पो स्योले थ:न्‍न्य मत्त्यु ।
We have to extract the nettle fiber.
अल्‍लोको धागो कात्‍नु पर्छ ।
thipt Infinitive: थ:म्‍न्य thʌ̂mnɛ transitive verb
invite to accompany. बोलाउनु.

ʔʌ̄mʔɛ ʦemsik-bi khoɔ̂nnɛ ʔithipʌtʌ.
अम्अ्य चेम्सिक्‌बि ख्‍वा:न्‍न्य इथिपत ।
He invited me to go somewhere to play.
उसले खेल्न जानको लागि मालई बोलायो ।

ʔuŋʌ ʔʌ̄m ʔʌkʌ̄m thʌptʌ.
उङ अम् अकम् थप्‍त ।
I invited him to go to my house with me.
मैले उसलाई घरमा जान बोलाएँ ।
thʉm Infinitive: थम्‍न्य thʌ̄mnɛ transitive verb
collect. एकै ठाउँमा जम्मा पार्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ khɵleŋʌ sɵ̂r tûː phɛʣi-ju thʉ̂mtɛ.
अम्‌अ्य ख्योलेङ स्यो:र् तु: फ्यजियु थ्यु:म्त्य ।
He collected all the rice in one sack.
उसले सबै चामल एउटा थैलोमा जम्मा पार्‍यो ।
thakt Infinitive: था:न्य thâːnɛ transitive verb
hammer, sift, sieve. ठोक्‍नु, छान्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kaʈi thaktɛ.
अम्‌अ्य काटि थाक्‌त्य ।
He hammered the nail.
उसले काँटी ठोक्यो ।

ʔuŋʌ ʦi thaktʌ.
उङ चि थाक्‌त ।
I filtered the beer.
मैले जाँड छानेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ mâŋ ghole jûː lumu thaktɛ.
अम्‌अ्य मा:ङ्‌ घोले यु: लुमु थाक्‌त्य ।
He greedily ate too much rice. (impolite word)
उसले कति धेरै खाना घिच्यो ।
thi Infinitive: थिन्य thinɛ intransitive verb
stumble. लड्नु, ढल्‍नु.

ʦɵʦʦɵ mʌlo lɛ̄mthinulo mʌri thinu.
च्योच्‍च्यो मलो ल्याम्थिनुलो मरि थिनु ।
When children just start walking, they stumble a lot.
बच्‍चा भर्खर हिँड्न थाल्‍दा धेरै लड्छन् ।

rôː-lʌ mɛ-ju lūŋ thūːtɛ.
रो:ल म्ययु लुङ्‌ थुऽत्य ।
The stone rolled down from the cliff.
भीरबाट ढुङ्‍गा लड्यो ।

ʔʌ̄msu ʣhʌ̄mlʌ mʉssulo sakpu-ŋʌ pʌ̂l thîiti.
अम्सु झम्ल म्युस्सुलो साक्पुङ प:ल् थि:इति ।
When they wrestled, they both fell hard.
उनिहरु लाप्पा खेल्‍दा दुबै डङ्‌ग्रङ्‌गै ढले ।
thʉk Infinitive: थु:न्य thûːnɛ intransitive verb
move. चल्नु.

ʔʌmiski bʌs muthʉkwɛ.
अमिस्कि बस् मुथ्युक्‍व्य ।
Yesterday the bus did not run.
हिजो बस चलेन ।

ʦɵʦʦɵ-ɦɛm mʌri thûːnu.
च्योच्‍च्योह्‍याम् मरि थु:नु ।
Children move around a lot.
केटाकेटी धेरै चक्‍चक गर्छन ।

ʔʌ̄m-po bepar ɦɛpi thʉktɛ.
अम्‌पो बेपार् ह्‍यपि थ्युक्‌त्य ।
His business was successful.
उसको व्यापार निकै चल्‍यो ।
thʉkt Infinitive: थु:न्य thûːnɛ transitive verb
use, drive, do. चलाउनु.

ʔuŋʌ kʌ̄mbîm kɛ̄m thuktu.
उङ कम्बि:म् क्याम् थुक्‌तु ।
I run the house.
म घरको काम चलाउँछु

ʔuŋʌ bʌs thuktu.
उङ बस् थुक्‌तु ।
I drive the bus.
म बस हाक्‍छु ।

ʔuŋʌ betho thuktu.
उङ बेथो थुक्‌तु ।
I use a khukuri.
म खुकुरी चलाउँछु ।

ʔuŋʌ bɛŋ.k-bim pʌ̄isa thuktʌ.
उङ ब्याङ्‌क्‌बिम् पैसा थुक्‌त ।
I took a loan from the bank.
मैले ब्याङ्‍कको पैसा चलाएँ ।

thûːnɛ rʌ̂mmɛ mʌttʉ.
थु:न्य र:म्म्य मत्त्यु ।
We have to do the service.
चलन गर्नुपर्छ ।

thukpɛ rʌppɛ
थुक्प्य रप्प्य
चलन गर्ने

sʉ̂r phoɔ̄ilo thukpɛ rʌppɛʔɛ gaʣi phlɵnɛ mʌttʉ.
स्यु:र् फ्वाइलो थुक्प्य रप्प्यअ्य गाजि फ्ल्योन्य मत्त्यु ।
During the wedding ceremony, the neighbours usually help the host (to take care of his out-of-town guests).
शुभ विवाह हुँदा कमले कजलेले गाजीलाई सघाउनु पर्छ ।
thʉŋt Infinitive: थुऽन्य thūːnɛ transitive verb
stab, gore, prick. घोच्नु.

ghrʌ̄ŋ-ʔɛ ʔithʉŋʌtʌ.
घ्रङ्‌अ्य इथ्युङत ।
I was pricked by a thorn.
मलाई काँडाले घोच्यो ।

mʌʦɛnʉpɛ brâː-ʔɛ ʔithūŋki.
मच्यन्युप्य ब्रा:अ्य इथुङ्‌कि ।
We are hurt by unkind words.
नमिठो कुराले घोच्यो ।

ʦâː bʌ̂i-ʔɛ ɦʌs ʔithūŋki.
चा: बै:अ्य हस् इथुङ्‌कि ।
Some cows gore people.
कुनै गाईले मान्छेलाई हान्छ ।
thett Infinitive: थे:न्‍न्य thênnɛ deponent verb
cling to, be attached to, be mixed with. लाग्‍नु, मिसाउनु.

rɵ̂ː jâː mʉ̂n bela-bi ɦilo-ʔɛ ʔʌgɵ thettɛ.
र्‍यो: या: म्यु:न् बेलाबि हिलोअ्य अग्यो थेत्त्य ।
When we planted rice, my clothes got smeared with mud.
धान रोप्‍ने बेलामा लुगामा हिलो लाग्यो ।

phʌ̄l-ʔɛ thênpɛ ghrēːnʌ ʦɛnʉ.
फल्‌अ्य थे:न्प्य घ्रेऽन च्यन्यु ।
Nettle curry mixed with flour is nice.
पीठो हालेको सिस्‍नु मीठो हुन्छ ।

ʔûŋ ɦilo-ʔɛ ʔithestʌ.
उ:ङ्‌ हिलोअ्य इथेस्त ।
I am covered in mud.
मलाई हिलो लाग्यो ।
thent Infinitive: थेइन्य thēinɛ transitive verb
raise up, lift, stimulate, entice. उचाल्नु, उठाउनु, उक्साउनु, तैरिनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ baʣi gōːtɛlo ʈhoʈʈo ghoɔ̄lpɛ lūŋ thêntɛ.
अम्‌अ्य बाजि गोऽत्यलो ठोट्टो घ्वाल्प्य लुङ्‌ थे:न्त्य ।
During the competition, he lifted a huge stone.
उसले बाजीमा धेरै ठूलो ढुङ्‍गा उचाल्यो ।

ghole kʉ̂r thēinɛ muʣhɛ̂ːp.
घोले क्यु:र् थेइन्य मुझ्या:प् ।
It is not possible to lift such a big load.
ठूलो भारी उचाल्न सकिदैन ।

ɦʌs thēisʌ ki mʌ̂nnɛ munʉ.
हस् थेइस कि म:न्‍न्य मुन्यु ।
It is not good to goad people into fighting.
मान्छेलाई उक्साएर झगडा गराउनु हुँदैन ।

paniʣʌɦaʣ ku-ʔɛ thēndʉ.
पानिजहाज् कुअ्य थेन्द्‌यु ।
The ship floats on the water.
पानीजहाज पानीमा तैरिन्छ ।
them-si Infinitive: थेम्सिन्य thēmsinɛ reflexive verb
grow bushy, spread (of vine). झाँगिनु.

kʌrelaʔɛ thêmsinɛ thɵ-kho ɦɛpi sīːdʉ.
करेलाअ्य थे:म्सिन्य थ्योखो ह्‍यपि सिऽद्‌यु ।
If squash has room to spread, it bears a lot of fruit.
इस्कुसले झाँगिन पायो भने निकै फल्छ ।
ther Infinitive: थेर्न्य thērnɛ transitive verb
lean against. ठर्‍याउनु.

ʔuŋʌ gɵ̄ːthɛpo ɦûːsʌŋ theru.
उङ ग्योऽथ्यपो हु:सङ्‌ थेरु ।
I erect the pole of a cowshed.
म गोठको घोचा ठराउँछु ।

krʌ̂msʌŋ ʔuŋʌ disɛ̂: kholunʌ kʌ̄m tūŋ-bi theru.
क्र:म्सङ्‌ उङ दिस्य:: खोलुन कम् तुङ्‌बि थेरु ।
I will transport the sawed wood planks tomorrow and lean them (on the terrace) above the house.
भोलि म आराकाठ ओसारेर घर छेउमा ठड्याउँछु ।
ther-si Infinitive: थेर्सिन्य thērsinɛ reflexive verb
lean against something. बस्‍नु.

ʔûŋ lūŋ-bi thērsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ लुङ्‌बि थेर्सिङत ।
I leaned against the stone.
म ढुङ्‍गामा ढेसिएर बसेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ kɛ̄m mɛlo dhɛpɛ-dhɛpɛ ʔubhittʌ-bi tʌ̂ŋ thērdensi.
अम्‌अ्य क्याम् म्यलो ध्यप्यध्यप्य उभित्तबि त:ङ्‌ थेर्देन्सि ।
He leans against the wall from time to time when he works.
उसले काम गर्दा घरी-घरी भित्तमा मात्र बस्छ ।

kurʦi-bi thērsiŋʌ.
कुर्चिबि थेर्सिङ ।
I lean against the arm of the chair.
कुर्चीमा ढेसिन्‍छु ।
thel Infinitive: थेल्न्य thēlnɛ transitive verb
go off. उप्किनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûː kaktɛlo ʔukhʌ̄r-po sʌsʌrwɛ thêltɛ.
अम्‌अ्य ऊ: काक्‌त्यलो उखर्‌पो ससर्‍व्य थे:ल्त्य ।
When he hoed the field, his nail detached from the cuticle.
उसले बारी खन्‍दा औँलाको छाला छिलियो ।

blôːʣhuŋ-ʔɛ kʌ̄mpo ʦhana thêltɛ.
ब्लो:झुङ्‌अ्य कम्पो छाना थे:ल्त्य ।
The storm blew off the roof of the house.
हुरीबतासले घरको छानो उप्‍कायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ gɵ̄ːthɛ jôːnɛpo ʦhēlmɛ thêltɛ.
अम्‌अ्य ग्योऽथ्य यो:न्यपो छेल्म्य थे:ल्त्य ।
He removed the bamboo mat in order to move the cowshed.
उसले गोठ सार्न भकारी निकाल्यो ।

bʌ̂i-ʔɛ ŋârbupo ʔukâː thêltɛnʌ kʉtɛ.
बै:अ्य ङा:र्बुपो उका: थे:ल्त्यन क्युत्य ।
The cow tugged the bark off the Ficus sarmentosa and ate it.
गाईले दुदिलोको बोक्रा उप्काएर खायो ।
thin Infinitive: थैन्य thʌ̄inɛ intransitive verb
wake up. ब्यूँझिनु.

ʔûŋ ʔudiʦʦhɛ kɵ mʌtoɔ̂i ŋʌ thīːstʌ.
उ:ङ्‌ उदिच्छ्य क्यो मत्वा:इ ङ थिऽस्त ।
I woke up before dawn this morning .
बिहानी म उज्यालो नहुँदै ब्यूँझेँ ।
thint Infinitive: थैन्य thʌ̄inɛ transitive verb
wake. ब्युँझाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔʌpdɵpɛ ʦɵʦʦɵ thʌ̂ntɛ.
अम्‌अ्य अप्द्‌योप्य च्योच्‍च्यो थ:न्त्य ।
He woke the sleeping child.
उसले निदाएको बच्‍चा ब्युँझायो ।

ʦɵʦʦɵ-po ʔunʌ̄ŋ mâŋ-lʌkʌ thʌ̄ikilo nʉ?
च्योच्‍च्योपो उनङ्‌ मा:ङ्‌लक थैकिलो न्यु?
How shall we determine an auspicious name for the child?
बच्‍चाको नाम के अक्षरबाट राख्‍ने?
thokt Infinitive: थो:न्य thôːnɛ transitive verb
understand. बुझ्नु.

ʔuŋʌ muthokwʌ.
उङ मुथोक्‍व ।
I did not understand.
मैले बुझिनं ।

ʔinɛ ʔiʔɛstɛ̂m brâː muthokwʌ.
इन्य इअ्यास्त्या:म् ब्रा: मुथोक्‍व ।
I did not understand what you said.
तिमीले भनेको कुर बुझिनँ ।
thɛt Infinitive: थ्या:न्‍न्य thɛ̂nnɛ intransitive verb
snap. छिन्‍नु, छुट्‍नु.

ʔʌʣhɛ̄mnu nanipo ʔusôm thɛstɛ.
अझ्याम्‍नु नानिपो उसो:म् थ्यास्त्य ।
Last year the eldest daughter passed away.
पोहोर साल ठूल्‍यो छोरीको प्राण छुट्‍यो ।

ribʌ thɛstɛ.
रिब थ्यास्त्य ।
The rope snapped.
डोरी छिन्यो ।
thɛtt Infinitive: थ्या:न्‍न्य thɛ̂nnɛ transitive verb
snap. चुँडाल्नु.

bʌ̂i-ʔɛ ribʌ thɛttɛnʌ bali-bi khɵstɛ.
बै:अ्य रिब थ्यात्त्यन बालिबि ख्योस्त्य ।
The cow snapped the rope and went to the fields.
गाईले डोरी चुडाएर बाली खायो ।

mes-ʔɛ ribʌ lʌpʌ thɛttɛ-nʌʔʌ dhōːʦer kɵ̂ːk-bi khɵstɛ.
मेस्‌अ्य रिब लप थ्यात्त्यनअ धोऽचेर् क्यो:क्‌बि ख्योस्त्य ।
The buffalo snapped the rope suddenly and went to eat the wheat.
भैँसीले दाम्‍लो च्‍वाट्टै चुडाएर गहुँ खान गयो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ khîːmɵ thɛttherdʉ.
अम्‌अ्य खि:म्यो थ्यात्थेर्द्‌यु ।
He spits all the time.
उसले थुक्‍ने गर्छ ।

ʔuŋʌ sɵle thɛttu.
उङ स्योले थ्यात्तु ।
I snap the thread.
म धाँगो चुडाउँछु ।

jʌkʌ̂m bʌ̂i-ʔɛ ʔuribʌ lɛ̂ː thɛttɛ (lʌpʌ thɛttɛ).
यक:म् बै:अ्य उरिब ल्या: थ्यात्त्य (लप थ्यात्त्य) ।
That cow violently snapped its rope.
त्यो गाईले उसको डोरी च्‍वाट्टै चुडाल्‍यो ।
thɛpt Infinitive: थ्या:म्‍न्य thɛ̂mnɛ transitive verb
weigh, measure. जोख्‍नु.

ʔuŋʌ sɵ thɛptu.
उङ स्यो थ्याप्‍तु ।
I weigh the meat.
म मासु जोख्‍छु

ʔīːʦi-ʔɛ sʌ̄ŋ thɛpinʌ kripi.
इऽचिअ्य सङ्‌ थ्यपिन क्रिपि ।
We measure the wood and cut it.
हामीले काठ नापेर काटौं ।
thɛm Infinitive: थ्याम्‍न्य thɛ̄mnɛ intransitive verb
be long. लामो हुनु.
get lost. हराउनु.

lɛ̄m thɛ̄mpɛ gɵ.
ल्याम् थ्याम्प्य ग्यो ।
It is far away from here.
बाटो टाढा छ ।

ʔûŋ thūːnɛm-bi thɛmʌtʌ.
उ:ङ्‌ थुऽन्याम्‌बि थ्यमत ।
I got lost in the forest.
जङ्‌गलमा बाटो बिराएँ ।
thʉ Infinitive: थ्युन्य thʉnɛ transitive verb
start (a conversation). कुरा गर्न खोज्नु.

ʔuŋʌ brâː thʉŋʌ.
उङ ब्रा: थ्युङ ।
I start the conversation.
म कुरा गर्न खोज्‍छु।

ʔuŋʌ mɵ̂l mʉnɛ thʉŋʌ.
उङ म्यो:ल् म्युन्य थ्युङ ।
I start the discussion.
म सल्‍लाह लिन्‍छु ।

sʉ̂ː-ʔɛ brâː thʉtɛ?
स्यु:अ्य ब्रा: थ्युत्य?
Who started the conversation?
कसले कुरा गर्न खोज्यो ?
thɵ Infinitive: थ्योन्य thɵnɛ transitive verb
see. देख्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ bhêi thɵtɛ.
अम्‌अ्य भे:इ थ्योत्य ।
He saw a snake.
उसले सर्प देख्यो ।

ʔʌsemɛ-bi ʔīn thɵ̂ntɛni.
असेम्यबि इन् थ्यो:न्त्यनि ।
I saw you in my dreams.
मैले सपनामा तिमीलाई देखेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ dʉk.ra ɦebe thɵ?
अम्‌अ्य द्‌युक्‌रा हेबे थ्यो?
How much is his wage?
उसले पारिश्रामिक कति पाउँछ ?
thɵp Infinitive: थ्वा:म्‍न्य thoɔ̂mnɛ intransitive verb
fall (rain, hail). पर्नु.

ʔʌmiski mʌri wɵ thɵptɛ.
अमिस्कि मरि व्यो थ्योप्‍त्य ।
It rained heavily yesterday.
हिजो ठूलो पानी पर्‍यो ।
Syn: pʉk
thɵpt Infinitive: थ्वा:म्‍न्य thoɔ̂mnɛ transitive verb
beat, hit. कुट्‍नु.

ʔik-ʔɛ ghole rɵ̂ː thoɔptiki.
इक्‌अ्य घोले र्‍यो: थ्वाप्‍तिकि ।
We pounded a lot of rice.
हामीले धेरै धान झार्‍यौं ।

ʔûŋ bʌ̂i sēipɛ muŋʌtʌlo bʌ̂i-ɦɛm ghʉ̂rtɛnunʌ mʌri thoɔptʌnu.
उ:ङ्‌ बै: सेइप्य मुङतलो बै:ह्‍याम् घ्यु:र्त्यनुन मरि थ्वाप्‍तनु ।
When I was a shepherd boy I used to hit my cattle when they ran away.
गोठाला बस्‍दा गाईहरु कुदेकाले कुटेँ ।
thɵm Infinitive: थ्वाम्‍न्य thoɔ̄mnɛ intransitive verb
not carry enough tension (looms, bridges). झोलिनु.

tôː thoɔ̄m-lo phēŋgʌ phɛ̄l.
तो: थ्वाम्‌लो फेङ्‌ग फ्याल् ।
When the loom is not tight enough the traditional cloth does not get woven properly.
तान झोलिएमा फेङ्‌गा बिग्रिन्‍छ ।
thɵr Infinitive: थ्वार्न्य thoɔ̄rnɛ deponent verb
be glad, come off. खुशी हुनु, उप्किनु.

ʔɛnɛ̄ː klênpɛ kʌ̄m thɵ̂rkhɵstɛ.
अ्यन्या क्‍ले:न्प्य कम् थ्यो:र्ख्योस्त्य ।
The (ground of the) house that was plastered a while ago has already come off.
अस्ति लिपेको घर उप्किसक्यो ।

kʌrʌi tatei ʦhʉktɛlo jûːpo pɛphɛm thɵ̂rtɛ.
करै तातेइ छ्युक्‌त्यलो यु:पो प्यफ्याम् थ्यो:र्त्य ।
When the pan became hot, the porridge crust came unstuck.
कराही तातिदा ढिँडोको माम्री उप्कियो ।

ʔuʦɵ rêːnɛ ʣênnɛ ʦēisinɛ-bi ʔubʉi ʦhʉktɛlo ʔumɛ̂m pɛpsu thoɔ̂rsetɛsu.
उच्यो रे:न्य जे:न्‍न्य चेइसिन्यबि उब्युइ छ्युक्‌त्यलो उम्या:म् प्याप्सु थ्वा:र्सेत्यसु ।
The parents were happy when their child became head of the class.
पढाई लेखाईमा बच्‍चा प्रथम हुँदा आमाबुबा खुशी भए ।
thɵl Infinitive: थ्वाल्न्य thoɔ̄lnɛ transitive verb
stir (millet paste). मस्काउनु.

ʔuŋʌ lūːʣʌ jûː tholutʌ.
उङ लुऽज यु: थोलुत ।
I stirred millet paste.
मैले कोदोको ढिँडो मस्काएँ ।
ditt Infinitive: द:न्‍न्य dʌ̂nnɛ transitive verb
follow. पछ्याउनु.
be spoiled after being left in the cooking water too long. पकाएपछि लामो समय पानीमा राख्‍दा हुने नमीठो स्वाद वा अवस्था.

pʌʈhʌ-ʔɛ ʔumɛ̂m (ghrôːt) dʌ̂nnɛ ʦɛ̄ːbʉ.
पठअ्य उम्या:म् (घ्रो:त्) द:न्‍न्य च्याब्यु ।
The lamb is able to follow its mother.
पाठाले माउलाई (बाख्रा) पछ्याउन सक्छ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ ʔidistʌ.
अम्‌अ्य उ:ङ्‌ इदिस्त ।
He followed me.
उसले मलाई पछ्यायो ।

ki ku-ʔɛ dʌttɛ.
कि कुअ्य दत्त्य ।
The potatoes spoiled after being left in the cooking water too long.
आलु या कुनै खाने कुरा पकाएपछि लामो समय पानीमा राख्‍दा हुने नमीठो स्वाद वा अवस्था ।

lɵ ʔis-dûː diʦi.
ल्यो इस्‌दु: दिचि ।
Let's resume work.
हाम्रो मेलोलाई निरन्तर दिऔं न ।
dʉm Infinitive: दम्‍न्य dʌ̄mnɛ transitive verb
meet. भेट्‍नु.

ʔɛʣɛ̄ː ʔiskul-bi dʌ̄mki.
अ्यज्या इस्कुल्‌बि दम्कि ।
We will meet later at school.
भरै स्कुलमा भेटौं ।

mɵ̂l mʉkde-bi dʌ̄mki.
म्यो:ल् म्युक्देबि दम्कि ।
We will meet at the conference room.
सल्‍लाह गर्ने ठाउँमा भेटौं ।
dʉmt Infinitive: दम्‍न्य dʌ̄mnɛ deponent verb
ripen. पाक्‍नु.

ʣheremsi dʌ̂mtɛ.
झेरेम्सि द:म्त्य ।
The box myrtle (Myrica esculenta) ripened.
काफल पाक्यो ।

bhɛ.ndɛrɛ̄ːni dʌ̂mtɛ.
भ्यन्द्‌यर्‍यानि द:म्त्य ।
The tomatoes ripened.
गोलभेँडा पाक्यो ।
dil Infinitive: दल्न्य dʌ̄lnɛ transitive verb
be badly affected. डल्‍लो पर्नु.

ʔʌ̄m khɛlɛmbɛ-ʔɛ pʌ̂m dîltɛ.
अम् ख्यल्याम्ब्यअ्य प:म् दि:ल्त्य ।
He had a bad cold.
उसलाई रुघाले साह्रो पार्‍यो ।

ʦʌkpɛ mʌ̂ntɛsilo jakki ʔʌbrâː-ʔɛ ʔʌ̄m pʌ̂m dîltɛ.
चक्प्य म:न्त्यसिलो याक्‌कि अब्रा:अ्य अम् प:म् दि:ल्त्य ।
He pretended to be very knowledgeable but was not able to answer to a simple query of mine.
जान्‍ने हुँदा मेरो सानो कुराले ऊ चुप लाग्यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ surti dîltɛnʌ ʔibiŋʌtʌ.
अम्‌अ्य सुर्ति दि:ल्त्यन इबिङत ।
He rolled a cigarette and gave it to me.
उसले सुर्ती बेरेर मलाई दियो ।

tôː pɵpɛ mɛ̂m.ʦʉnʉ-ʔɛ sɵle pʌ̄mdel dîltɛ.
तो: प्योप्य म्या:म्‌च्युन्युअ्य स्योले पम्देल् दि:ल्त्य ।
The weaver rolled the ball of thread.
तान बुन्‍ने आमैले धागोको डल्‍लो बेर्‍यो ।

goʈhala-ʔɛ gɵ̄ːthɛ joktɛlo bhʌkari dîltɛnʌ kʉ̂rtɛ.
गोठालाअ्य ग्योऽथ्य योक्‌त्यलो भकारि दि:ल्त्यन क्यु:र्त्य ।
When the buffalo herder moved the cowshed, he rolled the bamboo mat and carried it.
गोठालोले गोठ सार्दा भकारी बेरेर बोक्यो ।
dak Infinitive: दा:न्य dâːnɛ intransitive verb
want. मन लाग्‍नु.

ʔûŋ ʔʌʣɵʣɵ dâː.
उ:ङ्‌ अज्योज्यो दा: ।
I feel like eating.
मलाई खान मन लाग्छ ।

ʔûŋ lêl ʔʌmʉmʉ dâː.
उ:ङ्‌ ले:ल् अम्युम्यु दा: ।
I feel like singing a song.
मलाई गीत गाउन मन लाग्यो ।
dak Infinitive: दा:न्य dâːnɛ -
daŋt Infinitive: दान्य dāːnɛ deponent verb
coagulate, congeal (liquid). जम्‍नु.

dʌ̄i dântɛ.
दै दा:न्त्य ।
The curd congealed.
दहि जम्यो ।

ɦi dântɛ.
हि दा:न्त्य ।
The blood coagulated.
रगत जम्यो ।
Syn:
khot (dûː) Infinitive: दु: ख्‍वा:न्‍न्य dûː khoɔ̂nnɛ -
be efficient. मेलो सर्नु.

ʔʌnɵ̂l rɵ̂ː jâː mʉnɛ dûː khɵstɛ.
अन्यो:ल् र्‍यो: या: म्युन्य दु: ख्योस्त्य ।
Today people planted rice very efficiently.
आज धान रोप्‍ने मेलो सर्‍यो ।

ʔikdûː khɵstɛ.
इक्दु: ख्योस्त्य ।
We were efficient.
हाम्रो मेलो सर्‍यो ।
mʉtt (dûː) Infinitive: दु: म:न्‍न्य dûː mʌ̂nnɛ -
start. शुरु गर्नु.

ʔuŋʌ lêl mʉnɛ dûː mʌttu.
उङ ले:ल् म्युन्य दु: मत्तु ।
I start singing.
म गीत गाँउन शुरु गर्छु ।

ʔīːʦi-ʔɛ kɛ̄m dûː mʉʦi.
इऽचिअ्य क्याम् दु: म्युचि ।
We start working.
हामी काम शुरु गर्छौं ।
See:
dʉŋt Infinitive: दुऽन्य dūːnɛ transitive verb
push, jostle. धकेल्नु.

jakki lɛ̄m-bi soɔ̄rpɛ ɦʌs dūŋ lʉsʌ lɛ̄m thinu.
याक्‌कि ल्याम्‌बि स्वार्प्य हस् दुङ्‌ ल्युस ल्याम् थिनु ।
While walking on a narrow path in large numbers, people jostle each other.
सानो बाटोमा धेरै मान्छेहरु ठेलाम्-ठेल गरेर हिँड्छन् ।

ʦalo bhēnde-ɦɛm rôː-bi dūŋsɵ lʉnu.
चालो भेन्देह्‍याम् रो:बि दुङ्‌स्यो ल्युनु ।
Sheep often push each other on the cliffs.
कुनै बेला भेडाहरु भीरमा एक अर्कामा धकेला-धकेल गर्छन् ।
dʉŋt Infinitive: दुऽन्य dūːnɛ deponent verb
be unable to see (from not yet having adapted to sudden darkness). उज्यालोको कारण आँखाले नदेख्‍नु.

noɔ̄mʦhuŋ lōːtɛnʌ kʌ̄m-go wɵŋʌtʌlo ʔʌmʌs dûnkhʌtɛ.
न्वाम्छुङ्‌ लोऽत्यन कम्‌गो व्योङतलो अमस् दु:न्खत्य ।
When I had too much of the sun and went inside the house, my eyes did not adjust quickly and I could not see.
घाम असह्य भएर घरभित्र जाँदा आँखाले देखिनँ ।
det Infinitive: दे:न्‍न्य dênnɛ intransitive verb
be possible. सक्‍नु.

tɛ lūŋ thēinɛ dêi.
त्य लुङ्‌ थेइन्य दे:इ ।
It is possible to lift this stone.
यो ढुङ्‍गा उचाल्न सकिन्छ ।

mɛ kɛ̄m mʉnɛ dêi.
म्य क्याम् म्युन्य दे:इ ।
It is possible to do that work.
त्यो काम गर्न सकिन्छ ।
deŋt Infinitive: देऽन्य dēːnɛ transitive verb
be able to keep away bad spirits (shaman). पर गर्नु.
become resistant. पच्‍नु.

nokʦho-ʔɛ grʌɦʌdʌsʌ dēːnɛ muʦɛ̂ːpwɛ.
नोक्‍छोअ्य ग्रहदस देऽन्य मुच्या:प्व्य ।
The shaman was unable to keep away the misfortune.
झाँक्रीले ग्रहदसालाई पर सार्न सकेन ।

rôː khudo-ʔɛ ʔiseçki molo ʣɵk-bi ʣɵk-bi ʔɛ̂n ni ʔûŋ mʌsêiŋʌ, ʔʌroɔ̄m-ʔɛ dênkhʌtɛ.
रो: खुदोअ्य इसेह्इकि मोलो ज्योक्‌बि ज्योक्‌बि अ्या:न् नि उ:ङ्‌ मसे:इङ, अर्‍वाम्‌अ्य दे:न्खत्य ।
The wild honey makes people sick, but eating regularly, my body has become resistant.
भिर मौरीको महले मात्छ, तर खाँदा-खाँदा अब त मलाई मात्दैन, मेरो शरीरले पचिसक्यो ।
dɵk Infinitive: दो:न्य dôːnɛ deponent verb
be enough. पुग्‍नु, प्रशस्त.

jûː-ʔɛ ʔidôŋŋʌ.
यु:अ्य इदो:ङ्‌ङ ।
I have enough rice.
मलाई खानाले पुग्छ ।
dɛpt Infinitive: द्‌या:म्‍न्य dɛ̂mnɛ transitive verb
taste. चाख्‍नु.

ʔuŋʌ rʌ̄m dɛptʌ.
उङ रम् द्‌याप्‍त ।
I tasted the salt.
मैले नुन चाखेँ ।

ʔīːʦi-ʔɛ mos-po ʔusɵ dɛpiti.
इऽचिअ्य मोस्‌पो उस्यो द्‌यपिति ।
We tasted the bear meat.
हामीले भालुको मासु चाखौं ।
dɵtt Infinitive: द्‍वा:न्‍न्य doɔ̂nnɛ transitive verb
take, receive, capture something coming from above. थाप्‍नु.

ʔuŋʌ wɵderpɛ-bi ku doɔttu.
उङ व्योदेर्प्यबि कु द्‍वात्तु ।
I take water from the tap.
म धारामा पानी थाप्छु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔuʦûːpo khʌ̄rbîm ʈika doɔttɛ.
अम्‌अ्य उचु:पो खर्बि:म् टिका द्‍वात्त्य ।
He received a tika from his grandfather.
उसले बाजेको हातको टिका थाप्यो ।

dʌbu mʉpɛ-ʔɛ kɵs phɛ̂r doɔttɛ.
दबु म्युप्यअ्य क्योस् फ्या:र् द्‍वात्त्य ।
The hunter made a trap for the porcupine.
सिकार गर्नेले दुम्सीलाई पासो थाप्यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ thāl-bi jûː mʌnʌ sup.bʌl-bi koɔ̄i doɔttɛ.
अम्‌अ्य थाल्‌बि यु: मन सुप्‌बल्‌बि क्‍वाइ द्‍वात्त्य ।
He took the rice in a plate and the curry in a bowl.
उसले थालमा भात अनि कचौरामा तरकारी थाप्यो ।
dɵpt Infinitive: द्‍वा:म्‍न्य doɔ̂mnɛ transitive verb
greet. सम्बोधन गर्नु.

purkhaʔɛ risiwɛ mɛɦelo mɛbi mupɛ khɵle ʔidoɔpki.
पुर्खाअ्य रिसिव्य म्यहेलो म्यबि मुप्य ख्योले इद्‍वाप्कि ।
When the priest recites the risiwya ritual, he greets the people sitting all around.
पुर्खाले रिसिव्य गाउँदा वरिपरि रहेका सबैलाई सम्बोधन गर्दछ ।

khɛ̂lʦɵʔɛ was tʌm.ra mʉkilo khɛ̂l-ɦɛm doɔs-nʌŋ doɔ̂mnɛ mʌttʉ.
ख्या:ल्च्योअ्य वास् तम्‌रा म्युकिलो ख्या:ल्‌ह्‍याम् द्‍वास्‌नङ्‌ द्‍वा:म्‍न्य मत्त्यु ।
When Khaling people perform the Waas ceremony, the priests recite all the ritual names.
खालिङले वास् पूज्‍दा ख्या:ल् द्‍वास्‌नङ्‌हरु फलाक्‍छन् ।
dɵm-si Infinitive: द्‍वाम्सिन्य doɔ̄msinɛ -

khos phôː-bi ku doɔ̂mtɛsi.
खोस् फो:बि कु द्‍वा:म्त्यसि ।
Water accumulated on the leaf of the taro.
पिँडालुको पातमा पानी जम्‍यो ।

jʉnɛm.ku-bi doɔ̂msipɛ doɔ̂m.ku-bi mes ʔâl lʉnu.
य्युन्याम्‌कुबि द्‍वा:म्सिप्य द्‍वा:म्‌कुबि मेस् आ:ल् ल्युनु ।
In the monsoon time, the buffalos swim in ponds.
वर्षायाम्‌मा जम्मा भएको पोखरीमा भैँसी पौडि खेल्‍छन् ।
dɵm Infinitive: द्‍वाम्‍न्य doɔ̄mnɛ transitive verb
accumulate (of water). जम्‍नु.

wɵ jāːtɛlo kɛ̄ːpbi ku domutʌ.
व्यो यात्यलो क्याऽप्बि कु दोमुत ।
I collected water in a pot while it rained.
पानी पर्दा भाँडामा पानी जम्‍मा पारेँ ।
dhitt Infinitive: ध:न्‍न्य dhʌ̂nnɛ transitive verb
mate. संभोग गर्नु.
dhʉm Infinitive: धम्‍न्य dhʌ̄mnɛ intransitive verb
get along, be similar, fit together. मिल्नु.

ʔʌ̄msu ɦɛpiŋʌ dhʉmi.
अम्सु ह्‍यपिङ ध्युमि ।
They get along well.
उनीहरु धेरै मिल्छन् ।

tɛ kɛ̄ːp-bi mɛ kɛ̄ːp-po ʔukhroɔ̂m dhʌ̄m.
त्य क्याऽप्‌बि म्य क्याऽप्‌पो उख्र्वा:म् धम् ।
That pot's cover fits into this pot.
यो भाँडामा त्यो भाँडाको बिर्को मिल्छ ।

sɵle-kolo pūŋmɛ-kolo ʔus-rʌ̄ŋ dhʌ̄m.
स्योलेकोलो पुङ्‌म्यकोलो उस्‌रङ्‌ धम् ।
The thread and the flower match in colour.
धागो र फूलको रङ्‍ग मिल्छ ।

reɖijo-bi dhʌ̄mpɛ bɛʈri bekki khôŋ ʣe.
रेडियोबि धम्प्य ब्यट्रि बेक्‌कि खो:ङ्‌ जे ।
The radio will only work if you put in the right battery.
रेडियोमा मिल्ने ब्याट्री लगाए मात्र बज्छ ।
dhʉmt Infinitive: धम्‍न्य dhʌ̄mnɛ transitive verb
blow. फुक्‍नु.

ʔuŋʌ mi dhʌ̂mtʌ.
उङ मि ध:म्त ।
I blew on the fire.
मैले आगो फुकेँ ।

was mʉkilo bhʌ̄m dhʌ̄mki.
वास् म्युकिलो भम् धम्कि ।
During the was festival, we blow horns.
भूमे पूज्‍दा अर्नाको सिङ फुकिन्छ ।
dhʉk Infinitive: धु:न्य dhûːnɛ intransitive verb
bump into. ठोकिनु.

ʔûŋ lūŋ-bi ʦʌ̂l dhʉkʌtʌ.
उ:ङ्‌ लुङ्‌बि च:ल् ध्युकत ।
I bumped into a stone.
म ढुङ्‍गामा ड्याम्मै ठोकेँ ।
dhʉkt Infinitive: धु:न्य dhûːnɛ transitive verb
connect (ropes, thread). गाँस्‍नु.

ʔuŋʌ thɛçpɛ sɵle dhuktu.
उङ थ्याह्इप्य स्योले धुक्‌तु ।
I connect the broken threads.
म चुँडेको धागो गाँस्छु ।

ʔōːʦu-ʔɛ nala ʔunɵtʉ ŋʌ dhʉkutunʌ ku ghole jestu.
ओऽचुअ्य नाला उन्योत्यु ङ ध्युकुतुन कु घोले येस्तु ।
We connected the pipes to the spring and brought down a lot of water.
हामीले मुहानमै पाइप जोडेर धेरै पानी ल्यायौं ।
dhʉkt Infinitive: धु:न्य dhûːnɛ transitive verb
bump into (with lower body). ठेस लाग्‍नु.

ʔûŋ patel khɵstʌlo laskʌ-bi ʔʌsɛ̂l dhuktʌ.
उ:ङ्‌ पातेल् ख्योस्तलो लास्कबि अस्या:ल् धुक्‌त ।
When I went to the toilet, I bumped my leg.
शौचालय जाँदा ढोकामा ठेस लाग्‍यो ।
dhek Infinitive: धे:न्य dhêːnɛ transitive verb
wipe. पुछ्नु.

ʔuŋʌ mikmɵ dhegutʌ.
उङ मिक्‍म्यो धेगुत ।
I wiped my tears.
मैले आँसु पुछेँ ।

ʔuŋʌ ʔʌthāl dhegutʌ.
उङ अथाल् धेगुत ।
I wiped my plate.
मैले मेरो थाल पुछेँ ।

ku-ʔɛ sʌ̄ŋ dhêːkkhʌtɛ.
कुअ्य सङ्‌ धे:क्खत्य ।
The river washed away the tree.
खोलाले रुख बगायो ।
dhert Infinitive: धेर्न्य dhērnɛ deponent verb
suit. सुहाउनु, फाप्‍नु.

phēŋga dhʌʣurʌ-ʔɛ ʔûŋ ʔidhērŋʌ.
फेङ्‌गा धजुरअ्य उ:ङ्‌ इधेर्ङ ।
The phenga and dhajura (Khaling traditional dress) suit me.
फेङ्‍गा र धजुराले मलाई सुहाउँछ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ bhēnde gēinɛ dhêrtɛ.
अम्‌अ्य भेन्दे गेइन्य धे:र्त्य ।
The sheep thrived under his care.
उसले भेडा फाप्यो ।

ʔuŋʌ nuris mudhērdu.
उङ नुरिस् मुधेर्दु ।
I am allergic to the dhobi nut tree (Semecarpus anacardium).
म भलायो फाप्दिन ।

ʔûː-bi kɛ̄m mʉtɛlo ghrôːt-po ʔukhli mudhêrwɛ, mʌnʌ ʔʌ̄m bhoɔ̄rʣɛm mʌttɛ.
ऊ:बि क्याम् म्युत्यलो घ्रो:त्‌पो उख्लि मुधे:र्‍व्य, मन अम् भ्वार्ज्याम् मत्त्य ।
When he worked in the field, he became allergic to the goat droppings and developped a rash.
बारीमा काम गर्दा बाख्राको मलले उसलाई हिलो लाग्यो ।
dhɵŋ Infinitive: धोऽन्य dhōːnɛ intransitive verb
be friends; have an illicit relationship. मिल्नु.

ʔʌ̄msu mudhɵŋi.
अम्सु मुध्योङि ।
They are not on good terms.
उनीहरु मिल्दैनन् ।

ʔʌ̄msu dhɵŋitinʌ ʣhʉkiti.
अम्सु ध्योङितिन झ्युकिति ।
They had an illicit relationship and ran away.
साइनो नहुँने मिलेर भागे ।

ʔʌ̄msu riɦoŋ mʌnʉpɛ, molo dhɵŋiti.
अम्सु रिहोङ्‌ मन्युप्य, मोलो ध्योङिति ।
Their relationship was not auspicious, but they liked each other.
साइनो हुँदैन तर उनीहरु मिले ।
dhɵŋ Infinitive: धोऽन्य dhōːnɛ intransitive verb
dry. सुक्‍नु.

gigîm sʌ̄ŋ dhɵ̂ŋtɛ.
गिगि:म् सङ्‌ ध्यो:ङ्‌त्य ।
The green wood dried.
हरियो दाउरा सुक्यो ।
dhɛr Infinitive: ध्यार्न्य dhɛ̄rnɛ intransitive verb
bump into, catch on (something at head level). ठोकिनु.

mʌreppɛ laskʌ-bi dhɛrʌtʌ.
मरेप्प्य लास्कबि ध्यरत ।
I bumped my head on the doorframe.
होचो ढोकामा ठोकिएँ ।

sāŋ-golʌ piŋʌtʌ-lo ʔʌ-kʉ̂r dhɛ̂rtɛ.
साङ्‌गोल पिङतलो अक्यु:र् ध्या:र्त्य ।
When I went through the vegetation, my load caught on a branch.
झाडीभित्रबाट आउदा रुखको हाँगामा मेरो भारी अल्झ्यो ।
dhA Infinitive: ध्योन्य dhɵnɛ transitive verb
dig (deep). खन्‍नु.

ʔuŋʌ ʔudiʦʦhɛka ʔunɵ̂l noɔmtei ki dhûŋtʌ.
उङ उदिच्छ्यका उन्यो:ल् न्वाम्तेइ कि धु:ङ्‌त ।
I dug potatoes from morning to evening.
मैले बिहानदेखि बेलुकीसम्म आलु खनेँ ।

ʔispɵ-ʔɛ kʌ̄m dhʉtɛ.
इस्प्योअ्य कम् ध्युत्य ।
The mouse dug its way into the house.
मुसोले घर खन्यो ।

ʔʌʦɛs-ʔɛ khɛpʦi-po lagi ʔidhɵŋʌtʌ.
अच्यास्‌अ्य ख्याप्चिपो लागि इध्योङत ।
My grandchild asked me for money.
नातिले मसँग पैसा माग्यो ।
dhɵnt Infinitive: ध्वाइन्य dhoɔ̄inɛ transitive verb
straighten. सोझ्याउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ loɔçpɛ kɛ̄ːp dhoɔ̂ntɛ.
अम्‌अ्य ल्वाह्इप्य क्याऽप् ध्वा:न्त्य ।
He straightened the dented pot.
उसले कुच्‍चिएको भाँडा सोझ्यायो ।

ʔʌ̄mpo ʔubusu dhoɔ̄ipɛ gɵ.
अम्पो उबुसु ध्वाइप्य ग्यो ।
He is handsome.
उसको शारीरिक स्वरुप मिलेको छ ।

ʔʌbrâː phɛ̂ltɛlo ʔʌ̄m-ʔɛ ʔidhɵ̄ːssɵstʌ.
अब्रा: फ्या:ल्त्यलो अम्‌अ्य इध्योऽस्स्योस्त ।
I misspoke and he corrected me.
मेरो कुरा बिग्रँदा उसले मिनाईदियो ।
dhɵm Infinitive: ध्वाम्‍न्य dhoɔ̄mnɛ intransitive verb
trail on the ground. लत्रिनु.

ʔʌ̄m-po ʔu-gɵ pɵk-ju dhɵ̂mtɛ.
अम्‌पो उग्यो प्योक्‌यु ध्यो:म्त्य ।
Her clothes trailed on the ground.
उसको लुगा भुइँमा लत्रियो ।
dhɵrt Infinitive: ध्वार्न्य dhoɔ̄rnɛ deponent verb
be of use to (someone else). कसैको उपयोगी वस्तु वा सम्पति अरु कसैलाई काम लाग्‍नु वा उपयुक्‍त हुनु, लाभ् हुनु, फाइदा हुनु.

ʔīn-po kitap ʔûŋ ʔidhoɔ̄rŋʌ.
इन्‌पो किताप् उ:ङ्‌ इध्वार्ङ ।
Your book is helpful to me.
तिम्रो किताब मलाई काम लाग्छ ।

ʔuphōŋ-ʔɛ ʔujâŋʦɵ kʌ̂rtɛ̂m gɵ ʔʌ̄m-bi mudhʉ̂mwɛlo ʔûŋ go ʔidhɵrʌtʌ.
उफोङ्‌अ्य उया:ङ्‌च्यो क:र्त्या:म् ग्यो अम्‌बि मुध्यु:म्व्यलो उ:ङ्‌ गो इध्योरत ।
The clothes that uncle had brought for his nephew did not fit him, so I was the beneficiary.
काकाले भतिजालाई ल्याईदिएको लुगा नमिल्दा मलाई काम लाग्यो ।

thūːnɛm phɛ̄rbîm ʣɛkoɔ̄i sâːwɛsa-ʔɛ ʣɛnu, bele mudhoɔ̄rki.
थुऽन्याम् फ्यार्बि:म् ज्यक्‍वाइ सा:व्यसाअ्य ज्यनु, बेले मुध्वार्कि ।
Wild animals eat the crops grown near the forest, so we only get a little.
जङ्‍गल छेउको अन्‍नबाली जनावरले खाएर त्यत्ति उपभोग गर्न पाइँदैन ।
naŋt Infinitive: नान्य nāːnɛ transitive verb
pile up, make a heap. थुपार्नु.

ʔʌmiski seksʌ̄ŋ nāŋtʌkʌ.
अमिस्कि सेक्सङ्‌ नाङ्‌तक ।
Yesterday we piled firewood.
हिजो दाउरा (कचेट) थुपार्‍यौं ।

khɵlêŋ phôr tūːju nāːnɛ mʌttʉ.
ख्योले:ङ्‌ फो:र् तुऽयु नान्य मत्त्यु ।
We have to pile all the garbage in one place.
सबै फोहोर एकै ठाउँमा थुपार्नु पर्छ ।
tipt-si (nûː) Infinitive: नु: त:म्सिन्य nûː tʌ̂msinɛ -
control oneself. मन थाम्‍नु.

ʔinûː tʌ̂msije!
इनु: त:म्सिये!
Control yourself!
मन थाम न ।
nʉk Infinitive: नु:न्य nûːnɛ transitive verb
rub with fingers or hands. माड्नु, दल्‍नु.

ʔuŋʌ surti nugu.
उङ सुर्ति नुगु ।
I rubbed out the tobacco.
सुर्ती माड्छु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ lūŋkupɛ nʉ̂ːktɛ.
अम्‌अ्य लुङ्‌कुप्य न्यु:क्‌त्य ।
He rolled the foxtail amaranth.
उसले लट्टे माड्यो ।

ʔʌ̄msu nûː lʉ̂iti.
अम्सु नु: ल्यु:इति ।
They wrestled.
उनीहरु दलादल गरे ।
nʉk-si Infinitive: नु:न्सिन्य nûnsinɛ reflexive verb
rub for oneself. आफ्‍नो लागि माड्नु.
cover up for oneself (after a mistake). ढाट्‌नु.

ʔûŋ surti nûnsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ सुर्ति नु:न्सिङत ।
I rubbed out tobacco for myself.
मेरो आफ्‍नो लागि सुर्ती माडेँ ।

mʌɦɵpɛ rɵ̂ː munûnsi.
मह्‍योप्य र्‍यो: मुनु:न्सि ।
The unripe rice does not break off the stem on its own.
नपाकेको धान माड्‌दा झर्दैन ।

ʔʌ̄m-ʔɛ kɛ̄m phɛ̂ltɛ mʌnʌ jo nûntɛsi.
अम्‌अ्य क्याम् फ्या:ल्त्य मन यो नु:न्त्यसि ।
He did bad work and covered it up.
उसले काम बिगारेर पनि ढाट्‍यो ।
nekt Infinitive: ने:न्य nêːnɛ transitive verb
cover. छोप्‍नु.

ʔên nɵ neknuwo.
ए:न् न्यो नेक्‍नुवो ।
Cover your noses!
तपाईँहरुको नाक छोप्‍नुहोस ।

ʔên-dhōŋ neknuje, phʌ̄rki phʉktɛ.
ए:न्‌धोङ्‌ नेक्‍नुये, फर्कि फ्युक्‌त्य ।
Cover your head, there is a dust storm.
तपाईंहरुले टाउको छोप्‍‍नुहोस धुलो उड्‍यो ।

kɵ̂m-ʔɛ malu nektɛ.
क्यो:म्‌अ्य मालु नेक्‌त्य ।
The clouds covered the mountains.
बादलले हिमाल ढाक्यो ।

ʦhʌdʌmpur-ʔɛ dhʌp.lu nektɛ.
छदम्पुर्‌अ्य धप्‌लु नेक्‌त्य ।
The flood covered the boulders.
बाढी पहिरोले ढुङ‌्गा छोप्यो ।

rāːru pɵk-ʔɛ nêːnɛ mʌttʉ.
रारु प्योक्‌अ्य ने:न्य मत्त्यु ।
We must cover the seeds with soil.
बिउँ माटोले छोप्‍नु पर्छ ।
ner Infinitive: नेर्न्य nērnɛ transitive verb
finish. सिद्धयाउनु.

ʔuŋʌ kʌ̄m nerutʌ.
उङ कम् नेरुत ।
I finished the house.
मैले घर बनाई सकेँ ।

ʔuŋʌ brâː sāːphʌm rêːnɛ nerutʌ.
उङ ब्रा: साफम् रे:न्य नेरुत ।
I finished writing the letter.
मैले चिठी लेखी सकेँ ।

ʔʌ̄msu jûː-ʣɵ̂n neriti.
अम्सु यु:ज्यो:न् नेरिति ।
They finished eating their meal.
उनिहरुले भात खाईसके।

ʔʌmiski rɵ̂ː jâː mʉnɛ nêrtɛ.
अमिस्कि र्‍यो: या: म्युन्य ने:र्त्य ।
The rice planting ended yesterday.
हिजो धान रोपाइँ सकियो ।
mʉtt (nôː) Infinitive: नो: म:न्‍न्य nôː mʌ̂nnɛ -
punish, fine. तिराउनु.

ʔubʌ̂i-ʔɛ ɦʌspo bali kʉtnu mʌnʌ nôː mʌttɛnu.
उबै:अ्य हस्पो बालि क्युत्‍नु मन नो: मत्त्यनु ।
His cows ate other people's crops and he was fined.
उसको गाईले अर्काको बाली खाएर उसलाई आर्मल् तिरायो ।
nɵŋt Infinitive: नोऽन्य nōːnɛ transitive verb
accuse. दोष लगाउनु.

ʔukhɛpʦi ʣhɛ̂mtɛlo ʔûŋ go ʔinɵŋʌtʌ.
उख्याप्चि झ्या:म्त्यलो उ:ङ्‌ गो इन्योङत ।
His money disappeared and he accused me.
उसको पैसा हराउँदा मलाई पो दोष लगायो ।
nɛp Infinitive: न्या:म्‍न्य nɛ̂mnɛ intransitive verb
be short (of a path). छोटो हुनु (बाटो).
be quick. छिटो हुनु.

lɛ̄m nɛppɛ gōːtɛ.
ल्याम् न्याप्प्य गोऽत्य ।
There was a shortcut.
बाटो छोटो थियो ।
Ant: ʦhʉ
nɛm-si Infinitive: न्याम्सिन्य nɛ̄msinɛ -
dive. डुबुल्‍की मार्नु.

ʔûŋ ku-bʉju nɛmsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ कुब्युयु न्याम्सिङत ।
I dove into the water.
म पानीमा डुबुल्‍की मारेँ ।
nɛm Infinitive: न्याम्‍न्य nɛ̄mnɛ transitive verb
immerse (completely). डुबाउनु.

ku-bʉju gɵ nɛmutʌ.
कुब्युयु ग्यो न्यमुत ।
I put the clothes into the water.
पानीमा लुगा डुबाएँ ।
nɛr Infinitive: न्यार्न्य nɛ̄rnɛ deponent verb
be twisted (of lower limbs). मर्किनु.

ʔʌ̄m tsêmtɛsilo ʔutʌ̄mʦhu nɛ̂rtɛ.
अम् त्से:म्त्यसिलो उतम्छु न्या:र्त्य ।
When he was playing, he twisted his knee.
खेल्दा उसले घुँडा मर्कायो ।
Syn: lit
nɛl Infinitive: न्याल्न्य nɛ̄lnɛ transitive verb
accuse. दोष लगाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ mʌkhepɛ ɦʌs nɛ̂ltɛ.
अम्‌अ्य मखेप्य हस् न्या:ल्त्य ।
He accused a man who did not steal.
उसले नचोरेको मान्छेलाई दोष लगायो ।
nɛl Infinitive: न्याल्न्य nɛ̄lnɛ intransitive verb
become blunt. बोदो हुनु, दोब्रिनु.

ʔuŋʌ khʌ̂ntʌlo lūŋ-bi dhɛ̂rtɛnʌ ghoʦapo ʔuʦhûː nɛ̂ltɛ.
उङ ख:न्तलो लुङ्‌बि ध्या:र्त्यन घोचापो उछु: न्या:ल्त्य ।
When I planted the pole, it hit a stone and became blunt.
मैले घोचा गाड्‍दा ढुङ्‍गामा परेर त्यसको चुचो दोब्रियो ।

sēlmɛ lūŋ-bi dhɛ̂rtɛnʌ nɛ̂ltɛ.
सेल्म्य लुङ्‌बि ध्या:र्त्यन न्या:ल्त्य ।
The spear hit a stone and became blunt.
तिर ढुङ्‌गामा ठोकिएर बोदो भयो ।
Infinitive: न्युन्य nʉnɛ intransitive verb
be good. राम्रो हुनु, निको हुनु.

mâŋ ʣɵ̂n.rʌ bʌ̂i bikilo sɵ nʉpɛ ʦhûː?
मा:ङ्‌ ज्यो:न्‌र बै: बिकिलो स्यो न्युप्य छु:?
What kind of food will fatten the cows?
कुन खाना खुवाउदा गाई बलियो हुन्छ ?

dʌbai ʣʉtɛnʌ ʔʌ̄m nōːtɛ.
दबाइ ज्युत्यन अम् नोऽत्य ।
He took the medicine and got better.
औषधी खाएर ऊ निको भयो ।

ʔɛnɛ̄ː ŋeçpɛ muŋʌtʌ, molo ʔɛ̂n ni nʉŋʌtʌ.
अ्यन्या ङेह्इप्य मुङत, मोलो अ्या:न् नि न्युङत ।
I was sick but I recovered.
अस्ति बिरामी थिएँ तर अहिले सन्चो भएँ ।

ʔʌtêm rɵ̂ː nōːtɛ.
अते:म् र्‍यो: नोऽत्य ।
This year's rice crop is good.
यो साल धान फल्यो ।
mʉtt (nɵ) Infinitive: न्यो म:न्‍न्य nɵ mʌ̂nnɛ -
bear good fruits. फलाइलो हुनु.

rɵ̂ː nɵ mʌttɛ
र्‍यो: न्यो मत्त्य
The rice crop was good.
धान फलाइलो भयो ।
nɵ-si Infinitive: न्यो:न्सिन्य nɵ̂nsinɛ reflexive verb
take a rest. विश्राम गर्नु.

tɛ kɛ̄m nēr-nʌʔʌ nɵssiki.
त्य क्याम् नेर्‌नअ न्योस्सिकि ।
After this work is finished, let's take a rest.
यो काम सकेपछि विश्राम गरौं ।
nɵtt Infinitive: न्वा:न्‍न्य noɔ̂nnɛ transitive verb
dip into sauce (used for millet or buckwheat paste). खानु, उघाउनु.

ʔuŋʌ gojaŋ koɔ̄i noɔttu.
उङ गोयाङ्‌ क्‍वाइ न्वात्तु ।
I dip (the millet/buckwheat paste) into the bean curry.
म किनिमाको (तिउन) तरकारी खान्छु ।
nɵm Infinitive: न्वाम्‍न्य noɔ̄mnɛ transitive verb
smell. गन्हाउनु.

ʣhʌppɛ sɵ mʌri noɔ̄m.
झप्प्य स्यो मरि न्वाम् ।
Spoiled meat is very smelly.
कुहिएको मासु धेरै गन्हाउँछ ।

sɛ̂l musʌ̄rki-kho ʔumûr noɔ̄m.
स्या:ल् मुसर्किखो उमु:र् न्वाम् ।
If we don't wash our feet, they smell.
खुट्टा धुइएन भने गनाउँछ ।

ʣhes khoɔçkilo pūŋmɛ noɔ̄mnɛ munʉ, ʔumûr-ʔɛ dhōŋ ŋêi mʉ̄ːdʉ.
झेस् ख्‍वाह्इकिलो पुङ्‌म्य न्वाम्‍न्य मुन्यु, उमु:र्‌अ्य धोङ्‌ ङे:इ म्युऽद्‌यु ।
When we go to the mountains, we shouldn’t smell the flowers, as they can cause headaches.
लेक जाँदा फूल सुँघ्‍नु हुँदैन, त्यसको गन्दाले टाउको दुखाउँछ ।

ʔīːʦi-ʔɛ ʦi mûr nɵmiti.
इऽचिअ्य चि मु:र् न्योमिति ।
We smell the chang.
हामीले छ्‍याङको गन्दा सुँघ्‍यौं
pit Infinitive: प:न्‍न्य pʌ̂nnɛ transitive verb
bring. ल्याउनु.

ʔuŋʌ kʌwʌ-ka ku pidu.
उङ कवका कु पिदु ।
I bring water from the river.
म खोलाबाट पानी ल्याउँछु ।
pʌtt Infinitive: प:न्‍न्य pʌ̂nnɛ deponent verb
spring. पानी पलाउनु.

sʌ̄ŋpo phɛ̄r-bi ku pʌttɛ.
सङ्‌पो फ्यार्‌बि कु पत्त्य ।
Water sprung out near the tree.
रुखको फेदमा पानी पलायो ।
pipt Infinitive: प:म्‍न्य pʌ̂mnɛ transitive verb
tuck into a narrow space, tuck behind ear. घुसार्नु, भिँड्नु.
wring out. निचोर्नु.

sʌ̄ŋkʌrmi-ʔɛ pensil ʔuŋeʦo-bi pʌpdetʉ.
सङ्‌कर्मिअ्य पेन्सिल् उङेचोबि पप्देत्यु ।
The carpenter keeps the pencil tucked behind his ear.
सिकर्मीले कानमा पेन्सिल सिउरीरहेको छ ।

ʔuŋʌ betho pʌpdetu.
उङ बेथो पप्देतु ।
I wear the khukuri tucked into my waist.
मैले खुकुरी भिँडी रहेको छु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʣhʌçpɛ rumal pʌptɛ.
अम्‌अ्य झह्इप्य रुमाल् पप्‍त्य ।
He wrung out the wet handkerchief.
उसले भिजेको रुमाल निचोर्‍यो ।

khʌ̂mnɛ-kʌ lɛ̂l gunduruk sʌ̄rnɛ-nʌ pʌ̂mnɛ mʌttʉ.
ख:म्‍न्यक ल्या:ल् गुन्दुरुक् सर्न्यन प:म्‍न्य मत्त्यु ।
Before cooking the gundruk, we must wash it and wring it out.
पकाउनुभन्दा पहिले गुन्दुरुख धोएर निचोर्नु पर्छ ।
pʉm Infinitive: पम्‍न्य pʌ̄mnɛ transitive verb
hold in one's fist, make a fist. डल्‍लो पार्नु, मुट्ठी पार्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ betho pʉ̄mdetʉ.
अम्‌अ्य बेथो प्युम्देत्यु ।
He is holding the khukuri in his hand.
उसले खुकुरी समाती रहेको छ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ khɛpʦi pʌ̂msʌtɛ.
अम्‌अ्य ख्याप्चि प:म्सत्य ।
He put money into his hand.
उसले पैसा मुठ्‍याई दियो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔʌkhʌ̄r pʉ̂mtɛ.
अम्‌अ्य अखर् प्यु:म्त्य ।
He held my hand in his fist.
उसले मेरो हात मुठ्‌या‍यो ।
pil Infinitive: पल्न्य pʌ̄lnɛ transitive verb
milk (cow), squeeze. निचोर्नु, दुहुनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔukāːphi-bim ɖʌnɖiphor pîltɛ.
अम्‌अ्य उकाफिबिम् डन्डिफोर् पि:ल्त्य ।
He squeezed the pimples on his cheek.
उसले उसको गालाको डन्डीफोर निचोर्‍यो ।

ŋʌlu sʌ̄rnɛ mʌnʣʌn pilutʌnʌ lɛttʌ.
ङलु सर्न्य मन्जन् पिलुतन ल्यात्त ।
I squeezed out the toothpaste to brush my teeth.
दाँत माझ्न मञ्‍जन निचोरेर निकालेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ gɵ̄ːthɛ-bi ʔudiʦʦhɛ duni gɛ̄i pîltɛ.
अम्‌अ्य ग्योऽथ्यबि उदिच्छ्य दुनि ग्याइ पि:ल्त्य ।
He milked the cow in the cowshed in the morning.
उसले गोठमा बिहान दुहुनी गाई दुह्‍यो
paŋ Infinitive: पान्य pāːnɛ intransitive verb
lessen, die (impolite). पातलो हुनु, मृत्यु हुनु, फाट्‍नु, हट्‍नु.

ʦi pâŋtɛ.
चि पा:ङ्‌त्य ।
The beer lost its taste.
जाँड्को स्वाद उड्यो ।

ɦʌs pâŋtɛ.
हस् पा:ङ्‌त्य ।
The man died.
मान्छे मर्‍यो ।

ʦɵʦʦɵpo khɛlɛmbɛ mupâŋwɛ.
च्योच्‍च्योपो ख्यल्याम्ब्य मुपा:ङ्‌व्य ।
The child's cold persisted.
केटाकेटीको रुघाखोकि हटेन ।

mikmɵ pâŋtɛ.
मिक्‍म्यो पा:ङ्‌त्य ।
The smoke dissipated.
धुवा फाट्‌यो ।

ɦussu pâŋtɛnʌ noɔ̄m-po ʦheʦhe lōːtɛ.
हुस्सु पा:ङ्‌त्यन न्वाम्‌पो छेछे लोऽत्य ।
The fog lifted and we could feel the warmth of the sun.
हुस्सु फाटेर न्यानो घाम लाग्यो ।
pi Infinitive: पिन्य pinɛ intransitive verb
come (level). परबाट आउनु.

ʔûŋ dēl-bi ʔʌmiski piŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ देल्‌बि अमिस्कि पिङत ।
I came to the village yesterday.
म गाउँमा हिजो आएँ ।
pi Infinitive: पिन्य pinɛ intransitive verb
fart. पाद्‍नु.

ʔʌ̄m pūːtɛ.
अम् पुऽत्य ।
He farted.
उसले पाद्‍यो ।
pûnbhʌ Infinitive: पु:न्भन्य pûnbhʌnɛ intransitive verb
be unable to get up. थला बस्‍नु.

goru bʉre ʦhʉktɛnʌ pʉkbhāːtɛ.
गोरु ब्युरे छ्युक्‌त्यन प्युक्भात्य ।
When the ox got too old, it could not get up anymore.
गोरु बुढा भएर थला बस्यो ।
pʉk Infinitive: पु:न्य pûːnɛ intransitive verb
drop (from a high place). खस्‍नु.

jʉnɛm-bi kōːro pʉktɛ.
य्युन्याम्‌बि कोऽरो प्युक्‌त्य ।
There was a landslide in summer time.
वर्षा याममा पहिरो खस्यो ।

ʔʌtêm mʌri nōŋ pʉktɛ.
अते:म् मरि नोङ्‌ प्युक्‌त्य ।
There was heavy snowfall this year.
यो साल धेरै हिउँ पर्‍यो ।
Syn: thɵp
pʉkt Infinitive: पु:न्य pûːnɛ transitive verb
throw down onto the ground from a basket. घोप्ट्‍याउनु, खन्याउनु.

ʔuŋʌ sʌ̄ŋ puktʌ.
उङ सङ्‌ पुक्‌त ।
I threw the firewood onto the ground.
मैले दाउरा घोप्‍ट्‍याएँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔukʉ̂r ghlôŋ puktɛ.
अम्‌अ्य उक्यु:र् घ्लो:ङ्‌ पुक्‌त्य ।
He threw down his load violently.
उसले आफ्नो भारि घोप्ट्‍यायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ rāːru phettɛlo puksʌ mʉtɛ.
अम्‌अ्य रारु फेत्त्यलो पुक्स म्युत्य ।
When he sowed, he threw down too many seeds in one spot.
उसले बीउ छर्दा खन्याउने गरी छरे ।
pʉŋt Infinitive: पुऽन्य pūːnɛ intransitive verb
have plugged ears (from a change in air pressure). हावाको चाप्को कारण केही समय कान बन्द हुनु.

ʔudhʌ̂m-tʉkʌ ghʌ̄rsʌ wʌjʌ-bi jeŋʌtʌlo, ʔʌŋeʦo pûntɛ.
उध:म्‌त्युक घर्स वयबि येङतलो, अङेचो पु:न्त्य ।
When I ran down from the mountain to the lowlands, my ears felt clogged.
डाँडाबाट बेँशीमा दौडेर झर्दा मेरो कान बन्द भयो ।
pek Infinitive: पे:न्य pêːnɛ transitive verb
braid. बाट्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ bʌ̄ŋpɛ dhōːsʌm pêːktɛ.
अम्‌अ्य बङ्‌प्य धोऽसम् पे:क्‌त्य ।
She braided her beautiful hair.
उसले राम्ररी केश बाट्‍यो ।

ʔik-ʔɛ dhʌʣurʌ pektiki.
इक्‌अ्य धजुर पेक्‌तिकि ।
We braided dhajura.
हामीले धजुरा बुन्यौं ।

ʔʌ̄msu-ʔɛ kɛ̄m pêːktɛsu.
अम्सुअ्य क्याम् पे:क्‌त्यसु ।
They wrapped up their work.
उनीदुईले काम सपन्‍ना गरे ।
pet Infinitive: पे:न्‍न्य pênnɛ transitive verb
pick (fruit), pluck (flowers). टिप्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ suntʌla pêːtɛ.
अम्‌अ्य सुन्तला पे:त्य ।
He picked oranges.
उसले सुनताला टिप्यो ।

ʔuŋʌ ʔīn suntʌla pênsʌnɛ.
उङ इन् सुन्तला पे:न्सन्य ।
I will pick a orange for you.
म तिमीलाई सुनताला टिपिदिन्छु ।
pen Infinitive: पेइन्य pēinɛ intransitive verb
come to an end. समापन गर्नु, सक्‍नु, सम्पन्‍न गर्नु.

ʔʌnɵ̂l riʦhepaʦhe ʔusomine pēi.
अन्यो:ल् रिछेपाछे उसोमिने पेइ ।
The function will end in the evening.
आजको कार्यक्रम बेलुकी सम्पन्‍न हुन्छ ।
pent Infinitive: पेइन्य pēinɛ transitive verb
bring to an end. समापन गर्नु, सक्‍नु, सम्पन्‍न गर्नु.

ʔʌ̄mʔɛ rɵ̂ː jâː mʉ̂n dûː pêntɛ.
अम्अ्य र्‍यो: या: म्यु:न् दु: पे:न्त्य ।
He finished the rice planting.
उसले धान रोप्‍ने मेलो सक्यो ।
per Infinitive: पेर्न्य pērnɛ transitive verb
take (with tweezers), be squeezed. च्याप्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ peperʦʌ-ʔɛ mi pêrtɛnʌ lɛttɛ.
अम्‌अ्य पेपेर्चअ्य मि पे:र्त्यन ल्यात्त्य ।
He took out the firebrand with fire tongs.
उसले काम्टाले (चिम्टाले) च्यापेर आगो निकाल्यो ।

sʌ̄ŋ-ʔɛ ʔʌbrepʦo pêrtɛ.
सङ्‌अ्य अब्रेप्चो पे:र्त्य ।
My finger was pinched by the piece of wood.
काठले मेरो औला च्याप्यो ।

ʔuŋʌ peperʦʌ-ʔɛ pērsʌ ghrēːnʌ ʦêːktʌ.
उङ पेपेर्चअ्य पेर्स घ्रेऽन चे:क्‌त ।
I plucked the nettle with tweezers.
मैले चिम्टाले च्यापेर सिस्‍नु टिपेँ ।

laskʌ-ʔɛ ʦɵʦʦɵpo khʌ̄r pêrtɛnʌ koɔ̄r ʦhʉktɛ.
लास्कअ्य च्योच्‍च्योपो खर् पे:र्त्यन क्‍वार् छ्युक्‌त्य ।
The child pinched his hand in the door and injured it.
ढोकाले बच्‍चाको हात च्यापेर घाउ भयो ।
pʉnt Infinitive: पैन्य pʌ̄inɛ transitive verb
beat. हान्‍नु, पिस्‍नु, कुट्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kōŋkʌdʌm-ʔɛ lūːʣʌ pʌ̂ntɛ.
अम्‌अ्य कोङ्‌कदम्‌अ्य लुऽज प:न्त्य ।
He beat the millet with the mallet.
उसले कोदेमुङ्‍रोले कोदो कुट्‍यो ।

pʌ̂ipɛ khɵrsɛ̂i ki-ʔɛ lʌpʣʉtɛ.
पै:प्य ख्योर्स्या:इ किअ्य लप्ज्युत्य ।
He dipped the potato in the crushed chilli.
पिसेको खोर्सानी आलुले चोपी खायो ।

ʔuŋʌ khʌ̄rpʌm-ʔɛ pʌ̂ntʌ.
उङ खर्पम्‌अ्य प:न्त ।
I pounded it with my fist.
मैले मुड्की हानेँ ।
pɵkt Infinitive: पो:न्य pôːnɛ transitive verb
throw down forcefully. पछार्नु.

ʣhʌ̄mlʌ mʉssulo pôː lʉ̂iti.
झम्ल म्युस्सुलो पो: ल्यु:इति ।
When they wrestled, they threw each other to the ground.
उनिहरु कुस्ति खेल्दा पछारापछार गरे ।

ʔʌ̄mʔɛ bʌl pɵk-ju poktɛlo mʌri prɵktɛ.
अम्अ्य बल् प्योक्‌यु पोक्‌त्यलो मरि प्र्योक्‌त्य ।
When he threw the ball down to the ground, it bounced.
उसले बल भुइँमा पछार्दा बेस्सरी उफ्रियो ।
Infinitive: प्यन्य pɛnɛ intransitive verb
be dawn. उज्यालो.

kɵ pāːtɛ.
क्यो पात्य ।
It is dawn.

ʔudiʦʦhɛ bhɵ̂ŋ ʣelo kɵ pɛ.
उदिच्छ्य भ्यो:ङ्‌ जेलो क्यो प्य ।
It gets light at five.
बिहानी पाँच बजे उज्यालो हुन्छ ।
pɛt Infinitive: प्या:न्‍न्य pɛ̂nnɛ transitive verb
spend the night. कटाउनु.

jakki kʌ̄m-bi kɵ pɛ̂ːtʌ.
याक्‌कि कम्‌बि क्यो प्या:त ।
I spent the night in the little house.
सानो घरमा रात कटाएँ ।
pɛtt Infinitive: प्या:न्‍न्य pɛ̂nnɛ transitive verb
poke. घोच्नु, कोट्‍याउनु.

sāŋ-ʔɛ mʌs pɛttɛ.
साङ्‌अ्य मस् प्यात्त्य ।
The vegetation poked his eyes.
झारले आँखा घोच्यो ।

ghrʌ̄ŋ wɛmutʌnʌ ʦɵmɛ-ʔɛ pɛçsʌ bhɵ̄ːlɛ lɛttʌ.
घ्रङ्‌ व्यमुतन च्योम्यअ्य प्याह्इस भ्योऽल्य ल्यात्त ।
I got pricked by a thorn and dug it out with a needle with difficulty.
काँढा बिझेर सियोले कोट्‍याएर बल्‍ल निकलेँ ।
pɛnt Infinitive: प्याइन्य pɛ̄inɛ transitive verb
attack. झम्टनु.

thūːnɛm-bi ʔûŋ mos-ʔɛ ʔipɛ̄ːstʌ.
थुऽन्याम्‌बि उ:ङ्‌ मोस्‌अ्य इप्याऽस्त ।
I was attacked by a bear in the forest.
जङ्‍गलमा मलाई भालुले झम्ट्‍यो ।
pɛr Infinitive: प्यार्न्य pɛ̄rnɛ deponent verb
get angry. रिसले मुरमुराउनु.

kɛ̄m mumʌtwɛlo ʔʌ̄m ʔuʦîl-ʔɛ pɛ̂rtɛ.
क्याम् मुमत्व्यलो अम् उचि:ल्‌अ्य प्या:र्त्य ।
When his work did not go well, he got angry.
काम बिग्रँदा ऊ रिसले मुर्मुरायो ।
pɛl Infinitive: प्याल्न्य pɛ̄lnɛ transitive verb
coil. बेर्नु, गुँडुल्किनु.

lʌɦʌrʌ-ʔɛ sʌ̄ŋ pɛ̄ːlʉ.
लहरअ्य सङ्‌ प्याल्यु ।
The vine coils around the tree.
लहराले रुख बेर्छ ।

ʔuŋʌ bhêi phlêmtʌlo ʔʌsɛ̂l pɛ̂ltɛ.
उङ भे:इ फ्ले:म्तलो अस्या:ल् प्या:ल्त्य ।
When I stepped on a snake, it wrapped itself around my leg.
मैले सर्पलाई टेक्दा मेरो खुट्टा बेर्‍यो ।

murōŋkilo nala pɛ̄lnɛnʌ tɵnɛ mʌttʉ.
मुरोङ्‌किलो नाला प्याल्न्यन त्योन्य मत्त्यु ।
When it isn't in use, we have to roll up the hose and put it away.
प्रयोग नगर्दा पाइप बेरेर राख्‍नु पर्छ ।

kɛ̄m mʉ̂n bela-bi khʌ̄r pɛ̄ldepɛ, ʣɵ̂n bela-bi koɔ̄m ɦâːkdepɛ.
क्याम् म्यु:न् बेलाबि खर् प्याल्देप्य, ज्यो:न् बेलाबि क्‍वाम् हा:क्देप्य ।
When it is time to work his arms are crossed tight, when it is time to eat his mouth is wide open.
काम गर्नेबेला हात बाँधि रहने, खानेबेला मुख बाई रहने ।

ʦi-ʔɛ sêːtɛnʌ ʔulēm pɛ̂ltɛ.
चिअ्य से:त्यन उलेम् प्या:ल्त्य ।
He got drunk and could not speak properly.
जाँडले मातेर जिब्रो लट्पट्‍यो ।

ʔʌ̄m ʦi-ʔɛ sêːtɛnʌ ʔusɛ̂l pɛ̂ldetɛ.
अम् चिअ्य से:त्यन उस्या:ल् प्या:ल्देत्य ।
He got drunk and could not walk straight.
जाँडले मातेर उसको जिब्रो लट्‍पटियो ।
pɛl-si Infinitive: प्याल्सिन्य pɛ̄lsinɛ reflexive verb

ʣhūŋ noɔ̄m-bi khlêːp pɛ̄lsisʌ ʔʌ̂msi.
झुङ्‌ न्वाम्‌बि ख्ले:प् प्याल्सिस अ:म्सि ।
The dog sleeps curled up in the cold season.
जाडो याममा कुकुर गुँडुल्किएर सुत्छ ।

sip-bhêi pɛlsipɛ mu.
सिप्‌भे:इ प्याल्सिप्य मु ।
The python is coiled up.
अजिङ्‌गर गुडुल्‍किएर बसेको छ ।
Infinitive: प्युन्य pʉnɛ transitive verb
dry over smoke. सरङ लाउनु.

pūnʣʌ-bi lūːʣʌ pʉnɛ mʌttʉ.
पुन्जबि लुऽज प्युन्य मत्त्यु ।
We have to dry millet on the rack above the hearth.
कोदो सुकाउन सरङ लाउनु पर्छ ।

mi-bi pʉkim ŋɵsɵ ʦɛnʉ.
मिबि प्युकिम् ङ्‌योस्यो च्यन्यु ।
Fish smoked over the fire is delicious.
आगोमा सुकाएको माछा मिठो हुन्छ ।
pA-si Infinitive: प्यो:न्सिन्य pɵ̂nsinɛ reflexive verb
cut oneself. आफै काटिनु.

betho-ʔɛ pɵ̂nsiŋʌtʌ.
बेथोअ्य प्यो:न्सिङत ।
I cut myself with the khukuri.
खुकुरीले काटिएँ ।
pA Infinitive: प्योन्य pɵnɛ transitive verb
weave. बुन्‍नु.
cut. काट्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ bʌ̄ŋpɛ lʌ̄ŋ pɵnɛ kɵ̄ːgʉ.
अम्‌अ्य बङ्‌प्य लङ्‌ प्योन्य क्योऽग्यु ।
He knows how to weave nice baskets.
ऊ राम्रो डोको बुन्‍न जान्‍दछ ।

tēr kâːktʌlo betho-ʔɛ ʔʌkhʌ̄r pʉtɛ.
तेर् का:क्‌तलो बेथोअ्य अखर् प्युत्य ।
When I peeled the bamboo, I cut my hand with the khukuri.
चोयो केलाउँदा खुकुरीले हात काट्‍यो ।
prekt Infinitive: प्रे:न्य prêːnɛ transitive verb
slap. पिट्‍नु.
crack open. उछिट्टिनु.

ʦɵʦʦɵ ŋôːnu-khojo prêːnɛ munʉ.
च्योच्‍च्यो ङो:नुखोयो प्रे:न्य मुन्यु ।
Even if they cry, children should not be slapped.
केटाकेटी रोए पनि पिट्‍नु हुँदैन ।

jʌkʌ̂m prekte.
यक:म् प्रेक्‌ते ।
Slap him!
उसलाई झापड हान ।

mi prektʉ.
मि प्रेक्‌त्यु ।
Sometimes fires give off sparks.
कुनै बेला आगो उछिट्टिन्छ ।

ʔʌgɵ-bi ɦilo prektɛ.
अग्योबि हिलो प्रेक्‌त्य ।
My clothes were sprayed with mud.
मेरो लुगामा हिलो उछिट्टियो ।

gipsi noɔ̄m-ʔɛ ghɵ̂ŋtɛlo prekkhʌtɛ.
गिप्सि न्वाम्‌अ्य घ्यो:ङ्‌त्यलो प्रेक्खत्य ।
As the sun heated the soybeans, the pods broke open.
घामले सुक्दा भटमास उछिटियो ।
preŋ Infinitive: प्रेऽन्य prēːnɛ intransitive verb
break off (of something hard). छुट्‍याउनु, चोाइटिनु.

ŋʌlu-po ʔuʦōŋ prêŋtɛ.
ङलुपो उचोङ्‌ प्रे:ङ्‌त्य ।
The tip of the tooth broke off.
दाँतको टुप्पो चोइटियो ।

sʌ̄ŋ rʌ̂ntʌlo sāŋkʌsum prêŋtɛ.
सङ्‌ र:न्तलो साङ्‌कसुम् प्रे:ङ्‌त्य ।
When I cut the wood, woodchips flew off.
काठ काट्‍दा चोइटा उछिटियो ।
prɵk Infinitive: प्रो:न्य prôːnɛ intransitive verb
jump (up). उफ्रिनु.

ʦɵʦʦɵ-ɦɛm prôːnu-prôːnunʌ sôː-ʔɛ mʌtnu.
च्योच्‍च्योह्‍याम् प्रो:नुप्रो:नुन सो:अ्य मत्‍नु ।
Children jump around a lot and get hungry.
बच्‍चाहरु उफ्रिदै खेलेपछि भोकाउँछन् ।
prɵŋ Infinitive: प्रोऽन्य prōːnɛ intransitive verb
be done properly. ठीक हुनु.

ʔûŋpo ʔʌkɛ̄m muprɵ̂ŋwɛ.
उ:ङ्‌पो अक्याम् मुप्र्यो:ङ्‌व्य ।
My work was not good.
मेरो काम ठीक भएन ।

ʔʌ̄mpo ʔujûːkoɔ̄i muprɵ̂ŋwɛ.
अम्पो उयु:क्‍वाइ मुप्र्यो:ङ्‌व्य ।
His food was not properly cooked.
उसको भात तरकारी राम्रो भएन ।
prɛm-si Infinitive: प्र्याम्सिन्य prɛ̄msinɛ reflexive verb

ʔûŋ ʔʌtāːpŋʌ prɛ̄msiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ अताप्ङ प्र्याम्सिङत ।
I scratched myself.
म आफै कोतरिएँ ।
prɛm Infinitive: प्र्याम्‍न्य prɛ̄mnɛ transitive verb
scratch, claw. कोपर्नु.

thūːnɛm-bɵjo mos-ʔɛ ɦʌs prɛ̂mtɛ.
थुऽन्याम्‌ब्योयो मोस्‌अ्य हस् प्र्या:म्त्य ।
The bear mawled the man in the forest.
जङ्‍गलमा भालुले मान्छेलाई कोपर्‍यो ।

ghrʉs pêːtʌlo, ʔughrʌ̄ŋ-ʔɛ ʔiprɛmʌtʌ.
घ्र्युस् पे:तलो, उघ्रङ्‌अ्य इप्र्यमत ।
When I picked wild roseberry, I got scratched by the thorns scratched.
ऐसेलु टिप्‍दा काँढाले कोपार्‍यो ।
prɵt Infinitive: प्र्वा:न्‍न्य proɔ̂nnɛ transitive verb
fall off. चुड्नु.

mʌkʌ̄i ʣhuta-bikʌ prɵstɛ.
मकै झुताबिक प्र्योस्त्य ।
The cob of maize fell from the bundle (when stored).
झुत्तोबाट मकै चुडियो ।

bʌ̂i-ʔɛ lūːʣʌ prɵ̂ːtɛ.
बै:अ्य लुऽज प्र्यो:त्य ।
The cow bit off the millet.
गाईले कोदो खायो ।

ʦɵʦʦɵ-ʔɛ ʔʌʦɵ̂ːlûm prɵ̂ːtɛ.
च्योच्‍च्योअ्य अच्यो:लु:म् प्र्यो:त्य ।
This child won my heart.
बच्‍चाले मन चुडायो ।
pɵtt Infinitive: प्वा:न्‍न्य poɔ̂nnɛ transitive verb
bloom, go moldy. फुल्नु, ढुसी पर्नु.
tie. बाँध्‍नु, कस्‍नु.

sāŋlo-ʔɛ khlêːp poɔttɛ.
साङ्‌लोअ्य ख्ले:प् प्वात्त्य ।
He tied up the dog with a chain.
साङलोले कुकुर बाँध्यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ thoɔpru-ʔɛ kʌmbʌr-bim ʔugɵ poɔttɛ.
अम्‌अ्य थ्वाप्रुअ्य कम्बर्‌बिम् उग्यो प्वात्त्य ।
He tied his clothes to his waist with a belt.
पटुकीले कम्मर बाँध्यो ।

gɵ̄ːthɛ mʉkilo tēr-ʔɛ ʦhēlmɛ poɔ̂nnɛ mʌttʉ.
ग्योऽथ्य म्युकिलो तेर्‌अ्य छेल्म्य प्वा:न्‍न्य मत्त्यु ।
When we set up a cowshed, we have to attach the mat with bamboo strips.
गोठ बनाउँदा चोयाले चित्रो बाँध्‍नुपर्छ ।

ʔaru poɔttʉlo tāːp-po kʌ̄m mʌ̄mki, dhɛrʉ poɔttʉlo ʦēlpɛ kʌ̄m mʌ̄mki.
आरु प्वात्त्युलो ताप्‌पो कम् मम्कि, ध्यर्‍यु प्वात्त्युलो चेल्प्य कम् मम्कि ।
When the plum blossoms, we miss our home, when the wild cherry blossoms, we miss our relatives' house.
आरु फुले खेतीपाती, पैयूँ फुले माइती ।

thūːnɛm-bi bʌ̄ŋpɛ taktibuŋ poɔttɛ.
थुऽन्याम्‌बि बङ्‌प्य ताक्‌तिबुङ्‌ प्वात्त्य ।
Beautiful rhododendrons bloomed in the forest.
जङ्‍गलमा राम्रो लालिगुँरास फुल्यो ।

kɛ̄ːp-bi tɵ̂npɛ khɛlkhɛ̂m poɔttɛ.
क्याऽप्‌बि त्यो:न्प्य ख्याल्ख्या:म् प्वात्त्य ।
There are beer dregs in the pot.
भाँडामा राखिएको जाँडको छोक्रामा ढुसि पर्‍यो ।

thōːʦi nūːri ɦɵlo ʣhes poɔttʉnʌ ʔoɔ̄m-ʔoɔm ʦhûː.
थोऽचि नुऽरि ह्‍योलो झेस् प्वात्त्युन अ्वाम्‌अ्वाम् छु: ।
In autumn, the highlands turn yellow.
शरद ऋतु आउँदा लेक फुलेर पहेलम्म्य हुन्छ ।

ʔʌ̄msu-po ʔus-sʉ̂r poɔttɛ.
अम्सुपो उस्‌स्यु:र् प्वात्त्य ।
Their relationship blossomed into marriage.
उनीहरुको विवाह भयो ।

ʔosilo bʌjʌ-bi leŋaksi-po ʔukâː ghrokkilo bubūːjʌ poɔttʉ.
ओसिलो बयबि लेङाक्सिपो उका: घ्रोक्‌किलो बुबुऽय प्वात्त्यु ।
When we throw banana skin into a damp corner, it grows moldy.
ओसिलो ठाउँमा केराको बोक्रा फालिएमा सेतो ढुसी पलाउँछ ।

ʔʌdhōːsʌm poɔttɛ.
अधोऽसम् प्वात्त्य ।
My hair turned white.
मेरो कपाल फुल्‍यो ।
plʉt-si Infinitive: प्‍ल:न्सिन्य plʌ̂nsinɛ reflexive verb

ʔubhrēːnɛ-ʔɛ kɛ̄m-kʌ plʌ̂ntɛsi.
उभ्रेऽन्यअ्य क्याम्‌क प्‍ल:न्त्यसि ।
Because he was lazy, he took time off from his work.
अल्छिले ऊ कामबाट फुत्क्यो ।

bhêi ʔukâː-bikʌ plʌ̂ntɛsi.
भे:इ उका:बिक प्‍ल:न्त्यसि ।
The snake moulted.
सर्पले काचुली फेर्‍यो ।
plʉt Infinitive: प्‍ल:न्‍न्य plʌ̂nnɛ transitive verb
come off, detach. खुइलिनु, फुक्‍लिनु.

ɦʌçpɛ ku-ʔɛ khʌ̄r plʉstɛ.
हह्इप्य कुअ्य खर् प्‍ल्युस्त्य ।
The hot water blistered his hand.
तातो पानीले हात खुइलियो ।

ʔʌsɛ̂l lūŋ-bi dhuktʌnʌ ʔʌsēndi plʉstɛ.
अस्या:ल् लुङ्‌बि धुक्‌तन असेन्दि प्‍ल्युस्त्य ।
My foot hit a stone and my nail came off.
ढुङ्‍गामा ठेस लागेर खुट्टाको नङ फुक्‍ल्यो ।

bʌ̂i-ʔɛ kilo-lʌkʌ ribʌ plʉ̂ːtkhʌtɛnʌ bali kʉtɛ.
बै:अ्य किलोलक रिब प्‍ल्यु:त्खत्यन बालि क्युत्य ।
The cow pulled the rope off the pole and ate the crops.
गाईले किलोबाट डोरी फुत्काएर बाली खायो ।

bʌʦhʌ-ʔɛ ribʌ plʉ̂ːtkhʌtɛnʌ ʔumɛ̂m-po dʉ̂ːt tʉ̂ŋkhʌtɛ.
बछअ्य रिब प्‍ल्यु:त्खत्यन उम्या:म्‌पो द्‌यु:त् त्यु:ङ्‌खत्य ।
The calf detached the rope and drank its mother's milk.
बाछाले डोरि फुत्काएर माउको दूध खायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔutɵpi plʉ̂ːtɛ.
अम्‌अ्य उत्योपि प्‍ल्यु:त्य ।
He took off his hat.
उसले टोपी फुकाल्यो ।
plʉm-si Infinitive: प्‍लम्सिन्य plʌ̄msinɛ reflexive verb
immerse oneself. डुब्‍नु.

ʔik pouri ʦēmsikilo ku-bi plʌ̄msinɛ mʌttʉ.
इक् पोउरि चेम्सिकिलो कुबि प्‍लम्सिन्य मत्त्यु ।
When we swim, we have to immerse ourselves in the water.
हामी पौडी खेल्‍दा पानीमा डुब्‍नु पर्छ ।
Syn: nɛm See: blʉm
plʉm Infinitive: प्‍लम्‍न्य plʌ̄mnɛ transitive verb
dip into liquid, rinse, submerse. डुबाउनु, पखाल्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ɦʌçpɛ koɔ̄i-bi ʔukhʌ̄r plʉ̂mtɛ.
अम्‌अ्य हह्इप्य क्‍वाइबि उखर् प्‍ल्यु:म्त्य ।
He dipped his hand into the hot curry.
उसले तातो तरकारीमा हात डुबायो ।

ʔik-ʔɛ pāŋlaŋ khʌpkilo ku-bi plʌ̄msʌ sʌ̄rnɛ mʌttʉ.
इक्‌अ्य पाङ्‌लाङ्‌ खप्किलो कुबि प्‍लम्स सर्न्य मत्त्यु ।
When we cook yams, we have to rinse them and wash them in water.
हामीले तरुल पकाउँदा पानीमा डुबाएर धुनुपर्छ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ki plʉ̂mtɛ.
अम्‌अ्य कि प्‍ल्यु:म्त्य ।
He rinsed the potatoes.
उसले आलु पखाल्यो ।
plek Infinitive: प्‍ले:न्य plêːnɛ transitive verb
break off. लाछिनु.

sʌ̄ŋ-po ʔughrēm plektɛ.
सङ्‌पो उघ्रेम् प्‍लेक्‌त्य ।
The tree branch broke off.
रुखको हाँगा लाछियो ।

ʔʌ̄mʔɛ sâːk ʦêːktɛlo pleksʌ mʉtɛ.
अम्अ्य सा:क् चे:क्‌त्यलो प्‍लेक्स म्युत्य ।
When he picked the green vegetables, he used a twisting motion.
उसले साग टिप्दा पात लाछेर टिप्यो ।
plept Infinitive: प्‍ले:म्‍न्य plêmnɛ transitive verb
hold under the arm. च्याप्‍नु.
fold. खुम्च्याउनु.

ʔuŋʌ ʣhola plepkhʌtʌ.
उङ झोला प्‍लेप्खत ।
I held the bag under my arm.
मैले झोला च्यापेँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔulâm-bi ʣhola pleptɛ.
अम्‌अ्य उला:म्‌बि झोला प्‍लेप्‍त्य ।
He held the bag in his armpit.
उसले कखमा झोला च्यापे ।

sʌ̄lpu-ʔɛ ʔulepti pleptɛ.
सल्पुअ्य उलेप्‍ति प्‍लेप्‍त्य ।
The bird folded its wings.
चराले पखेटा खुम्च्यायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ gɵpo ʔuʦōŋ pleptɛnʌ phêrtɛ.
अम्‌अ्य ग्योपो उचोङ्‌ प्‍लेप्‍त्यन फे:र्त्य ।
He folded the seam on the cloth and sewed it.
उसले कपडाको टुप्पो दोबारेर सिलायो ।
plent Infinitive: प्‍लेइन्य plēinɛ transitive verb
postpone. स्थगित गर्नु.

kɛ̄m-bi khoɔ̂nnɛ plêntʌ.
क्याम्‌बि ख्‍वा:न्‍न्य प्‍ले:न्त ।
I postponed going to work.
काममा जान स्थगित गरेँ ।
plent Infinitive: प्‍लेइन्य plēinɛ transitive verb
worship. विधि गर्नु.

negi nokʦhoʔɛ negi plêntɛ.
नेगि नोक्‍छोअ्य नेगि प्‍ले:न्त्य ।
The shaman worshiped the Negi.
पितृकुल पुरोहितले नेगिको विधि गर्‍यो ।
plent Infinitive: प्‍लेइन्य plēinɛ transitive verb
remove (a beam). झार्नु.

ʔuŋʌ ɦûːsʌŋ-bikʌʔʌ ghʌra plêntʌ.
उङ हु:सङ्‌बिकअ घरा प्‍ले:न्त ।
I removed the beam from the forked pillar.
मैले घोचाबाट घारा झारेँ ।
Syn: lett
plokt Infinitive: प्‍लो:न्य plôːnɛ deponent verb
get red (in the face), turn sour (of fermented alcohol). रातो हुनु, पिरिनु.

ʔʌ̄m ghʉ̂rtɛlo ʔukāːphi ploktɛ.
अम् घ्यु:र्त्यलो उकाफि प्‍लोक्‌त्य ।
When he ran his face got red.
ऊ दौडिदा गाला रातो भयो ।

ʦunʈhi-bîm phuksʌm thân.ʦi ploktɛ.
चुन्ठिबि:म् फुक्सम् था:न्‌चि प्‍लोक्‌त्य ।
The young chang in the wooden pot turned sour (after the top popped out).
कठुवाको कलिलो छ्‍याङ पिरियो ।
plɵŋ-si Infinitive: प्‍लोन्सिन्य plōnsinɛ reflexive verb
prepare oneself. तयारी गर्नु.

phōŋ kanʦha pōːlu pɵnɛ plôntɛsi.
फोङ्‌ कान्छा पोऽलु प्योन्य प्‍लो:न्त्यसि ।
Uncle readied himself for basket weaving.
कान्छा काका थुन्से बुन्‍न तयारी गर्‍यो ।
plɵŋ Infinitive: प्‍लोऽन्य plōːnɛ transitive verb
set (something) up for an activity. तयार गर्नु.

ʦɵʦʦɵʔɛ ʔuʦēmdo-ɦɛm plɵ̂ŋtɛnu.
च्योच्‍च्योअ्य उचेम्दोह्‍याम् प्‍ल्यो:ङ्‌त्यनु ।
The child set out his toys to prepare for play.
खेल्‍नको लागि बच्‍चाले खेलाउनहरु वरिपरि तयार पारेको छ ।
phit Infinitive: फ:न्‍न्य phʌ̂nnɛ intransitive verb
get angry, feel an urge, get riled up. रिस उठ्नु, झोक चल्‍नु.

kɛ̄m phɛ̂ltɛlo ʔʌ̄m ʔuʦîl phistɛ.
क्याम् फ्या:ल्त्यलो अम् उचि:ल् फिस्त्य ।
He got angry when he did his work badly.
काम बिग्रदा उसलाई रिस उठ्यो ।

kɛ̄m mʉnɛ ʔʌ̄mpo ʔuʣhok phistɛ.
क्याम् म्युन्य अम्पो उझोक् फिस्त्य ।
He got riled up about his work.
काम गर्न उसको झोक चल्यो ।
phitt Infinitive: फ:न्‍न्य phʌ̂nnɛ transitive verb
start up, make angry. थालनी गर्नु, चलाउनु.

kɛ̄m mʉnɛ ʔʌ̄m-ʔɛ ʔuʣhok phʌttɛ.
क्याम् म्युन्य अम्‌अ्य उझोक् फत्त्य ।
He found the motivation to finish his work.
काम गर्न उसले झोक चलायो ।

suklʌpʌkʦhe prʌtipʌdapo nɵ̂l was phʌçki.
सुक्‍लपक्‍छे प्रतिपदापो न्यो:ल् वास् फह्इकि ।
We start the Waas ceremony on the day of Shuklapaksha pratipada.
शुक्लपक्ष प्रतिपदाको दिन वास थालनी गरिन्छ ।

ʔinɛ ʔuʦîl ʔiphʌttʉ.
इन्य उचि:ल् इफत्त्यु ।
You made him angry.
तिमीले उसलाई रिस उठाउँछौ ।

noɔ̄m gōːtɛlo kɛ̄m mʉnɛ bhrēŋtiki, dumʌ ghrʌ̄m khɛ̂ːptɛlo ʔik-ʣhok phʌçtiki.
न्वाम् गोऽत्यलो क्याम् म्युन्य भ्रेङ्‌तिकि, दुम घ्रम् ख्या:प्‍त्यलो इक्‌झोक् फह्इतिकि ।
While it was sunny we were lazy about doing work, when the evening approached we found the motivation to finish it.
घाम हुँदा काम गर्न अल्छि गर्‍यौं, रात पर्न लाग्‍दा झोकियौं ।
phʉt Infinitive: फ:न्‍न्य phʌ̂nnɛ transitive verb
come off (of the handle of a knife). फुग्लनु.

sʌ̄ŋ rʌ̂ntʌlo betho phʉstɛ.
सङ्‌ र:न्तलो बेथो फ्युस्त्य ।
When I was chopping firewood, the handle came off the khukuri.
दाउरा काट्‍दा खुकुरी फुक्ल्यो ।

ʔuŋʌ betho dap.lʌ-ka phûːtʌ.
उङ बेथो दाप्‌लका फु:त ।
I unsheathed the khukuri.
मैले खुकुरी दापबाट निकालेँ ।

gɵ̄ːthɛ jôːnɛpo lagi ʔʌ̄m-ʔɛ ghoʦa phʉ̂ːtɛ.
ग्योऽथ्य यो:न्यपो लागि अम्‌अ्य घोचा फ्यु:त्य ।
He pulled out the pole to move the cowshed.
गोठ सार्नको लागि उसले घोचा उखाल्यो ।

ʔōːʦu-ʔɛ wɛʦhibim bʌnei mʉnɛ sʌpʌ phʉstu.
ओऽचुअ्य व्यछिबिम् बनेइ म्युन्य सप फ्युस्तु ।
We picked broomgrass to make a broomstick.
कुचो बनाउनलाई हामीदुईले अम्रिसो निकाल्यौं ।
phipt Infinitive: फ:म्‍न्य phʌ̂mnɛ transitive verb
suck out from, suck in. चुस्‍नु, तान्‍नु (पिउनु).

ʔʌ̄mʔɛ brʌmsʌŋ-lʌ tōŋbɛ phʌptɛ.
अम्अ्य ब्रम्सङ्‌ल तोङ्‌ब्य फप्‍त्य ।
He sucked tongba from a straw.
उसले फिप्सिङ्ले तोङ्‍बा तान्यो ।

sʉ̂rʔɛ pūŋmɛ phʌpnu
स्यु:र्अ्य पुङ्‌म्य फप्‍नु
Bees drink flowers (pollen).
मौरीले फूलको रस चस्‍छन् ।

ʦɵʦʦɵʔɛ dʉ̂ːt phʌptʉ.
च्योच्‍च्योअ्य द्‌यु:त् फप्‍त्यु ।
The baby drinks milk.
बच्‍चाले दूध चुस्‍छ ।
phʉm Infinitive: फम्‍न्य phʌ̄mnɛ transitive verb
put under a carpet/mat, put into the ground by covering with earth, put into the ashes. घुसार्नु.

sʌkʌr lʌ̄m pɵk-goju phʉ̂mtɛ.
सकर् लम् प्योक्‌गोयु फ्यु:म्त्य ।
He put the sweet yam leaf branches into the earth.
सुठुनीको मुन्टा माटोमा घुसार्‍यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ thʌ̄rmɛ-ju buskoɔ̂m phʉ̂mtɛ.
अम्‌अ्य थर्म्ययु बुस्क्‍वा:म् फ्यु:म्त्य ।
He put the firebrand into the embers.
उसले भुत्भुतेमा अगुल्टो झोस्यो ।
phil Infinitive: फल्न्य phʌ̄lnɛ transitive verb
squeeze out. केलाउनु, फुट्‍नु, निकाल्नु.

khos-po ʔughrēm phʌ̄lsʌ ʣɵnɛ mʌttʉ.
खोस्‌पो उघ्रेम् फल्स ज्योन्य मत्त्यु ।
People eat taro by squeezing it between their fingers so the skin comes off.
पिँडालुको छावा (सेला) केलाएर खानुपर्छ ।

bʌ̂i rôːlʌ thūːtɛlo ʔumʌs phîltɛ.
बै: रो:ल थुऽत्यलो उमस् फि:ल्त्य ।
When the cow tumbled over the cliff, its eyes were gouged out.
भीरबाट गाई लड्‍दा त्यसको आँखा फुट्‍यो ।
phʉl Infinitive: फल्न्य phʌ̄lnɛ transitive verb
dig out, reveal. निकाल्नु, खोल्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kʌlʌm-ju tɵ̂npɛ khos phʉ̂ltɛ.
अम्‌अ्य कलम्‌यु त्यो:न्प्य खोस् फ्यु:ल्त्य ।
He dug out the yam kept in the pit.
उसले खाल्डोमा राखेको पिँडालु निकाल्यो ।

woŋâm-ʔɛ gʉ̂ːptɛnûm brâː ʔʌ̄m-ʔɛ phʉ̂ltɛ.
वोङा:म्‌अ्य ग्यु:प्‍त्यनु:म् ब्रा: अम्‌अ्य फ्यु:ल्त्य ।
He revealed the secrets others had kept.
अरुले लुकाएको कुरा उसले खोल्यो ।
phak Infinitive: फा:न्य phâːnɛ transitive verb
separate. छुट्ट्‍याउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kipɛ ɦʌs phâːktɛsu.
अम्‌अ्य किप्य हस् फा:क्‌त्यसु ।
He separated the fighting people.
उसले झगडा गर्ने मान्छेहरुलाई छुटायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ dhōːsʌm phâːktɛnʌ pêːktɛ.
अम्‌अ्य धोऽसम् फा:क्‌त्यन पे:क्‌त्य ।
She parted the hair and braided it.
उसले कपाल छुट्ट्‍याएर बाट्‍यो ।
phak-si Infinitive: फा:न्सिन्य phânsinɛ reflexive verb

daʣubhai ʔok phaksiktʌkʌ.
दाजुभाइ ओक् फाक्सिक्‌तक ।
We brothers separated.
हामी दाज्युभाइ छुटियौं ।

bhera mʌnʌ ghrôːt-ɦɛm phaksisʌ munu.
भेरा मन घ्रो:त्‌ह्‍याम् फाक्सिस मुनु ।
Sheep and goats remain separate.
भेडा र बाख्रा छुटेर बस्छन् ।
phaŋt Infinitive: फान्य phāːnɛ transitive verb
mix (liquid). मिसाउनु.

ʔinɛ ʦi-bi ku ʔiphântɛ.
इन्य चिबि कु इफा:न्त्य ।
You diluted the beer.
तिमीले जाँडमा पानी मिसायौ ।

ʔʌ̄mpo ʔuɦoɔ̄i-ʔɛ phântɛ.
अम्पो उह्‍वाइअ्य फा:न्त्य ।
Her voice stood out (in the noise).
उसको आवाजले ढाक्यो ।

ʔʌ̄mʔɛ dʉ̂ːt-bi ku phântɛ.
अम्अ्य द्‌यु:त्‌बि कु फा:न्त्य ।
He diluted the milk.
उसले दूधमा पानी मिसायो ।
Syn: ŋɵl
phi Infinitive: फिन्य phinɛ transitive verb
beg. माग्‍नु.

ʣogi-ʔɛ phisʌʔʌ ʔuʦʌkhʌmɛ tʉ̄ːlʉ.
जोगिअ्य फिसअ उचखम्य त्युऽल्यु ।
The yogi fills his stomach by begging for food.
जोगीले मागेर पेट भर्छ ।

ʔīn-kolo khɛpʦi lok phinɛ ʔɛ̂iŋâm.
इन्‌कोलो ख्याप्चि लोक् फिन्य अ्या:इङा:म् ।
I would like to borrow money from you.
तपाईँसँग सापटी माग्‍नु भनेको ।
phi Infinitive: फिन्य phinɛ intransitive verb
be spoiled (of rice). बिग्रनु.

ʔʌ̄miskîm jûː phūːtɛ.
अमिस्कि:म् यु: फुऽत्य ।
Yesterday's rice spoiled.
हिजोको खाना बिग्रियो ।
phʉk Infinitive: फु:न्य phûːnɛ transitive verb
get up. उठ्नु.

ʔûŋ ʔudiʦʦhɛ dʌla phûŋŋʌ.
उ:ङ्‌ उदिच्छ्य दला फु:ङ्‌ङ ।
I wake up early in the morning.
म बिहान सबेरै उठ्छु ।

ʦi phʉktɛ.
चि फ्युक्‌त्य ।
The beer fermented.
जाँड उठ्यो ।

ʔuŋʌ ʦɵʦʦɵ-ɦɛm ʔudiʦʦhɛ dʌla phugunu.
उङ च्योच्‍च्योह्‍याम् उदिच्छ्य दला फुगुनु ।
I wake the children early in the morning.
म केटकेटीहरूलाई बिहानै उठाउँछु ।
phiŋ Infinitive: फुऽन्य phūːnɛ transitive verb
send. पठाउनु.

tʌrkari ʔʌ̄ŋ-bi bʌʣar phiŋutʌ.
तर्कारि अङ्‌बि बजार् फिङुत ।
I sent him to the market to buy vegetables.
तरकारी किन्‍न उसलाई बजार पठाएँ ।

ʦɵʦʦɵ dʌla ʔiskul phūːnɛ mʌttʉ.
च्योच्‍च्यो दला इस्कुल् फुऽन्य मत्त्यु ।
We have to send the children to school early.
केटाकेटीलाई चाँडै स्कुल पठाउनु पर्छ ।
phekt Infinitive: फे:न्य phêːnɛ transitive verb
flick. उछिट्ट्याउनु.

lʌphuʔɛ sēlmɛ phektʉ.
लफुअ्य सेल्म्य फेक्‌त्यु ।
The bow flicks out the arrow.
धनुले बाण उछिट्ट्याउँछ ।

ʔu‍̂n-po sɵle thʌ̂nnɛ-kʌ lɛ̂l phêːnɛ mʌttʉ.
उ‍:न्‌पो स्योले थ:न्‍न्यक ल्या:ल् फे:न्य मत्त्यु ।
Before making thread you have to pull out / soften the wool.
ऊनको धागो काट्‍नुभन्‍दा पहिले फिटाउनु पर्छ ।
phek Infinitive: फे:न्य phêːnɛ intransitive verb
have a terrible taste (of unripe bananas). नपाकेको केराको स्वाद.

mʌdʌ̄mpɛ leŋaksi phêː.
मदम्प्य लेङाक्सि फे: ।
Unripe bananas taste terrible.
नपाकेको केराको स्वाद मिठो हुंदैन ।
phek-si Infinitive: फे:न्सिन्य phênsinɛ reflexive verb
separate from. छुट्टिनु.

ʦɵʦʦɵ bhoɔ̄rnûm pʌʦhi ʔumɛ̂m-kʌʔʌ phênsinu.
च्योच्‍च्यो भ्वार्नु:म् पछि उम्या:म्‌कअ फे:न्सिनु ।
After children grow up, they leave their mother.
केटाकेटी ठूलो भएपछि आमादेखि छुट्‍छन् ।
phett Infinitive: फे:न्‍न्य phênnɛ transitive verb
sow. छर्नु.

dhōːʦer pheçki.
धोऽचेर् फेह्इकि ।
We sow wheat.
गहुँ छर्छौं ।

mʌbʌ̄ŋpɛ brâː phênnɛ munʉ.
मबङ्‌प्य ब्रा: फे:न्‍न्य मुन्यु ।
It is not good to spread rumours.
नराम्रो कुरा फैलाउनु हुँदैन ।
pher Infinitive: फेर्न्य phērnɛ transitive verb
sew. सिलाउनु.
join. जोड्नु.

suʦikar-ʔɛ gɵ phêrtɛ.
सुचिकार्‌अ्य ग्यो फे:र्त्य ।
The tailor sewed the clothes.
सूचीकारले लुगा सिलायो ।

pɛp-ʔɛ gɵ ʔiphersɵstʌ.
प्याप्‌अ्य ग्यो इफेर्स्योस्त ।
My father sewed my clothes for me.
बाबाले लुगा सिलाईदिनु भयो ।

gɵ phersɵʦʌje.
ग्यो फेर्स्योचये ।
Sew my clothes for me.
मलाई लुगा सिलाई देऔ ।
pher Infinitive: फेर्न्य phērnɛ intransitive verb
flap wings (during the night). पखेटा फटफटाउनु.

ʔusenɛ phɵ phêrtɛ.
उसेन्य फ्यो फे:र्त्य ।
During the night the chicken flapped its wings.
रातमा कुखुराले पखेटा फ्याटफ्याट गर्‍यो ।
phʉnt Infinitive: फैन्य phʌ̄inɛ transitive verb
dig out. खन्‍नु, निकाल्‍नु.

ʔuŋʌ khos kʌlʌm phʌ̂ntʌ.
उङ खोस् कलम् फ:न्त ।
I dug out the taro pit.
मैले पिँडालुको खाल्डो खनेँ ।

ʔispɵ-ʔɛ pɵk phʌ̂ntɛ.
इस्प्योअ्य प्योक् फ:न्त्य ।
The mouse dug into the ground.
मुसोले माटो खन्यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʣhola-bîm ʔusaman phʌ̂ntɛ.
अम्‌अ्य झोलाबि:म् उसामान् फ:न्त्य ।
He took things out of his bag.
उसले झोलाको सामान निकाल्यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ brâː phʌ̂ntɛ.
अम्‌अ्य ब्रा: फ:न्त्य ।
He brought up a topic in conversation.
उसले कुरा निकाल्‍यो ।
phɵk Infinitive: फो:न्य phôːnɛ transitive verb
split. फुट्‍नु.

tēr phɵktɛ.
तेर् फ्योक्‌त्य ।
The bamboo split.
बाँस फुट्‍यो ।

ʣhūŋ-ʔɛ tēr phɵ̂ːktɛ.
झुङ्‌अ्य तेर् फ्यो:क्‌त्य ।
The storm broke the bamboo.
आँधि बतासले बाँस ढाल्‍दा फुटायो ।

sɛs phôːnɛ mʌttʉ.
स्यास् फो:न्य मत्त्यु ।
We have to split the plank.
फलेक चिर्नुपर्छ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ sɛs phɵ̂ːktɛ.
अम्‌अ्य स्यास् फ्यो:क्‌त्य ।
He split the plank.
उसले फलेक चिर्‍यो ।

pāŋliŋ phɵkutu.
पाङ्‌लिङ्‌ फ्योकुतु ।
We split the plank.
हामीले फलेक फुटायौं ।

gɵ̄ːthɛpo ʦhana ghʌra-ʔɛ phônpɛ gɵ.
ग्योऽथ्यपो छाना घराअ्य फो:न्प्य ग्यो ।
The roof of the cowshed is tied with horizontal poles.
बतासले नउडाउनको लागि गोठको छानामाथीबाट बाँधिने अर्को घारा ।
phɵkt Infinitive: फो:न्य phôːnɛ transitive verb
clap hands, attack (of birds). बजाउनु.

ʔuŋʌ phopok.ʦa phoksʌ nus koɔ̂ltʌnu.
उङ फोपोक्‌चा फोक्स नुस् क्‍वा:ल्तनु ।
I clapped together the bamboo slits to keep away the monkeys.
बाँसको कप्टेरो बजाएर बाँदरलाई तर्साएँ ।

khʌ̄r phoktʌ.
खर् फोक्‌त ।
I clapped my hands.
ताली बजाएँ ।

gʌgakpɵ-ʔɛ ŋôŋŋo phoktɛ.
गगाक्प्योअ्य ङो:ङ्‌ङो फोक्‌त्य ।
The crow attacked the eagle.
कागले चीललाई आक्रमण गर्‍यो ।
phɛt Infinitive: फ्या:न्‍न्य phɛ̂nnɛ transitive verb
exchange, swap. साट्‍नु.

ʔōːʦu-ʔɛ pensil phɛstu.
ओऽचुअ्य पेन्सिल् फ्यास्तु ।
We swapped pencils.
हामीले पेन्सिल साट्‍यौं ।
phɛn Infinitive: फ्याइन्य phɛ̄inɛ intransitive verb
miss each other on the way. साटिनु.

ʔīːʦi lɛ̄mdu-bi phɛ̄ːsti.
इऽचि ल्याम्दुबि फ्याऽस्ति ।
We missed each other on the way.
हामी बाटोमा साटियौं ।
phɛnt Infinitive: फ्याइन्य phɛ̄inɛ transitive verb
exchange (for something new). फेर्नु.

ʔʌgɵ ʣhistɛnʌ woŋâm gɵ phɛ̂ntʌ.
अग्यो झिस्त्यन वोङा:म् ग्यो फ्या:न्त ।
My clothes got wet and I changed them.
मेरो लुगा भिजेर अर्को फेरेँ ।
phɛm Infinitive: फ्याम्‍न्य phɛ̄mnɛ intransitive verb
be tangled. गुजुल्टनु.

ʔudhōːsʌm phɛ̂mtɛ.
उधोऽसम् फ्या:म्त्य ।
His hair is tangled.
उसको केश गुजुल्टियो ।
phɛr Infinitive: फ्यार्न्य phɛ̄rnɛ deponent verb
get full from. अघाउनु.

ʔûŋ kiʔɛ ʔiphɛrʌtʌ.
उ:ङ्‌ किअ्य इफ्यरत ।
I got full on potatoes.
म आलुले अघाएँ ।
Syn:
phɛl Infinitive: फ्याल्न्य phɛ̄lnɛ transitive verb
be damaged, go bad. बिग्रनु, भत्कनु.

ʔʌmiskîm jûː phɛ̂ltɛ.
अमिस्कि:म् यु: फ्या:ल्त्य ।
Yesterday's meal has gone bad.
हिजोको भात बिग्रियो ।

pôː-ʔɛ khoɔ̄r phɛ̂ltɛ.
पो:अ्य ख्‍वार् फ्या:ल्त्य ।
The pig damaged its pen.
सुँगुरले खोर भत्कायो ।

kōːro ɦɵstɛlo kʌ̄m phɛ̂ltɛ.
कोऽरो ह्‍योस्त्यलो कम् फ्या:ल्त्य ।
The landslide damaged the house.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʣuwatas ʦēmsi ʔimʉstʌnʌ ʔûŋ ʔiphɛlʌtʌ.
अम्‌अ्य जुवातास् चेम्सि इम्युस्तन उ:ङ्‌ इफ्यलत ।
He made me play cards and corrupted me.
उसले जुवातास खेल्न उक्साएर मलाई बिगार्‍यो ।

ʔuŋʌ reɖijo phɛlutʌ.
उङ रेडियो फ्यलुत ।
I damaged the radio.
मैले रेडियो बिगारेँ ।
phript Infinitive: फ्र:म्‍न्य phrʌ̂mnɛ transitive verb
spit out, spray. पानी छर्काउनु वा छम्काउनु.
attack as a group. सामुहिक आक्रमण गर्नु.

nokʦho-ʔɛ ŋeçpɛ ɦʌs sʌttɛlo sɵ̂r phʌrʌm-ʔɛ phrʌptɛnʌ nōːtɛ.
नोक्‍छोअ्य ङेह्इप्य हस् सत्त्यलो स्यो:र् फरम्‌अ्य फ्रप्‍त्यन नोऽत्य ।
When the shaman treated the sick person, he sprayed him with rice and ginger (from his mouth) and he got better.
धामीले बिरामीलाई चामल र अदूवाले छर्काउँदा बिरामी निको भयो ।

lʌ̄ŋ pɵkilo tēr ku-ʔɛ phrʌp-tōː mʉnɛ mʌttʉ.
लङ्‌ प्योकिलो तेर् कुअ्य फ्रप्‌तोऽ म्युन्य मत्त्यु ।
When we weave baskets, the bamboo strips must be sprinkled with water.
डोको बुन्‍दा चोयालाई पानीले भिजाउँदै गर्नु पर्छ ।

phoɔ̄r-ɦɛm-ʔɛ ʦōŋri phrʌptɛnu.
फ्वार्‌ह्‍याम्‌अ्य चोङ्‌रि फ्रप्‍त्यनु ।
The dholes attacked the female hybrid yak in a pack.
ब्वाँसोहरुले चौँरीलाई सामुहिक आक्रमण गरे ।
phre Infinitive: फ्रेन्य phrenɛ transitive verb
pull a seedling out of a bundle (for millet), lay out small bundles of seedlings for planting (for rice). बाडफाँड गर्नु, छुट्‍याउनु.

ʔʌ̄mʔɛ rɵ̂ːrāːru phretɛ.
अम्अ्य र्‍यो:रारु फ्रेत्य ।
He laid out bundles of rice seedlings (in the field, for planting).
उसले धानको बिउँ छुट्‍यायो ।

ropa mʉkilo rāːru phre-tōː mʉnɛ mʌttʉ.
रोपा म्युकिलो रारु फ्रेतोऽ म्युन्य मत्त्यु ।
During the rice planting, we have to separate out the bundles of rice seedlings.
रोपाइ गर्दा बिउँ छुट्याउँदै गर्नु पर्छ ।
phrɵk Infinitive: फ्रो:न्य phrôːnɛ transitive verb
untie. फुक्‍नु.

ʣuta-po ribʌ phrogutʌ.
जुतापो रिब फ्रोगुत ।
I untied my shoelaces.
मैले जुत्ताको लेस फुकालेँ ।

bʌ̂i phrôːnɛ mʌttʉ.
बै: फ्रो:न्य मत्त्यु ।
We have to untie the cow.
गाईलाई फुकाउनुपर्छ ।

khlêːp phroksûŋtʌ.
ख्ले:प् फ्रोक्सु:ङ्‌त ।
I untied the dog.
कुकुर फुकाइ दिएँ ।
phrɛpt-si Infinitive: फ्र्या:म्सिन्य phrɛ̂msinɛ reflexive verb
scratch oneself. कोट्‍याउनु.

ʔûŋpo ʔʌʦhʌ̄mru sūːtɛnʌ phrɛ̂msiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌पो अछम्रु सुऽत्यन फ्र्या:म्सिङत ।
My back was itching and I scratched myself.
मेरो ढाड चिलाएर कन्याएँ ।
phrɛpt Infinitive: फ्र्या:म्‍न्य phrɛ̂mnɛ transitive verb
scratch. कोट्‍याउनु, कन्याउनु, खोर्साउनु.

ʔuŋʌ ʔʌdhōŋ phrɛptʌ.
उङ अधोङ्‌ फ्र्याप्‍त ।
I scratched my head.
मैले टाउँको कन्याएँ ।

ghrōːdʉ-ʔɛ sʌkʌr phrɛptɛnʌ kʉtɛ.
घ्रोऽद्‌युअ्य सकर् फ्र्याप्‍त्यन क्युत्य ।
The goat scratched at the sweet potato and ate it.
बाख्राले सुठुनी कोट्‍याएर खायो ।
phlʉkt Infinitive: फ्लु:न्य phlûːnɛ deponent verb
splash out. छचल्किनु.

loʈa-bi ku lêntʌlo phluktɛnʌ mɵptɛ.
लोटाबि कु ले:न्तलो फ्लुक्‌त्यन म्योप्‍त्य ।
When he poured the water into the jug, it splashed out and spilled over.
लोटामा पानी सार्दा छचल्किएर पोखियो ।

dhiridhi-bîm ku mʌri phluktʉ.
धिरिधिबि:म् कु मरि फ्लुक्‌त्यु ।
The water in the ocean splashes onto the beach.
समुद्राको पानी बेस्सरी छचल्किन्छ ।
Syn: gleŋ
phlem Infinitive: फ्लेम्‍न्य phlēmnɛ transitive verb
tread. कुल्चनु.

ʔûŋ kʌwʌ-bi lūŋ phlēmsʌ lɛ̄ːstʌ.
उ:ङ्‌ कवबि लुङ्‌ फ्लेम्स ल्याऽस्त ।
I crossed the river by stepping on stones.
म खोलामा ढुङ्‍गा टेकेर निस्केँ ।

ʔûŋ bʌ̂i-ʔɛ ʔiphlemʌtʌ.
उ:ङ्‌ बै:अ्य इफ्लेमत ।
I was trampled by a cow.
मलाई गाईले कुल्‍च्‍यो ।
phlʉnt Infinitive: फ्लैन्य phlʌ̄inɛ transitive verb
take off (clothes, accessories). फुकाल्नु.

ʔuŋʌ sʌ̄rsinɛka lɛ̂l ghʌri phlʌ̂ntʌ.
उङ सर्सिन्यका ल्या:ल् घरि फ्ल:न्त ।
I took off my watch before having a bath.
मैले नुहाउनु भन्‍दा पहिला घडी फुकालें ।

ʔʌ̄m ghāl-ʔɛ mʌttɛnʌ ʔugɵ phlʌ̂ntɛ.
अम् घाल्‌अ्य मत्त्यन उग्यो फ्ल:न्त्य ।
He took off his clothes as he was feeling hot.
उसलाई गर्मी भएर लुगा फुकाल्यो ।
phlɛpt Infinitive: फ्ल्या:म्‍न्य phlɛ̂mnɛ transitive verb
fold. पट्‍याउनु.

ʔuŋʌ gɵ phlɛptʌ.
उङ ग्यो फ्ल्याप्‍त ।
I folded the clothes.
मैले लुगा पट्‍याएँ ।
phlɵ Infinitive: फ्ल्योन्य phlɵnɛ transitive verb
help. सघाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kʌ̄m mʉnɛ ʔiphlɵŋʌtʌ.
अम्‌अ्य कम् म्युन्य इफ्ल्योङत ।
He helped me to build the house.
उसले घर बनाउन सघायो ।
phlɵm Infinitive: फ्ल्वाम्‍न्य phloɔ̄mnɛ transitive verb
knead. मुछ्नु.

ʔuŋʌ sɵbem ɦʌ̂nnɛpo lagi phʌ̄l phlomutʌ.
उङ स्योबेम् ह:न्‍न्यपो लागि फल् फ्लोमुत ।
I kneaded the flour to bake bread.
मैले रोटी पोल्न पीठो मुछेँ ।

ʔīːʦi-ʔɛ sɵ̂r jûː phloɔ̄msʌ ʣɵji.
इऽचिअ्य स्यो:र् यु: फ्ल्वाम्स ज्योयि ।
We mix together our food and eat it.
हामी चामलको भात मुछेर खान्छौं ।

ʔʌ̄m ʔʌmiski ʦi-ʔɛ sêːtɛnʌ bat phlɵ̂mtɛ.
अम् अमिस्कि चिअ्य से:त्यन बात् फ्ल्यो:म्त्य ।
He was drunk yesterday and mixed up the topics of the conversation.
ऊ हिजो छ्याङ्ले मात्तेर कुरा मिसायो ।
phɵp-si Infinitive: फ्वा:म्सिन्य phoɔ̂msinɛ reflexive verb
bend. निहुरिनु.

ʔīːʦi masʈʌr-ʔɛ phɵpsi ʔimʉsti.
इऽचि मास्टर्‌अ्य फ्योप्सि इम्युस्ति ।
The master made us bow.
हामीदुईलाई मास्टरले निहुरिनु लगायो ।

ʔīːʦi tephēm mʌbʌ̄ŋpɛ ʔʌpsikde-bi ŋʌ phɵpsiji.
इऽचि तेफेम् मबङ्‌प्य अप्सिक्देबि ङ फ्योप्सियि ।
We lay down to sleep in such a messy place.
हामी यस्तै अप्‍ठेरो ठाउँमा सुत्यौं ।

mɛ̂mʦʉnʉ daksu soɔçkilo ʔusɛ̂l-ju phoɔ̂msinɛ mʌttʉ.
म्या:म्च्युन्यु दाक्सु स्वाह्इकिलो उस्या:ल्‌यु फ्वा:म्सिन्य मत्त्यु ।
When we salute our mother, we have to bow before her feet.
आमालाई ढोग गर्दा खुट्टामा निहुरिनु पर्छ ।
phon Infinitive: फ्वाइन्य phoɔ̄inɛ intransitive verb
be bridged, be connected.

sʉ̂r phoɔ̄i.
स्यु:र् फ्वाइ ।
A wedding takes place.
विवाह हुन्छ ।
phont Infinitive: फ्वाइन्य phoɔ̄inɛ intransitive verb
build. बनाउनु.

ʔikʔɛ kʌwʌ-bi khɵ phoɔ̄itiki.
इक्अ्य कवबि ख्यो फ्वाइतिकि ।
We built a bridge on the river.
हामीले खोलामा साँघु बनायौं ।
phɵl Infinitive: फ्वाल्न्य phoɔ̄lnɛ transitive verb
swarm (of bees). चलमलाउनु.

ʔunɵ̂l bara bʌʣi sʉ̂r phoɔ̄lnu.
उन्यो:ल् बारा बजि स्यु:र् फ्वाल्नु ।
Bees swarm at noon.
दिउसो बाह्रा बजे मौरी चलमलाउँछन् ।

ʣɛ phoɔ̄lkilo dʌla dhōŋ.
ज्य फ्वाल्किलो दला धोङ्‌ ।
Grain dries more quickly when we stir it around.
फिजाएको अन्‍न चलाएमा छिटो सुक्छ ।

bâŋpɵsu-ʔɛ brâː phɵ̂ltɛsu.
बा:ङ्‌प्योसुअ्य ब्रा: फ्यो:ल्त्यसु ।
The matchmakers opened the discussion.
कलियाहरुले कुरा चलाए ।

koɔ̄i khʌpkilo phoɔ̄lnɛ mʌttʉ.
क्‍वाइ खप्किलो फ्वाल्न्य मत्त्यु ।
When we cook vegetables, we have to stir them.
तरकारी चलाउदै पकाउनु पर्छ ।
bʉtt Infinitive: ब:न्‍न्य bʌ̂nnɛ transitive verb
give to drink. पिलाउनु, खुवाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ ku ʔibʉstʌ.
अम्‌अ्य उ:ङ्‌ कु इब्युस्त ।
He gave me water to drink.
उसले मलाई पानी पिलायो

ʔumɛ̂m-ʔɛ ʔuʦɵ dʉ̂ːt bʌttɛ.
उम्या:म्‌अ्य उच्यो द्‌यु:त् बत्त्य ।
The mother nursed her child.
आमाले बच्‍चालाई दूध पिलायो ।
bi Infinitive: बिन्य binɛ transitive verb
give. दिनु.

kɛ̄m mʉpɛ-ɦɛm ʣɵnɛ binɛ mʌttʉ.
क्याम् म्युप्यह्‍याम् ज्योन्य बिन्य मत्त्यु ।
We have to give food to the workers.
काम गर्नेहरुलाई खाना दिनुपर्छ ।

ʔīn-po ghole bup.la-ɦɛm munu, ʔûŋ sakpu biŋʌje.
इन्‌पो घोले बुप्‌लाह्‍याम् मुनु, उ:ङ्‌ साक्पु बिङये ।
You have many chicks, give me two.
तपाईंसँग थुप्रै चल्‍लाहरु छन्, मलाई दुईवटा दिनुहोस् ।
bʉk Infinitive: बु:न्य bûːnɛ intransitive verb
give birth. जन्माउनु.

ʔûŋ bʉkʌtʌ.
उ:ङ्‌ ब्युकत ।
I gave birth.
मैले जन्माएँ ।

ghrôːt bʉktɛ.
घ्रो:त् ब्युक्‌त्य ।
The goat gave birth.
बाख्रा बियायो ।
biŋ Infinitive: बुऽन्य būːnɛ intransitive verb
look nice. राम्रो देखिनु.

taktibuŋ poɔttʉlo dēl, thūːnɛm ʔʌtha bʌ̄ŋ.
ताक्‌तिबुङ्‌ प्वात्त्युलो देल, थुऽन्याम् अथा बङ्‌ ।
When the rhododendrons bloom, the village and the forest look beautiful.
लालीगुराँस फुल्‍दा बस्ती, अनि जङ्‍गल अति राम्रो देखिन्छ ।
bekt Infinitive: बे:न्य bêːnɛ transitive verb
pour in. हाल्नु.

sāŋku-bi lēmpɛ bektu.
साङ्‌कुबि लेम्प्य बेक्‌तु ।
I pour sugar in the tea.
चियामा चिनी हाल्छु ।

ʔuŋʌ tokʦe-bi ku bektʌ.
उङ तोक्‍चेबि कु बेक्‌त ।
I poured water in the bamboo pitcher.
मैले बाँसको जगमा पानी हालेँ ।
bɛnt Infinitive: ब्याइन्य bɛ̄inɛ transitive verb
put on, wear. लगाउनु.

ʔuŋʌ ʣutʌ bɛ̂ntʌ.
उङ जुत ब्या:न्त ।
I wore shoes.
मैले जुत्ता लगाएँ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ sindur bɛ̂ntɛ.
अम्‌अ्य सिन्दुर् ब्या:न्त्य ।
He wore vermillion.
उसले सिन्दुर लगायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ tilʌɦʌri bɛ̄ndʉ.
अम्‌अ्य तिलहरि ब्यान्द्‌यु ।
She wears a necklace.
उसले तिलहरी लगाउँछ ।
Infinitive: ब्योन्य bɵnɛ intransitive verb
wear out (of cloth, thread). भुवा आउनु.

sɵle bōːtɛnʌ tôː pɵnɛ munōːwɛ.
स्योले बोऽत्यन तो: प्योन्य मुनोऽव्य ।
The thread was worn out, and it became difficult to weave it.
धागोको भुवा आएर तान बुन्‍न असजिलो भयो।
sɵl (brâː) Infinitive: ब्रा: स्वाल्न्य brâː soɔ̄lnɛ -

sʉ̂r kɛ̄m-po dhʌran kôn bela-bi bâŋpɵ-ʔɛ brâː soɔ̄lnɛ mʌttʉ.
स्यु:र् क्याम्‌पो धरान् को:न् बेलाबि बा:ङ्‌प्योअ्य ब्रा: स्वाल्न्य मत्त्यु ।
When the priest finalizes the wedding, the matchmakers relate stories about the couple.
शुभ विवाहको धरान काट्नेबेला कलियोले पुर्खाहरुलाई कुरा सुम्पनु पर्छ ।
braŋ-si Infinitive: ब्रान्सिन्य brānsinɛ reflexive verb
be separated (animate). छुट्‍नु.

ʔōːʦu ʔʌʣhɛ̄mnu brāŋsîitu.
ओऽचु अझ्याम्‍नु ब्राङ्‌सि:इतु ।
We parted last year.
हामी पोहोर साल छुट्‍यौं ।

ʔudhʌ̂m-bikʌʔʌ sakpu lɛ̄m brânsi.
उध:म्‌बिकअ साक्पु ल्याम् ब्रा:न्सि ।
The path forks at the ridge.
डाँडाबाट दोबाटो छुट्‍छ ।
blʉm Infinitive: ब्लम्‍न्य blʌ̄mnɛ deponent verb
sink. डुब्नु.

ʔûŋ ku-ʔɛ ʔiblʉmʌtʌ.
उ:ङ्‌ कुअ्य इब्ल्युमत ।
I sank in the water.
म पानीमा डुबेँ ।

rɵ̂ː jâː mʉkilo ɦilo-ʔɛ ʔiblʌ̄mki.
र्‍यो: या: म्युकिलो हिलोअ्य इब्लम्कि ।
When we plant rice, our feet sink into the mud.
धान रोप्दा (हाम्रो खुट्टासम्म) हिलोमा डुब्छौं ।

ʔʌtêm-mîm nôː-ʔɛ ʔʌdhōŋ blʌ̂mtɛ.
अते:म्‌मि:म् नो:अ्य अधोङ्‌ ब्ल:म्त्य ।
This year, I am heavily in debt.
यसपालीको ऋणले टाउको डुब्यो ।
blaŋt Infinitive: ब्लान्य blāːnɛ transitive verb
decorate, dress up. सजाउनु, सिँगार पटार गर्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ sʉribūːmɛ blântɛ.
अम्‌अ्य स्युरिबुऽम्य ब्ला:न्त्य ।
She dressed up the bride.
उनले बेहुलीलाई सिँगारिन् ।
blaŋt-si Infinitive: ब्लान्सिन्य blānsinɛ reflexive verb

ramris.phul bʌʣar khoɔ̂nnɛ blântɛsi.
राम्रिस्‌फुल् बजार् ख्‍वा:न्‍न्य ब्ला:न्त्यसि ।
Ramrisphul dressed up to go to the market.
राम्रिस्फुल बजार जान सिँगार पटार गरिन् ।

ʔûŋ was khoɔ̂nnɛ blānsiŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ वास् ख्‍वा:न्‍न्य ब्लान्सिङत ।
I dressed up to go to the waas celebration.
mʉ (blɛ̂ː) Infinitive: ब्ल्या: म्युन्य blɛ̂ː mʉnɛ -
criticize. आलोचना गर्नु.

ʔʌ̄m-po ʔublɛ̂ː mʉtnu.
अम्‌पो उब्ल्या: म्युत्‍नु ।
They criticized him.
उसको आलोचना गरे ।
blɛtt-si Infinitive: ब्ल्या:न्सिन्य blɛ̂nsinɛ -
tell about oneself. आफ्‍नो वृतान्त सुनाउनु.

kɛ̄m mʉkilo ɦʌs-bi blɛ̂nsinɛ munʉ.
क्याम् म्युकिलो हस्‌बि ब्ल्या:न्सिन्य मुन्यु ।
When we work, it is best not to call criticism upon ourselves.
काम गरेपछि आलोचित हुने ठाउँ राख्‍नु हुन्‍न ।

mʌbʌ̄ŋpɛ kɛ̄m mʉtɛnʌ ɦʌs-bi blɛ̂ntɛsi.
मबङ्‌प्य क्याम् म्युत्यन हस्‌बि ब्ल्या:न्त्यसि ।
When we do bad work, we are told off by people.
नराम्रो काम गरेपछि आलोचित भयो।
blɛtt Infinitive: ब्ल्या:न्‍न्य blɛ̂nnɛ transitive verb
tell, explain. सुनाउनु, बताउनु.

ʔʌnʌ̄m ʦûː-ʔɛ ghole kʌtha-ɦɛm blɛtthertɛ.
अनम् चु:अ्य घोले कथाह्‍याम् ब्ल्यात्थेर्त्य ।
A long time ago, grandfather used to tell a lot of stories.
उहिले बाजेले धेरै कथाहरु सुनाउनु हुन्‍थ्यो ।

purkha-ʔɛ tʌmrʌ blɛttʉ.
पुर्खाअ्य तम्र ब्ल्यात्त्यु ।
The priest explains the ancient rites.
पुर्खाले मुन्धुम बताउँछ ।
blɵp Infinitive: ब्ल्वा:म्‍न्य bloɔ̂mnɛ intransitive verb
become crazy. बहुलाउनु.

blɵptɛnʌ ʔutāːpŋʌ ʣeʣōːtɛ.
ब्ल्योप्‍त्यन उताप्ङ जेजोऽत्य ।
He became crazy and started talking to himself.
बहुलेर अफै बोललीरहेको थियो ।
blɵp Infinitive: ब्ल्वा:म्‍न्य bloɔ̂mnɛ intransitive verb
become tangled. गुजुल्टिनु.

sɵle blɵptɛnʌ ʔudûː ŋʌ muthɵ̂ŋwʌ.
स्योले ब्ल्योप्‍त्यन उदु: ङ मुथ्यो:ङ्‌व ।
The thread became tangled, and I could not find its end.
धागो गुजुल्टिएर टुप्पा नै भेटाइन ।
blɵpt Infinitive: ब्ल्वा:म्‍न्य bloɔ̂mnɛ transitive verb
tangle. अल्झाउनु, गुजुल्ट्‍याउनु.

ʦɵʦʦɵ-ɦɛm-ʔɛ sɵle bloɔptɛnu
च्योच्‍च्योह्‍याम्‌अ्य स्योले ब्ल्वाप्‍त्यनु
The children tangled the thread.
केटाकेटीले धागो गुजुल्टाए ।
blɵm Infinitive: ब्ल्वाम्‍न्य bloɔ̄mnɛ deponent verb
potter about. अल्मलिनु.

ʔʌmiski ʔʌ̄m blɵ̂mmestɛ.
अमिस्कि अम् ब्ल्यो:म्मेस्त्य ।
He was pottering around yesterday.
हिजो ऊ अल्मलि रह्‍यो ।

ʔʌmiski ʔûŋ ʔiblɵ̂mmestʌnʌ kɛ̄m mumûŋwʌ.
अमिस्कि उ:ङ्‌ इब्ल्यो:म्मेस्तन क्याम् मुमु:ङ्‌व ।
I did no work yesterday as I was pottering about.
हिजो म अल्मलिरहेकोले केहि काम गरिन ।
blɵmt Infinitive: ब्ल्वाम्‍न्य bloɔ̄mnɛ transitive verb
waste other people's time. अल्मलाउनु.

ʔuŋʌ ʔʌdʌrʌm mubloɔ̄mdu.
उङ अदरम् मुब्ल्वाम्दु ।
I waste my friend's time.
म साथीलाई अल्मलाउदिन ।
bɵnt Infinitive: ब्वाइन्य boɔ̄inɛ transitive verb
touch. छुनु.

ʦɵʦʦɵ-ʔɛ mi boɔ̂ntɛnʌ koɔ̄r ʦhʉktɛ.
च्योच्‍च्योअ्य मि ब्वा:न्त्यन क्‍वार् छ्युक्‌त्य ।
The child touched the fire and got hurt.
बच्‍चाले आगो छोएर घाउ भयो ।

was nokʦho-ʔɛ jūŋkuluŋ boɔ̂ntɛ.
वास् नोक्‍छोअ्य युङ्‌कुलुङ्‌ ब्वा:न्त्य ।
The priest touched the Yungkulung sacred stone.
पुरोहितले भूमेथानको युङ्‌कुलुङ्‍ छोयो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔibɵ̄ːstʌ.
अम्‌अ्य इब्योऽस्त ।
He touched me.
उसले मलाई छुयो ।
bhip Infinitive: भ:म्‍न्य bhʌ̂mnɛ intransitive verb
shrink. खुम्चिनु.

ʔʌ-gɵ bhiptɛ.
अग्यो भिप्‍त्य ।
My clothes shrank.
मेरो लुगा खुम्चियो ।
bhipt Infinitive: भ:म्‍न्य bhʌ̂mnɛ transitive verb
fold (legs). खुम्च्याउनु.
roll up (sleeves). सुर्काउनु.

baula bhʌpsʌ kɛ̄ːp sʉ̂rtɛ.
बाुला भप्स क्याऽप् स्यु:र्त्य ।
He rolled up his sleeves and washed the pot.
बाहुलो सुर्काएर भाँडा माझ्यो ।

ʔīːʦi ʔis-sɛ̂l bhʌpsʌ ʔipsîiti.
इऽचि इस्‌स्या:ल् भप्स इप्सि:इति ।
We slept with our legs bent.
हामी खुट्टा खुम्चाएर सुत्यौं ।

ʔuŋʌ ʔʌbaula bhʌptʌ.
उङ अबाुला भप्‍त ।
I rolled up my sleeves.
मेरो बाहुलो सुर्काएँ ।
bhʉr Infinitive: भर्न्य bhʌ̄rnɛ intransitive verb
be angry. रिसिनु.

khlêːp-kʌʔʌ ʔʌ̄m bhʉ̂rtɛ.
ख्ले:प्‌कअ अम् भ्यु:र्त्य ।
He got angry with the dog.
ककुरदेखि ऊ रिसायो ।
bhʉrt Infinitive: भर्न्य bhʌ̄rnɛ transitive verb
scold. गाली गर्नु.

jakki ʦɵʦʦɵ-ɦɛm bhʌ̄rnɛ munʉ.
याक्‌कि च्योच्‍च्योह्‍याम् भर्न्य मुन्यु ।
It is not good to scold small children.
सानो केटाकेटीहरुलाई गाली गर्नु हुँदैन ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔûŋ ʔibhʉrʌtʌ.
अम्‌अ्य उ:ङ्‌ इभ्युरत ।
He scolded me.
उसले मलाई गाली गर्‍यो ।

jûː ghroktɛ̂m-kʌ ʔumɛ̂m-ʔɛ ʦɵʦʦɵ bhʌ̂rtɛ.
यु: घ्रोक्‌त्या:म्‌क उम्या:म्‌अ्य च्योच्‍च्यो भ:र्त्य ।
The mother scolded the child for throwing the food.
खाना फालेकोले आमाले बच्‍चालाई गाली गर्‍यो ।
bhak Infinitive: भा:न्य bhâːnɛ intransitive verb
go. जानु.

ʔʌ̄m sʌ̄ŋ lɵ̂ːk-bi bhāːtɛ.
अम् सङ्‌ ल्यो:क्‌बि भात्य ।
He went to fetch firewood.
ऊ दाउरा लिन गयो ।

ʦar ʣēːtɛlo ʔûŋ ʔiskul-bi ʦɵʦʦɵ lɵ̂ːk bhʌŋʌtʌ.
चार् जेऽत्यलो उ:ङ्‌ इस्कुल्‌बि च्योच्‍च्यो ल्यो:क् भङत ।
I went to fetch children at school at four o'clock.
चार बजे स्कुलमा बच्‍चा लिन गएँ ।

ʣɵ̂n bhāːtɛ.
ज्यो:न् भात्य ।
He went to eat.
धेरै खाइ पुग्यो ।

koktʌ̄mbe rôːlʌ ɦîː bhāːtɛnʌ mistɛ.
कोक्‌तम्बे रो:ल हि: भात्यन मिस्त्य ।
The langur fell off the cliff and died.
ढेँडु बाँदर भिरबाट लडेर मर्‍यो ।
bhaŋt Infinitive: भान्य bhāːnɛ transitive verb
boil, cook (for a long time). उसिन्‍नु.

ʔuŋʌ khos bhāndu.
उङ खोस् भान्दु ।
I am cooking taro.
पिँडालु उसिन्छु ।
bhʉkt Infinitive: भु:न्य bhûːnɛ deponent verb
explode, shatter. फुट्‍नु, पङ्‌किनु.

ʔʌnɵ̂l bʌm bhuktɛ.
अन्यो:ल् बम् भुक्‌त्य ।
A bomb exploded today.
आज बम्ब पङ्‌कियो ।

mi-ʔɛ ɦʉstɛlo tēr bhuktɛ.
मिअ्य ह्‍युस्त्यलो तेर् भुक्‌त्य ।
The fire burned the bamboo, and it shattered.
आगोले डढ्‍दा बाँस पङ्‌कियो ।
bhʉkt Infinitive: भु:न्य bhûːnɛ deponent verb
ferment (alcohol). उठ्नु (जाँड).

ʦi bhuktɛ.
चि भुक्‌त्य ।
The alcohol fermented.
ओथारो लगाएको जाँड उठ्यो ।
bher Infinitive: भेर्न्य bhērnɛ intransitive verb
fly. उड्नु.

dhôːp bhêrtɛlo ʔʌtha bîŋtɛ.
धो:प् भे:र्त्यलो अथा बि:ङ्‌त्य ।
When the lophophorus flew off, it looked very beautiful.
डाँफे उड्‍दा अति राम्रो देखियो ।

ʔʌ̄msu kîitinʌ muddʌ mʉssulo ʔus-sʌmpʌti bhêrtɛ.
अम्सु कि:इतिन मुद्द म्युस्सुलो उस्‌सम्पति भे:र्त्य ।
They had a dispute and spent all their money on a lawsuit.
उनीहरु झगडा गरेर मुद्दा खेल्दा उनीहरुको सम्पति सक्यो ।
bhert Infinitive: भेर्न्य bhērnɛ transitive verb
cause to fly. उडाउनु.

blôːʣhūŋ-ʔɛ kʌ̄mpo ʦhana bhêrtɛ.
ब्लो:झुङ्‌अ्य कम्पो छाना भे:र्त्य ।
The storm blew the roof off the house.
हुरीबतासले घरको छानो उडायो ।
bhin Infinitive: भैन्य bhʌ̄inɛ intransitive verb
be filled. भर्नु.

gagri-bi ku bhīːstɛ.
गाग्रिबि कु भिऽस्त्य ।
The water filled the pitcher.
गाग्रीमा पानी भरियो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ gagri-bi ku bhʌ̄i mʉ̂ːtɛ.
अम्‌अ्य गाग्रिबि कु भै म्यु:त्य ।
He filled the pitcher with water.
उसले गाग्रीमा पानी भरायो ।
bhɵkt Infinitive: भो:न्य bhôːnɛ transitive verb
repair, patch. टाल्नु.

ʔuŋʌ ghɛ̄ipɛ ʔʌgɵ bhoktu.
उङ घ्याइप्य अग्यो भोक्‌तु ।
I darn the holes in my clothes.
म मेरो फुटेको लुगा टाल्‍छु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ bhreçpɛ ʔugɵ bhoktɛ.
अम्‌अ्य भ्रेह्इप्य उग्यो भोक्‌त्य ।
He patched his torn clothes.
उसले फाटेको लुगा टाल्‍यो ।
bhɛ̂m.thi Infinitive: भ्या:म्‌थिन्य bhɛ̂m.thinɛ intransitive verb
be tangled. अल्झिनु.

sʌ̄ŋ-bi khɵstʌlo lʌɦʌrʌ-bi bhɛ̂mthiŋʌtʌnʌ ʔʌlʌ̄ŋ rîlsuŋtʌ.
सङ्‌बि ख्योस्तलो लहरबि भ्या:म्थिङतन अलङ्‌ रि:ल्सुङ्‌त ।
As I was going to fetch firewood, my feet caught in a vine and I stumbled and dropped my basket.
दाउरामा जाँदा लहरामा अल्झेर लड्‍दा डोको गुल्ट्‍याई पठाएँ ।
bhɛp Infinitive: भ्या:म्‍न्य bhɛ̂mnɛ intransitive verb
broaden. फराकिलो हुनु.

tɛ khos-phôː dʌlâŋ bhɛ̂ːp.
त्य खोस्‌फो: दला:ङ्‌ भ्या:प् ।
This yam leaf will grow (wider) soon.
यो पिँडालुको पात चाँडै बढ्छ ।

lɛ̄m bhɛptɛ.
ल्याम् भ्याप्‍त्य ।
The path widened.
बाटो फराकिलो भयो ।
bhɛpt Infinitive: भ्या:म्‍न्य bhɛ̂mnɛ transitive verb
catch, hit or cut in a spinning motion. अल्झिनु, भेटाउनु, फाँड्नु.

lɛ̄m mʌgɵ̂ːkde-lʌ khoɔ̂iŋʌ-kho lʌɦʌrʌ-ʔɛ ʔûŋ ʔibhɛ̂mŋʌ.
ल्याम् मग्यो:क्देल ख्‍वा:इङखो लहरअ्य उ:ङ्‌ इभ्या:म्ङ ।
If I don't stay on the path I will catch my foot in a vine.
बाटो नभएकोमा गएमा लहराले मलाई अल्झाउँछ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ dokosi ʣɵpɛ ghegʉmɛ rʌpʦu-ʔɛ bhɛptɛ.
अम्‌अ्य दोकोसि ज्योप्य घेग्युम्य रप्चुअ्य भ्याप्‍त्य ।
He hit the birds that were eating the corn with a stick.
उसले मकै खाने कोकलेलाई झट्टीले हान्यो ।

ʔuŋʌ thōːmɛ bhɛptʌnʌ ʔʌdhōŋ ŋêi.
उङ थोऽम्य भ्याप्‍तन अधोङ्‌ ङे:इ ।
I got a headache
सिया लागे टाउको दुख्छ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ risku bhɛptɛ.
अम्‌अ्य रिस्कु भ्याप्‍त्य ।
He got wet because of the dew.
ऊ सितले भिज्यो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ bêːlʌ-ʔɛ kerōŋ bhɛptɛ.
अम्‌अ्य बे:लअ्य केरोङ्‌ भ्याप्‍त्य ।
He harvested peas with a sickle.
उसले केराउको झाङ् हँसियाले फाँड्‍यो ।

bʌ̂i binɛ ʔʌ̄m-ʔɛ ghas bhɛptɛ.
बै: बिन्य अम्‌अ्य घास् भ्याप्‍त्य ।
He cut grass to give to the cows.
गाईलाई दिनलाई घाँस फाँड्यो ।
bhrek Infinitive: भ्रे:न्य bhrêːnɛ transitive verb
scratch around. खोस्रनु.

phɵ-ʔɛ bhrêːktɛnʌ pūŋmɛpo ʔusɛ̄m lɛ̄ːstɛ.
फ्योअ्य भ्रे:क्‌त्यन पुङ्‌म्यपो उस्याम् ल्याऽस्त्य ।
The chicken scratched around the flower and it came out at the root.
कुखुराले खोस्राएर फूलको जरा निस्कियो ।
bhret Infinitive: भ्रे:न्‍न्य bhrênnɛ transitive verb
fall to pieces (plaster on the wall), become worn out. फाट्‍नु ।.

ʔʌgɵ bhrestɛ.
अग्यो भ्रेस्त्य ।
My clothes became worn.
मेरो लुगा फाट्‍यो ।

kɛ̄m mʉkilo gɵ bhrêi.
क्याम् म्युकिलो ग्यो भ्रे:इ ।
When we work, our clothes wear out.
काम गर्दा लुगा फाट्‍छ ।

klênpɛ kʌ̄m bhrêi.
क्‍ले:न्प्य कम् भ्रे:इ ।
The plastered floors of houses crack.
लिपेको घर उप्‍किन्‍छ ।

ʔuŋʌ gɵ bhredu.
उङ ग्यो भ्रेदु ।
I wore out my clothes.
म लुगा फटाउँछु ।
bhreŋ Infinitive: भ्रेऽन्य bhrēːnɛ intransitive verb
be lazy. अल्छी गर्नु.

ʔʌnɵ̂l diʦʦhɛ dʌla phûːnɛ bhreŋʌtʌ.
अन्यो:ल् दिच्छ्य दला फु:न्य भ्रेङत ।
This morning, I was too lazy to get up early.
आज बिहान सबेरै उठ्न अल्छी गरेँ ।

ʔʌ̄m bhrêŋtɛ.
अम् भ्रे:ङ्‌त्य ।
He was lazy.
ऊ अल्छि गर्‍यो ।
bhrɵk Infinitive: भ्रो:न्य bhrôːnɛ transitive verb
break. फुट्‍नु.

jʌkʌ̂m lūŋ bhrôːnɛ mʌçpɛ gɵ.
यक:म् लुङ्‌ भ्रो:न्य मह्इप्य ग्यो ।
That boulder has to be broken.
त्यो ढुङ्‍गा फुटाउनु पर्नेछ ।

phɵpoti ɦʉ̂mtɛnʌ brɵktɛ.
फ्योपोति ह्‍यु:म्त्यन ब्र्योक्‌त्य ।
The egg fell and broke.
कुखुराको अण्डा खसेर फुट्‍यो ।
bhrɵt Infinitive: भ्र्वा:न्‍न्य bhroɔ̂nnɛ intransitive verb
cry out, shout. कराउनु.

solʌri ʔusominɛ mʌri bhrɵstɛ.
सोलरि उसोमिन्य मरि भ्र्योस्त्य ।
The jackal howled loudly in the evening.
बेलुका स्याल धेरै करायो ।
bhrɵtt Infinitive: भ्र्वा:न्‍न्य bhroɔ̂nnɛ transitive verb
call. बोलाउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʔusominɛ gɵ̄ːthɛ-bi bat mʉnɛ ʔibhrɵstʌ.
अम्‌अ्य उसोमिन्य ग्योऽथ्यबि बात् म्युन्य इभ्र्योस्त ।
He called me into the cowshed in the evening to talk.
उसले बेलुका गोठमा कुरा गर्नु बोलायो ।

ʔʌ̄m-ʔɛ mɵ̂l mʉk-bi ʔibhrɵstʌ.
अम्‌अ्य म्यो:ल् म्युक्‌बि इभ्र्योस्त ।
He called me for a talk.
उसले सल्‍लाह गर्न बोलायो ।

sʉ̂r kɛ̄m-bi khɵle jɵsmɛs mʌnʌ keramada bhroɔ̂nnɛ mʌttʉ.
स्यु:र् क्याम्‌बि ख्योले य्योस्म्यास् मन केरामादा भ्र्वा:न्‍न्य मत्त्यु ।
We have to invite all our paternal and maternal relatives to the wedding ceremony.
विवहामा सबै छोरीचेली र मावालीहरुलाई निम्तो दिनु पर्छ ।
bhlitt Infinitive: भ्ल:न्‍न्य bhlʌ̂nnɛ deponent verb
boil. उम्‍लनु.

ʔuŋʌ ku bhlʌ̂i mudu.
उङ कु भ्लै: मुदु ।
I boil the water.
पानी उम्‍लन लगाउँछु ।

ku bhlʌttʉ.
कु भ्लत्त्यु ।
The water is boiling.
पानी उम्‍लन्छ ।

dʉ̂ːt khʌpkilo bhlʌçkhʌ mʌ̂nnɛ munʉ.
द्‌यु:त् खप्किलो भ्लह्इख म:न्‍न्य मुन्यु ।
When we boil milk, it should not boil over.
दूध उमाल्दा पोखिनु हुँदैन ।

bhlʌçpɛ ku.
भ्लह्इप्य कु ।
boiling water.
उम्‍लेको पानी ।

ɦal ɦʌ̄lsilo bʌjʌ-lʌkʌ mʉndʉm mʌri bhlʌtnu.
हाल् हल्सिलो बयलक म्युन्द्‌युम् मरि भ्लत्‍नु ।
It the hot season, winged termites fly out of the ground.
गर्मी याममा जमीनबाट धेरै छिचिमिरो निस्कन्छन् ।
bhlept Infinitive: भ्ले:म्‍न्य bhlêmnɛ transitive verb
flatten to the ground. ढलाउनु, ढाल्नु.

ʔuŋʌ dhōːʦer bhleptʌ.
उङ धोऽचेर् भ्लेप्‍त ।
I flattened the wheat.
मैले गहुँ ढलाएँ ।

ʣhūŋ-ʔɛ mʌkʌi mʌri bhleptɛ.
झुङ्‌अ्य मकै मरि भ्लेप्‍त्य ।
The wind flattened the maize.
हावाले मकै धेरै ढाल्यो ।
bhɵpt Infinitive: भ्वा:म्‍न्य bhoɔ̂mnɛ transitive verb
cover with an extra layer. पीँध लाउनु, ढाक्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ lʌ̄ŋ bhoɔptɛ.
अम्‌अ्य लङ्‌ भ्वाप्‍त्य ।
He wove an extra layer into the bottom of the basket.
उसले डोको पीँध बुन्यो ।

paktʌsi-ʔɛ sʌ̄ŋ bhoɔpkhʌtɛ.
पाक्‌तसिअ्य सङ्‌ भ्वाप्खत्य ।
The vine (Holboellia latifolia) grew over the tree.
गुफ्लाले रुखलाई ढाक्यो ।

joʦʌm-ʔɛ kʌwʌ bhoɔpkhʌtɛ.
योचम्‌अ्य कव भ्वाप्खत्य ।
The knotweed grew all over the river.
ठोट्‍नेले खोलालाई ढाकेको छ ।
bhɵr Infinitive: भ्वार्न्य bhoɔ̄rnɛ intransitive verb
grow. बढ्नु.

ʔɛ̂ntosobâm ʦɵʦʦɵ dʌla-ŋʌ bhoɔ̄rnu.
अ्या:न्तोसोबा:म् च्योच्‍च्यो दलाङ भ्वार्नु ।
Nowadays children grow fast.
आजकालको केटाकेटीहरु चाँडै बढ्छन् ।

jʉnɛm-bi sʌ̄ŋ-ɦɛm dʌla bhoɔ̄rnu.
य्युन्याम्‌बि सङ्‌ह्‍याम् दला भ्वार्नु ।
In summer, the trees grow fast.
वर्षामा रुखहरु चाँडै बढ्छन् ।

ʣhūŋ patʌlo gɵ-mîm-ʔɛ ʣhestʉ lɛm thikilo ʔik-sôm bhoɔ̄r.
झुङ्‌ पातलो ग्योमि:म्‌अ्य झेस्त्यु ल्याम् थिकिलो इक्‌सो:म् भ्वार् ।
Because of the thin air, we breathe more heavily in the mountains.
हावा पातलो भएकोले लेकमा हिँड्‍दा श्‍वास बढ्छ ।
mʉt-si Infinitive: म:न्सिन्य mʌ̂nsinɛ reflexive verb
cause oneself to be. बन्‍नु.
pretend to be. फुर्ती लाउनु.

bʌ̄ŋpɛ mʌ̂ntɛsi.
बङ्‌प्य म:न्त्यसि ।
She made herself beautiful.
उनी राम्री बनिन् ।

ʦɛppɛ mumʌ̂nsije, ɦʌsʔɛ sēmlʌ ʔimʌçki.
च्याप्प्य मुम:न्सिये, हस्अ्य सेम्ल इमह्इकि ।
Don't pretend to be competent, people will laught at us.
फुर्ती नलाऊ, मन्छेले खिस्याउँछ ।
mʉtt-si Infinitive: म:न्सिन्य mʌ̂nsinɛ reflexive verb
mit Infinitive: म:न्‍न्य mʌ̂nnɛ intransitive verb
die. मर्नु.

ʔʌ̄m mumiswɛ.
अम् मुमिस्व्य ।
He did not die.
ऊ मरेन ।

noɔ̄mʔɛ sāŋ mistɛ.
न्वाम्अ्य साङ्‌ मिस्त्य ।
The grass died from the heat.
घामले झार मर्‍यो ।
mʉt Infinitive: म:न्‍न्य mʌ̂nnɛ transitive verb
causative. बनाउनु.
mʉtt Infinitive: म:न्‍न्य mʌ̂nnɛ transitive verb
causative.
mipt-si Infinitive: म:म्सिन्य mʌ̂msinɛ reflexive verb
swarm together (of bees). गोला बस्‍नु.

sʌ̄ŋ-bi sʉ̂r mʌpsipɛ munu.
सङ्‌बि स्यु:र् मप्सिप्य मुनु ।
The bees are swarming in the tree.
रुखमा मौरीको गोला बसेको छ ।
mipt Infinitive: म:म्‍न्य mʌ̂mnɛ transitive verb
swarm, join forces. छोप्‍नु, झुट्टिनु.

biskei ʦhʉkpɛ rɵbe-ʔɛ ʔʌ̄m mʌptɛnu.
बिस्केइ छ्युक्प्य र्‍योबेअ्य अम् मप्‍त्यनु ।
The hornets that were disturbed swarmed him.
बिच्किएको अरिङ्‍गालले उसलाई छोप्यो ।

khɵle-ʔɛ kɛ̄m mʌpki-kho dʌla nēr.
ख्योलेअ्य क्याम् मप्किखो दला नेर् ।
If we all work together, it will be finished soon.
सबैजना काममा झुट्टियौं भने काम चाँडो सिद्धिन्छ ।
mimt-si Infinitive: मम्सिन्य mʌ̄msinɛ reflexive verb
think. लाग्‍नु, ठान्‍नु, भन्ठान्‍नु.

ʦɵʦʦɵ muŋʌtʌlo bhʌ̄ŋte ʦēiwʌsukho nōːwɛ rʌ̄iʦhʌ mʌ̄msiŋʌ.
च्योच्‍च्यो मुङतलो भङ्‌ते चेइवसुखो नोऽव्य रैछ मम्सिङ ।
I think to myself "It would have been good if I had studied hard as a child".
सानो छँदा राम्ररी सिकेको भए राम्रो हुन्थ्यो भन्‍ने लाग्‍छ ।

ʔʌmɛ̂m-po ʔugɵ mʌ̄msiŋʌtʌnʌ tûŋtʌ.
अम्या:म्‌पो उग्यो मम्सिङतन तु:ङ्‌त ।
I thought: "These are my mother's clothes" and kept them.
मेरो आमाको लुगा भन्ठानेर राखेँ ।

ʔiɦōːtɛ mʌ̄msiŋʌtʌ ʔithɵrsestʌ.
इहोऽत्य मम्सिङत इथ्योर्सेस्त ।
I thought to myself "you came" and I was very happy.
तिमी आयौ भन्ठानेर खुशी भएँ ।
mimt Infinitive: मम्‍न्य mʌ̄mnɛ transitive verb
think about. सोच्नु.

ʔuŋʌ ʔʌjɛʦhɛ mʌ̂mtʌ.
उङ अय्यछ्य म:म्त ।
I thought about my lover.
मैले प्रेमिकालाई सम्झें ।

ɦēːsʌ kɛ̄m mʉnɛ mʌ̄mdu ɦe muŋʌ.
हेऽस क्याम् म्युन्य मम्दु हे मुङ ।
I am thinking about how to do the work.
कसरी काम गर्ने? सोची रहेको छु ।

jɛʦhɛ-ʔɛ mʌ̂mtɛ khi, ɦidimɛ mʌttɛ.
य्यछ्यअ्य म:म्त्य खि, हिदिम्य मत्त्य ।
As his lover thought about him, he hiccupped.
मायालुले संझ्यो कि बाडुली लाग्‍यो ।
mʉrt Infinitive: मर्न्य mʌ̄rnɛ transitive verb
suspect. शङ्‍क गर्नु.

ʔugɵ ʣhɛ̂mtɛlo ʔʌ̄m-ʔɛ miːlâm dēlbîm ɦʌs mʌ̂rtɛnu.
उग्यो झ्या:म्त्यलो अम्‌अ्य मिऽला:म् देल्बि:म् हस् म:र्त्यनु ।
When his clothes disappeared, he suspected the people from the lower village.
उसको लुगा हराउँदा तल्‍लो गाउँको मान्छेहरुलाई शङ्‍क गर्‍यो ।
mim-khʌ Infinitive: मिम्‌खन्य mīm-khʌnɛ -
recall. सम्झनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʦɛ̂mɦɵːtɛ̂m brâː mʌ̂mkhʌtɛ.
अम्‌अ्य च्या:म्ह्‍योऽत्या:म् ब्रा: म:म्खत्य ।
He recalled the things he had forgotten.
बिर्सेको कुरा सम्झ्यो ।
mu Infinitive: मुन्य munɛ intransitive verb
be (animate), remain. हुनु, बस्‍नु.

ʔûŋ sʌɦʌr-bi saknɵ̂l muŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ सहर्‌बि साक्‍न्यो:ल् मुङत ।
I stayed in town for two days.
म शहरमा दुई दिन बसेँ ।

ʔīn khɛ-bi ʔimu?
इन् ख्यबि इमु?
Where do you live?
तिमी कहाँ बस्‍छौ ?

ʔên nʉpɛ ʔimuni ʔo ?
ए:न् न्युप्य इमुनि ओ ?
Are you well?
तपाईंहरु सन्चै हुनुहुन्छ ?
mel Infinitive: मेल्न्य mēlnɛ transitive verb
bend (crops). ढलाउनु.
heal (by a shaman). धामीले फुक्‍न.

mos-ʔɛ dhōːʦer mêltɛ.
मोस्‌अ्य धोऽचेर् मे:ल्त्य ।
The bear bent the wheat stalks.
भालुले गहुँ सोतर पार्‍यो ।

ʣhūŋ-ʔɛ rɵ̂ː mêltɛ.
झुङ्‌अ्य र्‍यो: मे:ल्त्य ।
The wind bent the rice stalks.
हावाले धान ढलायो ।

nokʦho-ʔɛ thōːmɛ mêltɛ.
नोक्‍छोअ्य थोऽम्य मे:ल्त्य ।
The shaman healed the (malignant) humor.
धामीले सिया मन्सायो ।
min Infinitive: मैन्य mʌ̄inɛ intransitive verb
be cooked. पाक्‍नु.

jûː mīːstɛ.
यु: मिऽस्त्य ।
The meal is ready.
भात पाक्यो ।

ʔʌsɵ mīːskhɵstɛ māːjo lʉ mulettu.
अस्यो मिऽस्ख्योस्त्य मायो ल्यु मुलेत्तु ।
I am numb, I feel nothing.
उसको मासु मरि सक्यो केहि महसुस गर्दैन ।
mɵkt Infinitive: मो:न्य môːnɛ transitive verb
soak. भिजाउनु.

ʔuŋʌ ʔʌgɵ moktu.
उङ अग्यो मोक्‌तु ।
I soak my clothes.
म मेरो लुगा भिजाउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ rɵ̂ːrāːru moktɛ.
अम्‌अ्य र्‍यो:रारु मोक्‌त्य ।
He soaked the rice seeds.
उसले धानको बिऊ भिजायो ।
mɵŋ Infinitive: मोऽन्य mōːnɛ intransitive verb
dream. सपना देख्‍नु.

bʌ̄ŋpɛ semɵ mɵŋʌtʌ.
बङ्‌प्य सेम्यो म्योङत ।
I had a nice dream.
मैले राम्रो सपना देखेँ ।
mɵŋ Infinitive: मोऽन्य mōːnɛ intransitive verb
be large, thick. ठूलो हुनु, बढ्‍नु.

jʉnɛm-bi jôː mōŋpɛ ʦhûː.
य्युन्याम्‌बि यो: मोङ्‌प्य छु: ।
The river is very large in summer time.
वर्षा याममा नदी ठूलो हुन्छ ।

ghorapo ʔumêr sōŋpɛ mʌnʌ mōŋpɛ mʌttʉ.
घोरापो उमे:र् सोङ्‌प्य मन मोङ्‌प्य मत्त्यु ।
The tail of a horse is long and thick.
घोडाको पुच्छर लामो र ठूलो हुन्छ ।

bhʌ̂l jāːtɛ kʌwʌ mɵ̂ŋtɛ.
भ:ल् यात्य कव म्यो:ङ्‌त्य ।
With the flood, the river grew large.
बाढी आउँदा खोला बढ्‍यो ।
mɛt Infinitive: म्या:न्‍न्य mɛ̂nnɛ intransitive verb
be erased, be wiped out. मेट्‍नु.

wɵ jāːtɛlo, ɦʌs-po jûː mɛstɛ.
व्यो यात्यलो, हस्‌पो यु: म्यास्त्य ।
When it rained, the footprints were wiped away.
पानी पर्दा मान्छेको पाइलो मेटियो ।
mɛtt Infinitive: म्या:न्‍न्य mɛ̂nnɛ transitive verb
wipe out, erase. मेटाउनु.

wɵʔɛ phʌ̄rki mɛttɛ.
व्योअ्य फर्कि म्यात्त्य ।
The rain washed away the dust.
आकाशको पानीले धुलो मेटायो ।

masʈʌrʔɛ kalopaʈi-bîm ʔʌʦhēr mɛttɛ.
मास्टर्अ्य कालोपाटिबि:म् अछेर् म्यात्त्य ।
The teacher erased the letters on the blackboard.
शिक्षकले कालोपाटीको अक्षर मेट्‍यो ।
mɛpt Infinitive: म्या:म्‍न्य mɛ̂mnɛ transitive verb
uproot (carelessly, in a hurry). उखेल्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ lūːʣʌ rāːru mɛpsʌ têltɛ.
अम्‌अ्य लुऽज रारु म्याप्स ते:ल्त्य ।
He pulled up the millet seedlings.
उसले कोदोको बीउ मर्काउदै उखेल्यो ।

melsem-su kîitilo dhōːsʌm-kʌ mɛ̂ːp lʉ̂iti.
मेल्सेम्‌सु कि:इतिलो धोऽसम्‌क म्या:प् ल्यु:इति ।
When the girls fought, they pulled out each other's hair.
आईमाईहरुले एक-अर्काको कपाल निमोठा निमोठ गरे।
Syn: ter
mɛr Infinitive: म्यार्न्य mɛ̄rnɛ deponent verb
feel nauseous. बढी खाएर वाक्‍क हुनु.

ʔʌ̄m poksɵʔɛ mɛ̂rtɛ.
अम् पोक्स्योअ्य म्या:र्त्य ।
He felt sick after eating too much pork.
उसलाई मासुले वाक्‍कै भयो ।
Syn: ŋel
mɛl Infinitive: म्याल्न्य mɛ̄lnɛ transitive verb
stir. मस्काउनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ lūːʣʌ jûː mɛ̂ltɛ.
अम्‌अ्य लुऽज यु: म्या:ल्त्य ।
He stirred the millet porridge.
उसले कोदोको ढिँडो मस्कायो ।
mʉtt-si (mɛ̄lmʉl) Infinitive: म्याल्म्युल् म:न्सिन्य mɛ̄lmʉl mʌ̂nsinɛ -
be ashamed. अनुहार खस्किनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ ʣhola ʦɛ̂mtɛ mʌnʌ kʌ̄m ɦōːtɛnʌ mɛ̄lmʉl mʌ̂ntɛsi.
अम्‌अ्य झोला च्या:म्त्य मन कम् होऽत्यन म्याल्म्युल् म:न्त्यसि ।
He lost the bag, and as he came home he felt ashamed of himself.
झोला हराएर घर आउँदा उसको अनुहार खस्किएको थियो ।
mʉ-si Infinitive: म्यु:न्सिन्य mʉ̂nsinɛ -

ʔɛ̂ntosoba ɦɛpi kɛ̄m mʉ̂nsi.
अ्या:न्तोसोबा ह्‍यपि क्याम् म्यु:न्सि ।
These days a lot of work gets done.
आजकाल निकै काम गरिन्छ ।
Infinitive: म्युन्य mʉnɛ transitive verb
do. गर्नु.

ʔuŋʌ bhēŋsi ɦilei mʌŋʌ.
उङ भेङ्‌सि हिलेइ मङ ।
I plough the rice field.
म खेत हिल्याउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ bʌ̄ŋpɛ lêl mɛ.
अम्‌अ्य बङ्‌प्य ले:ल् म्य ।
He sings nice songs.
उसले राम्रो गीत गाउँछ ।

ʔʌ̄m-ʔɛ ʦɛnʉpɛ brâː mʉtɛ.
अम्‌अ्य च्यन्युप्य ब्रा: म्युत्य ।
He made a nice speech.
उसले मीठो कुरा गर्‍यो ।
Infinitive: म्योन्य mɵnɛ intransitive verb
vomit. छाद्‍नु, बान्‍त गर्नु.

ʔʌ̄m ŋestɛlo mōːtɛ.
अम् ङेस्त्यलो मोऽत्य ।
When he was sick, he vomited.
ऊ बिरामी हुँदा छाद्‍यो ।

ʔʌ̄m mōːtɛ ghrāːtɛ.
अम् मोऽत्य घ्रात्य ।
He vomited a lot.
ऊ छाद्‍यो ।
mɵt Infinitive: म्वा:न्‍न्य moɔ̂nnɛ transitive verb
be finished (food). सकिनु.

ghiu jo mɵstɛ bîrmɵ jo khɵstɛ.
घिउ यो म्योस्त्य बि:र्म्यो यो ख्योस्त्य ।
The butter is finished, the cat went away.
घिउ पनि सक्यो बिरालो पनि गयो ।

ʔispɵ-ʔɛ ʣɛ mɵ̂ːtɛ.
इस्प्योअ्य ज्य म्यो:त्य ।
The mouse finished off the grains.
मुसोले अन्‍न सिद्ध्यायो ।
Syn: ner
mɵp Infinitive: म्वा:म्‍न्य moɔ̂mnɛ transitive verb
grope, stroke. छाम्‍नु, सुम्सुम्याउनु.

ʔuŋʌ kɵ mʌtoɔçpɛ-bi moptʌ.
उङ क्यो मत्वाह्इप्यबि मोप्‍त ।
I groped around in the dark.
अँध्यारोमा छामछुम गरेर हिँडेँ ।

ʔik-ʔɛ khespɵ-po ʔuroɔ̄m moɔptiki.
इक्‌अ्य खेस्प्योपो उर्‍वाम् म्वाप्‍तिकि ।
We searched the thief's body.
हामीले चोरको जिउँ छाम्यौं ।
mɵp Infinitive: म्वा:म्‍न्य moɔ̂mnɛ intransitive verb
spill. पोखिनु.

ku mɵptɛ.
कु म्योप्‍त्य ।
The water spilled.
पानी पोखियो ।
mɵpt Infinitive: म्वा:म्‍न्य moɔ̂mnɛ transitive verb
spill. पोखाउनु.

ʔuŋʌ ku moɔptʌ.
उङ कु म्वाप्‍त ।
I spilled water.
मैले पानी पोखाएँ ।

ʔuʦîl-ʔɛ ʔāːpo ʔʌsāŋku ʔimɵpsɵstʌ.
उचि:ल्‌अ्य आपो असाङ्‌कु इम्योप्स्योस्त ।
He spilled my tea in anger.
रीसले मेरो चिया पोखाईदियो ।
ʦhipt-si (jʌ) Infinitive: य छ:म्सिन्य jʌ ʦhʌ̂msinɛ transitive verb
be sorry, be embarassed. ग्लानी हुनु.

ʔāːpo saman ʔiʦɛ̂msɵstâm-kʌ ʔʌ̄m jʌ ʦhʌ̂mtɛsi.
आपो सामान् इच्या:म्स्योस्ता:म्‌क अम् य छ:म्त्यसि ।
He was very sorry for having lost my luggage.
मेरो सामान हराई दिएकोले ऊ ग्लानी भयो ।
ʦhipt (jʌ) Infinitive: य छ:म्‍न्य jʌ ʦhʌ̂mnɛ transitive verb
worry (about the future). चिन्ता गर्नु.

ʦɵʦʦɵ ŋêiʔo ʔɛ̂nnɛ-ʔɛ, ʔumɛ̂m-ʔɛ jʌ ʦhʌptɛ.
च्योच्‍च्यो ङे:इओ अ्या:न्‍न्यअ्य, उम्या:म्‌अ्य य छप्‍त्य ।
The mother worried about her child being sick.
बच्‍चा बिरामी हुन्छ कि भनेर आमाले सुर्ता गरिन् ।
jitt Infinitive: य:न्‍न्य jʌ̂nnɛ transitive verb
have time. भ्याउनु.

disɛ̂ː kɛ̄m-bi khoɔ̂nnɛ jʌttu.
दिस्या: क्याम्‌बि ख्‍वा:न्‍न्य यत्तु ।
Tomorrow I will have time to go to work.
भोलि काम गर्न जान भ्याउँछु ।
jipt Infinitive: य:म्‍न्य jʌ̂mnɛ deponent verb
force into, insert and twist. घुसाउनु.

ʔinɛ thɛçpɛ paip jʌpte.
इन्य थ्याह्इप्य पाइप् यप्‍ते ।
Connect the hose that snapped!
तिमीले चुटेको नाला गाँसिदेऊ न ।

lup-po siptilîm ʦipʌmi-ʔɛ jʌptɛ.
लुप्‌पो सिप्‍तिलि:म् चिपमिअ्य यप्‍त्य ।
The wine maker inserted the plug into the bottom of the pot.
निगार बनाउने मान्छेले घैँटोको टुटी बुच्‍च्यायो ।

ʔuŋeʦo sūːtɛlo, phʌsʌlʌ̂mʔɛ jʌptɛ.
उङेचो सुऽत्यलो, फसल:म्अ्य यप्‍त्य ।
His ear was itchy, so he used a feather to scratch it.
उसको कान चिलाउँदा प्वाँखले कन्यायो ।

ɦulu-bi sʌ̄ŋ jʌpkhʌtɛ, woŋâm sʌ̄ŋ ɦʌ̂nnɛ mʌttʉ.
हुलुबि सङ्‌ यप्खत्य, वोङा:म् सङ्‌ ह:न्‍न्य मत्त्यु ।
The wood in the hearth is burned up, we have to add some more firewood.
अगेनामा दाउरा डढी सकियो, अरु दाउरा पोल्नु पर्छ ।

ʔupɛp-ʔɛ bhʌ̂rtɛlo ʔubrâː khʉʦʉ jʌpkhʌtɛ.
उप्याप्‌अ्य भ:र्त्यलो उब्रा: ख्युच्यु यप्खत्य ।
He stopped talking when his father scolded him.
बाबाले गाली गर्दा उसको कुरा बन्द भयो ।
jʉm Infinitive: यम्‍न्य jʌ̄mnɛ intransitive verb
be irresponsible, neglect one's duties, be careless. भुल्नु, गर्नु पर्ने काम नगर्नु, बिग्रनु.

bʌ̂i ku bʌ̂nnɛ mʌçpɛ, ʔʌnɵ̂l jʉmʌtʌ.
बै: कु ब:न्‍न्य मह्इप्य, अन्यो:ल् य्युमत ।
It is my responsibility to give water to the cows, but I forgot today.
गाईलाई पानी खुवाउनु पर्ने आज बेकाममा भुलेँ ।

ʔʌ̄m jʉ̂mtɛ, ʔukʌ̄m ʔʉ̄ːstɛ.
अम् य्यु:म्त्य, उकम् अ्युऽस्त्य ।
He was careless and his house crumbled.
ऊ बिग्रियो, उसको घर पनि ढल्‍यो ।

jʌ̄mpɛ ɦʌs ʔukhot mukhōŋ.
यम्प्य हस् उखोत् मुखोङ्‌ ।
Irresponsible people do not fulfill their duties.
बिग्रेको मान्छेले उन्‍नति गर्दैन ।
jil Infinitive: यल्न्य jʌ̄lnɛ transitive verb
make soft by squeezing. माड्नु.

ʣuʣur jilutʌ.
जुजुर् यिलुत ।
I squeezed the lemon.
मैले कागती माडेँ।
jʌlt Infinitive: यल्न्य jʌ̄lnɛ transitive verb
ripen (of fruit). पाक्‍नु.

jʌ̄lpɛ leŋaksi ʦɛnʉ.
यल्प्य लेङाक्सि च्यन्यु ।
Ripe bananas are nice.
पाकेको केरा मीठो हुन्छ ।

bhɛ.ndɛrɛ̄ːni ʔukhāŋ-biŋʌ jʌ̂ltɛ.
भ्यन्द्‌यर्‍यानि उखाङ्‌बिङ य:ल्त्य ।
The tomatoes ripened on the vine.
गोलभेँडा बोट्‍मै पाक्यो ।
jakt Infinitive: या:न्य jâːnɛ transitive verb
strike, beat. पिट्‍नु.

ʔuŋʌ ʔʌ̄m jaktʌ.
उङ अम् याक्‌त ।
I beat him.
मैले उसलाई पिटेँ ।
jaŋ Infinitive: यान्य jāːnɛ transitive verb
sift. चाल्नु.
pilfer. खुसुक्‍क चोर्नु, खुसुखुसु चोर्नु या चोरी गर्नु.

rɛ̄ikhɛmu-bi bhrɛ̂mphʌl jʌŋutʌ.
र्‍याइख्यमुबि भ्र्या:म्फल् यङुत ।
I sifted buckwheat flour.
फापरको पीठो चाल्‍नीमा चालेँ ।

ghrɛ̂ː-ʔɛ ku jâŋtɛ.
घ्र्या:अ्य कु या:ङ्‌त्य ।
The crab made holes and the water seeped through them.
गङ्‍गटोले पानी चाल्‍यो ।

ʔispɵ-ʔɛ ʣɛ jâŋtɛ.
इस्प्योअ्य ज्य या:ङ्‌त्य ।
The mouse pilfered grain.
मुसाले अन्‍न ओसार्‍यो ।
jal Infinitive: याल्न्य jālnɛ transitive verb
strike. कुट्‍नु.

bāŋda-ʔɛ rʌpʦu-ʔɛ goru jāl-tōː ʔûː ʣhɵ̂ŋtɛ.
बाङ्‌दाअ्य रप्चुअ्य गोरु याल्‌तोऽ ऊ: झ्यो:ङ्‌त्य ।
The simpleton ploughed the field by beating the ox with a stick.
मूर्खले लट्ठीले गोरु पिट्दै जोत्यो ।

pulis-ʔɛ khespɵ jâltɛ.
पुलिस्‌अ्य खेस्प्यो या:ल्त्य ।
The policeman beat the thief.
पुलिसले चोरलाई कुट्‍यो ।
jal Infinitive: याल्न्य jālnɛ transitive verb
add yeast. गलाउनु.

lʌ̄ŋkhi-ʔɛ ʦi jāːlʉnʌ lēmpɛ ʦhûː.
लङ्‌खिअ्य चि याल्युन लेम्प्य छु: ।
When we add yeast to the alcohol, it becomes sweet.
मर्चाले जाँड गलाएपछि गुलियो हुन्छ ।
jik Infinitive: यु:न्य jûːnɛ transitive verb
grind (with a mill). पिँध्‍नु, पिस्‍नु.

ʔuŋʌ phʌ̄l jigu.
उङ फल् यिगु ।
I grind flour.
म पिठो पिँध्‍छु ।
jʉkt Infinitive: यु:न्य jûːnɛ transitive verb
fix a handle. घुसाउनु.

ʔuŋʌ betho juktu.
उङ बेथो युक्‌तु ।
I fixed the handle of the khukuri.
मैले बिँडमा लाहा लगाई खुकुरी घुसाएँ ।
jet Infinitive: ये:न्‍न्य jênnɛ transitive verb
bring down. माथीबाट ल्याउनु, झार्नु.
mature. उमेर पुग्‍नु, बेला हुनु.

ʔuŋʌ thūːnɛm-tʉkʌ sʌ̄ŋ jedu.
उङ थुऽन्याम्‌त्युक सङ्‌ येदु ।
I bring wood down from the forest.
मैले जाङ्‍गालबाट दाउरा झार्छु ।

ʣhes-tʉkʌ sunpat jêːtʌ.
झेस्‌त्युक सुन्पात् ये:त ।
I brought sunpati flower from the highlands.
लेकबाट सुनपाती ल्याएँ ।

ʦɵʦʦɵ ʔiskul phūːnɛ jêːtɛ.
च्योच्‍च्यो इस्कुल् फुऽन्य ये:त्य ।
The child reached school age.
बच्‍चा स्कुल पठाउने उमेर भयो ।

lūːʣʌ ɦêːnɛ jêːtɛ.
लुऽज हे:न्य ये:त्य ।
It is time to harvest the millet.
कोदो टिप्‍ने बेला भयो ।

ʔɛ̂n ni rɵ̂ːrāːru jâː mʉnɛ jêːtɛ.
अ्या:न् नि र्‍यो:रारु या: म्युन्य ये:त्य ।
The time has come to transplant rice seedlings.
अब त धानको बिउँ रोप्‍ने (छिप्‍नु) बेला भयो ।
bhak (jêm) Infinitive: ये:म् भा:न्य jêm bhâːnɛ intransitive verb
be enough. पग्दो हुनु ।.

ʔʌtêm rāːru jêm bhāːtɛ.
अते:म् रारु ये:म् भात्य ।
We had enough seedlings this year.
यो साल बिउँ पुग्दो थियो ।
jep Infinitive: ये:म्‍न्य jêmnɛ intransitive verb
become worn. खिइनु.

ʔûː ʣhoŋutʌlo ɦʌlo jeptɛ.
ऊ: झोङुतलो हलो येप्‍त्य ।
When I ploughed, the plough got damaged.
बारी जोत्दा हलो खियो ।

ʔutʌptʌru-po ʦōŋ jeptɛ.
उतप्‍तरुपो चोङ्‌ येप्‍त्य ।
The point of his stick wore down.
उसको लट्ठीको टुप्पो खियो ।

ghʌʈʈa-po khʉrʉ̂ː jeptɛ.
घट्टापो ख्युर्‍यु: येप्‍त्य ।
The millstone wore down.
घट्टाको जाँतो खियो ।
jept Infinitive: ये:म्‍न्य jêmnɛ transitive verb
blink, wink. आँखा झिम्कनु.

ʔuŋʌ ʔʌmʌs jeptʌ.
उङ अमस् येप्‍त ।
I blinked.
आँखा झिम्झिम गरेँ ।
je Infinitive: येन्य jenɛ intransitive verb
come down. माथिबाट आउनु.

ʔʌ̄m ʔudhʌlu jāːtɛ.
अम् उधलु यात्य ।
He came down.
ऊ तल आयो ।
jem Infinitive: येम्‍न्य jēmnɛ transitive verb
bear, endure, suffer from. सहनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kʌ̄m-bîm dʉk mʌri jēːmʉ.
अम्‌अ्य कम्‌बि:म् द्‌युक् मरि येऽम्यु ।
He endures a lot of hardship at home.
उसले घरमा धेरै दु:ख सहन्छ ।

ʔuŋʌ ʔʌsɛ̂l-bim koɔ̄r ɦɛpi jemutʌ.
उङ अस्या:ल्‌बिम् क्‍वार् ह्‍यपि येमुत ।
I suffered a lot from a wound on my leg.
खुट्टाको घाउ निकै सहेको छु ।
jem Infinitive: येम्‍न्य jēmnɛ intransitive verb
be too late to harvest. बाली उठाउँन ढिलो हुनु.

dhōːʦer jêmtɛ.
धोऽचेर् ये:म्त्य ।
It is too late to harvest wheat.
गहुँ टिप्‍न ढिलो भयो ।
jɵk Infinitive: यो:न्य jôːnɛ transitive verb
distribute. बाँड्नु.

ʔuŋʌ lēmpɛ jogu.
उङ लेम्प्य योगु ।
I distribute sweets.
म मीठाइ बाँड्छु ।

ʔuŋʌ ʦɵʦʦɵ-ɦɛm lēmpɛ joksʌtunu.
उङ च्योच्‍च्योह्‍याम् लेम्प्य योक्सतुनु ।
I distribute sweets to the children.
म केटाकेटीलाई मीठाइ बाँडिदिन्छु ।
jɵkt Infinitive: यो:न्य jôːnɛ transitive verb
move. सार्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ gɵ̄ːthɛ joktɛ.
अम्‌अ्य ग्योऽथ्य योक्‌त्य ।
He moved the cowshed.
उसले गोठ सार्‍यो ।
jɵŋ Infinitive: योऽन्य jōːnɛ intransitive verb
melt. पग्लनु.

noɔ̄m-ʔɛ ghiu jɵ̂ŋtɛ.
न्वाम्‌अ्य घिउ य्यो:ङ्‌त्य ।
The butter melted in the sun.
घामले घ्यू पग्ल्यो ।

nōŋ jɵ̂ŋtɛ.
नोङ्‌ य्यो:ङ्‌त्य ।
The snow melted.
हिउँ पग्ल्यो ।
jɵŋ Infinitive: योऽन्य jōːnɛ transitive verb
avoid, hold off doing something. बाधा गर्नु.

kʌ̄mgojo sibra mʉnɛ jōŋki.
कम्गोयो सिब्रा म्युन्य योङ्‌कि ।
We avoid whistling inside the house.
घरभित्र सुसिला गर्न बाधा गर्छौं ।

dēl-bi ɦʌs mʌ̂nnulo ʔûː-bi kɛ̄m mʉnɛ tunɵ̂l jōŋki.
देल्‌बि हस् म:न्‍नुलो ऊ:बि क्याम् म्युन्य तुन्यो:ल् योङ्‌कि ।
When someone dies in the village, people hold off working in the fields for one day.
गाउँमा मरौ हुँदा बारीमा काम गर्न एकदिन बाधा गर्नु पर्छ ।
jɛt-si Infinitive: य्या:न्सिन्य jɛ̂nsinɛ reflexive verb
be happy. खुशी हुनु.

ʔʌ̄msu ʔiskul-kʌ jɛssiji.
अम्सु इस्कुल्‌क य्यास्सियि ।
They are happy at school.
स्कुलदेखि उनिहरु खुशी छन् ।
jɛt Infinitive: य्या:न्‍न्य jɛ̂nnɛ transitive verb
want, like. मन पराउनु.

ʔuŋʌ ʦhoɔ̄mnɛ jɛdu.
उङ छ्वाम्‍न्य य्यदु ।
I want to dance.
म नाच्न मन पराउँछु ।

ʔʌ̄m-ʔɛ sɵbem jɛ̄ːdʉ.
अम्‌अ्य स्योबेम् य्याद्‌यु ।
He likes bread.
रोटी मन पराउँछ ।

lɛ̂l-kʌ ʔʌ̄msu jɛ̂i lʉpɛ mʉji.
ल्या:ल्‌क अम्सु य्या:इ ल्युप्य म्युयि ।
They have liked each other for a long time.
पहिलेदेखि उनीहरु एकापस मन पराएका छन् ।
jɛtt Infinitive: य्या:न्‍न्य jɛ̂nnɛ transitive verb
sharpen. उध्याउनु.

bêːlʌ jɛçkinʌ ɦeçpɛ ʦhûː.
बे:ल य्याह्इकिन हेह्इप्य छु: ।
When we whet our sickle, it becomes sharp.
हँसिया उध्याएपछि धारिलो हुन्छ ।
Infinitive: य्युन्य jʉnɛ transitive verb
manage (household). बन्दोवस्ता गर्नु, तुल्याउनु.

kʌ̄m-bi mupɛʔɛ jʉnɛ jenɛ mʌttʉ.
कम्‌बि मुप्यअ्य य्युन्य येन्य मत्त्यु ।
The person in the house has to manage the household.
घरमा बस्‍नेले बन्दोवस्ता गर्नु पर्छ ।
jɵt Infinitive: य्वा:न्‍न्य joɔ̂nnɛ intransitive verb
look like, resemble. (कस्तो) देखिनु.

ʔûŋ tɵpi-ʔɛ ɦêː joɔ̂iŋʌ?
उ:ङ्‌ त्योपिअ्य हे: य्वा:इङ?
What do I look like with a hat?
म टोपीले कस्तो देखिन्छु ?

ʔʌ̄msu bʌʣar khɵʦilo ɦêː jɵʦi?
अम्सु बजार् ख्योचिलो हे: य्योचि?
What did they look like when they went to the market?
उनीहरू बजार जाँदा कस्तो देखिन्छन् ?

ʔʌ̄m ʔumɛ̂m ɦêŋŋʌ joɔ̂i.
अम् उम्या:म् हे:ङ्‌ङ य्वा:इ ।
She looks like her mother.
उनी आफ्नो आमा जस्तै देखिन्छे ।
jɵp Infinitive: य्वा:म्‍न्य joɔ̂mnɛ transitive verb
crumble, crush. धूलो पार्नु.
warm up (body). जिउ तताउनु.

ʔīːʦi-ʔɛ khɵrsɛ̂i mʌri jɵpiti.
इऽचिअ्य ख्योर्स्या:इ मरि य्योपिति ।
We crushed chilli into powder.
हामीले खोर्सानी धेरै धूलो पार्‍यौं ।

ʔuŋʌ bheŋsibîm bhʌkʌnʌ jobutʌ.
उङ भेङ्‌सिबि:म् भकन योबुत ।
I smashed the clods of earth on the rice field.
मैले खेतको डल्‍लो फुटाएँ ।

ʦēmsinɛ-kʌ lɛ̂l roɔ̄m joɔ̂mnɛ mʌttʉ.
चेम्सिन्यक ल्या:ल् र्‍वाम् य्वा:म्‍न्य मत्त्यु ।
It’s important to warm up before playing.
खेल्नु भन्द अगाडी जिउ तताउनु पर्छ ।
jɵr Infinitive: य्वार्न्य joɔ̄rnɛ transitive verb
slice, cut (lengthwise). चिरा पार्नु.

bʌ̄rsu jɵ̄ːre.
बर्सु य्योऽरे ।
Slice the cucumber.
काँक्रो चिर न ।

negi mʉkilo pôːposɵ joɔ̄rsʌ negi nokʦho-ʔɛ rʌdʌm mɛ.
नेगि म्युकिलो पो:पोस्यो य्वार्स नेगि नोक्‍छोअ्य रदम् म्य ।
When we worship the Nagi, we slice pork and the priest performs the ceremony.
नागी पूज्‍दा सुँगुरको मासु चिरा पारी नागी पुरोहितले विधि गर्दछ

ʔʌ̄mʔɛ mula jɵ̂rtɛ.
अम्अ्य मुला य्यो:र्त्य ।
He sliced the radish.
उसले मूला चिर्‍यो ।
ritt Infinitive: र:न्‍न्य rʌ̂nnɛ transitive verb
follow (in order to obtain something). आशयले पछ्याउनु.

nɵ̂r-ʔɛ bhēnde rʌttɛ.
न्यो:र्‌अ्य भेन्दे रत्त्य ।
The tiger followed the sheep.
बाघले भेडा पछ्यायो ।

miʈhai-po lagi ʦɵʦʦɵ-ɦɛm-ʔɛ ʔûŋ ʔirʌ̂iŋʌnu.
मिठाइपो लागि च्योच्‍च्योह्‍याम्‌अ्य उ:ङ्‌ इरै:ङनु ।
The children are following me, hoping for sweets.
मिठाइको लागि केटाकेटीहरुले मलाई पछ्याउँछन् ।
ritt Infinitive: र:न्‍न्य rʌ̂nnɛ deponent verb
hex. नाग लाग्‍नु.

ʔûŋ sīm-ʔɛ ʔiristʌnʌ sʌpʌr ʔimʉstʌ, mʌnʌ nokʦho-ʔɛ simdhûːp ɦʌttɛnʌ nʉŋʌtʌ.
उ:ङ्‌ सिम्‌अ्य इरिस्तन सपर् इम्युस्त, मन नोक्‍छोअ्य सिम्धु:प् हत्त्यन न्युङत ।
I was hexed and developped a rash and then the shaman burned incense and I got better.
मलाई नाग लागेर खटिरा आयो, अनि धामीले सिमधुप पोलेपछि निको भएँ ।

lʌ̄m-ʔɛ ʔiristʌnʌ ʔʌmupu ɦɵ̂mtɛ.
लम्‌अ्य इरिस्तन अमुपु ह्‍यो:म्त्य ।
I was hexed by a demon and my belly swelled.
पिशाच लागेर पेट ढाँडियो ।
ript Infinitive: र:म्‍न्य rʌ̂mnɛ transitive verb
twist. बाट्‍नु, निचोर्नु.

ʔuŋʌ sɵle rʌptʌ.
उङ स्योले रप्‍त ।
I twisted the thread.
मैले धागो बाटेँ ।

ʔʌ̄m kalobhut-ʔɛ rʌptɛ.
अम् कालोभुत्‌अ्य रप्‍त्य ।
The spirit made him sick.
उसलाई कालोभूत लागेर बिरामी भयो ।

ʔʌ̄mʔɛ gɵ soɔptɛnʌ rʌptɛ mʌnʌ ruktɛ.
अम्अ्य ग्यो स्वाप्‍त्यन रप्‍त्य मन रुक्‌त्य ।
She washed the clothes, wrung them out and shook them out.
उसले लुगा धोएपछि निचार्‍यो र झाट्‍कायो ।
ript Infinitive: र:म्‍न्य rʌ̂mnɛ transitive verb
take cover. छेल्नु.

ʔudhʌ̂m-ʔɛ noɔ̄m rʌptɛ.
उध:म्‌अ्य न्वाम् रप्‍त्य ।
The sun disappeared behind the hill.
डाँडाले घाम छेल्यो ।

ʔʌ̄m-ɦɛm-ʔɛ wɵ jāːtɛlo phûl-bi rʌptɛnu.
अम्‌ह्‍याम्‌अ्य व्यो यात्यलो फु:ल्‌बि रप्‍त्यनु ।
When it rained, they took cover in a cave.
उनीहरुले पानी पर्दा ओडारमा ओत लिए ।
rʉp Infinitive: र:म्‍न्य rʌ̂mnɛ transitive verb
cut into pieces. गिँड्नु, टुक्र्याउनु, चुर्रिनु.

ʔʌ̄m-ʔɛ sʌ̄ŋ ʔulʉpphi-kʌ rʉ̂ːptɛ.
अम्‌अ्य सङ्‌ उल्युप्फिक र्‍यु:प्‍त्य ।
He cut the tree from the middle.
उसले मुढा बीचबाट टुक्र्यायो ।

ʔʌ̄m ʔuʦîl-ʔɛ rʉ̄ːbʉ.
अम् उचि:ल्‌अ्य र्‍युऽब्यु ।
He is extremely angry.
ऊ आफै रिसले चुर्रिन्छ ।
rʉmt Infinitive: रम्‍न्य rʌ̄mnɛ transitive verb
coil around (a stick, tree), cut around (ridge). बेर्नु.

dude lʌɦʌrʌ-ʔɛ sʌ̄ŋ rʌ̂mtɛ.
दुदे लहरअ्य सङ्‌ र:म्त्य ।
The vine coiled around the tree.
दुदे लहराले रुख बेर्‍यो ।

ʔʌʣōːŋʌ khɵstɛ, ʔɛ̂n ni ʔudhʌ̂m rʌ̂mtɛ ɦolʌ.
अजोऽङ ख्योस्त्य, अ्या:न् नि उध:म् र:म्त्य होल ।
He went ahead and may have passed over the ridge.
अघि नै गयो अब त डाँडा कट्‍यो होला ।

bʌ̂i-ʔɛ kilo-bi ribʌ rʌ̂mtɛ
बै:अ्य किलोबि रिब र:म्त्य
The cow wound the rope around the pole.
गाईले किलोमा डोरी बटार्‍यो ।
ril Infinitive: रल्न्य rʌ̄lnɛ transitive verb
roll, tumble down. गुल्टनु.

ʔuŋʌ sɵbem rilutʌ.
उङ स्योबेम् रिलुत ।
I kneaded bread.
मैले रोटी बेलेँ ।

ʔuthēːrʌlʌ mɛ-ju lūŋ rîltɛ.
उथेऽरल म्ययु लुङ्‌ रि:ल्त्य ।
A stone rolled down from a steep place.
भिरालो ठाउँबाट ढुङ्‍गा गुल्ट्‍यो ।

gobor bhepʦɵ-ʔɛ gobor rîltɛ.
गोबोर् भेप्च्योअ्य गोबोर् रि:ल्त्य ।
The dung beetle rolled some dung into balls.
गोब्रे किराले गोबर गुल्टायो ।
rak Infinitive: रा:न्य râːnɛ intransitive verb
enter a place in search of something. भित्र पसेर चहार्नु.

bʌ̂iʔɛ thūːnɛm râːktɛ.
बै:अ्य थुऽन्याम् रा:क्‌त्य ।
The cow went into the forest (to graze)
गाईले जङ्‍गल चहार्‍यो ।
rakt Infinitive: रा:न्य râːnɛ deponent verb
make someone gag, choke on. गला लाग्‍नु.

ʔʌ̄m gundurukʔɛ raktɛ.
अम् गुन्दुरुक्अ्य राक्‌त्य ।
He choked on the gunduruk.
उसलाई गुन्दुरुकले गला लाग्यो ।
ri Infinitive: रिन्य rinɛ intransitive verb
predict. भविष्यवाणी गर्नु.

nokʦho-ʔɛ ritɛ.
नोक्‍छोअ्य रित्य ।
The shaman made a prediction.
झाँक्रीले भविष्यवाणी गर्‍यो ।
ri Infinitive: रिन्य rinɛ deponent verb
wash onto the shore. छोड्नु.

ku-ʔɛ sʌ̄ŋ tɛ̄ːketi-kʌ mɛ̄ːketi ritɛ.
कुअ्य सङ्‌ त्याकेतिक म्याकेति रित्य ।
The water washed the trunk onto this side of the river.
नदीले दाउरा वारि किनारमा छोड्यो ।
ri Infinitive: रिन्य rinɛ intransitive verb
become dizzy. रिङ्‍गटा लाग्‍नु.

ʔunûː rūːtɛ.
उनु: रुऽत्य ।
He got dizzy.
रिङ्‍गटा लाग्यो ।
rikt Infinitive: रु:न्य rûːnɛ transitive verb
shake (with a horizontal motion), sprinkle with water. हल्‍लाउनु, छर्काउनु.

ʔʌ̄mʔɛ ʔudhōŋ rʌktɛ.
अम्अ्य उधोङ्‌ रक्‌त्य ।
He shook his head.
टाउको हल्‍लायो ।

mʌ̂idelʌ ɦōːtɛlo ku-ʔɛ rʌktʌ.
मै:देल होऽत्यलो कुअ्य रक्‌त ।
When he came from the funeral, I sprinkled him with water.
दाहसंस्कारबाट आउँदा पानी छर्काएँ ।

phʌ̄rki gɵkde-bi ku rûːnɛ mʌttʉ.
फर्कि ग्योक्देबि कु रु:न्य मत्त्यु ।
One has to sprinkle water on dusty places.
धुलो हुने ठाउँमा पानी छर्किनु पर्दछ ।

rumal rʌktu.
रुमाल् रक्‌तु ।
I shook the towel from side to side.
रुमाल हल्‍लाउँछु ।
rʉkt Infinitive: रु:न्य rûːnɛ transitive verb
shake out (with a downward motion). टक्टक्याउनु.

rumal ruktu.
रुमाल् रुक्‌तु ।
I shake out the towel.
रुमाल टक्टक्याउँछु ।
riŋ Infinitive: रुऽन्य rūːnɛ transitive verb
encourage, praise. सर्काउनु, प्रशंसा गर्नु, प्रसिद्ध हुनु.

rʌ̄ŋ-tōː ʦɵʦʦɵ kɛ̄m mʉ mʉ̂ːtɛnu.
रङ्‌तोऽ च्योच्‍च्यो क्याम् म्यु म्यु:त्यनु ।
He made the children do the work by encouraging them.
सर्काउँदै केटकेटीलाई काम लगायो ।

ʔʌ̄m-po ʔukɛ̄m riŋutʌ.
अम्‌पो उक्याम् रिङुत ।
I praised his work.
उसको कामको प्रशंसा गरेँ ।

ʔʌ̄m-po ʔunʌ̄ŋ rîŋtɛ.
अम्‌पो उनङ्‌ रि:ङ्‌त्य ।
He became famous.
उसले उसकोनाम चल्‍यो ।
rʉŋt Infinitive: रुऽन्य rūːnɛ deponent verb
tremble, shiver. काम्‍नु.

nokʦho rûntɛ.
नोक्‍छो रु:न्त्य ।
The shaman trembled.
झाँक्री काम्यो ।

ʣhūŋ-ʔɛ ʔirʉŋʌtʌ.
झुङ्‌अ्य इर्‍युङत ।
I shivered from the cold.
मलाई जाडोले काम्यो ।

woŋâm ɦʌs-ɦɛm kūːtnulo ʔûŋ ʔirʉŋʌtʌ.
वोङा:म् हस्‌ह्‍याम् कुऽत्‍नुलो उ:ङ्‌ इर्‍युङत ।
I shook while others argued.
अरुले झगडा गर्दा मलाई काम्यो ।
rekt Infinitive: रे:न्य rêːnɛ transitive verb
write. लेख्‍नु.

ʔokʔɛ bhɵlɛ̄ː bhɵlɛ sabdakos rektʌkʌ.
ओक्अ्य भ्योल्या भ्योल्य साब्दाकोस् रेक्‌तक ।
We wrote the dictionary with great difficulty.
हामीले बल्‍ल बल्‍ल शब्दाकोष लेख्यौं ।

ʔûŋ brâː sāːphʌm rekʌje.
उ:ङ्‌ ब्रा: साफम् रेकये ।
Write me a letter.
मलाई पत्र लेख ।
ret Infinitive: रे:न्‍न्य rênnɛ intransitive verb
laugh. हास्‍नु.

ʔuboli phɛ̂ltɛlo ʔok mʌri reçtʌkʌ.
उबोलि फ्या:ल्त्यलो ओक् मरि रेह्इतक ।
When he said something incorrect, we laughed a lot.
उसको बोली बिग्रदा हामी धेरै हास्यौं ।
rett Infinitive: रे:न्‍न्य rênnɛ transitive verb
laugh at. हास्‍नु.

ʦɵʦʦɵsu wɛs lʉ̂itilo ʔuŋʌ rettʌsu.
च्योच्‍च्योसु व्यास् ल्यु:इतिलो उङ रेत्तसु ।
As the two children made jokes with each other, I laughed (at their jokes).
केटाकेटीहरुको ठट्टादेखी म हासेँ ।

bʌ̄ŋpɛ kɛ̄m mumʉkikho ɦʌs-ʔɛ ʔireçseki.
बङ्‌प्य क्याम् मुम्युकिखो हस्‌अ्य इरेह्इसेकि ।
If we do not do good work, people will make fun of us.
हामीले राम्रो काम नगरे अरु हास्छन् ।
rett Infinitive: रे:न्‍न्य rênnɛ transitive verb
sharpen. उध्याउनु.

ʔuŋʌ ruʦulûm-bi poɔ̄ndʉ rettʌ.
उङ रुचुलु:म्‌बि प्वान्द्‌यु रेत्त ।
I sharpened the axe on the whetting stone.
मैले साइन ढुङ्‍गामा बन्चरो उध्याएँ ।
rep Infinitive: रे:म्‍न्य rêmnɛ intransitive verb
stand. उभिनु.

ʔʌ̄m lɛ̄m tūŋ-bi repdestɛ.
अम् ल्याम् तुङ्‌बि रेप्देस्त्य ।
He was standing on the trail.
ऊ बाटोमाथी उभिरह्यो ।
rept Infinitive: रे:म्‍न्य rêmnɛ transitive verb
respect. मान्‍नु.
make offerings. तर्पाउनु.

ʔuŋʌ ʔʌmɛ̂m pɛp-po brâː reptu.
उङ अम्या:म् प्याप्‌पो ब्रा: रेप्‍तु ।
I respect my parent's words.
म आमाबाबुको कुरा मान्छु ।

ʔʌ̄m-ɦɛm-ʔɛ roɔ̄m-bîm-po phɵ reptɛnûm mu.
अम्‌ह्‍याम्‌अ्य र्‍वाम्‌बि:म्‌पो फ्यो रेप्‍त्यनु:म् मु ।
They are making offerings of chicken to the forest god.
उनीहरुले जङ्‍गली देउताको भाले तर्पाएको छ ।
reŋt Infinitive: रेऽन्य rēːnɛ transitive verb
keep away from oneself, actively dislike. छिछिदुरदुर गर्नु, घृणा गर्नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ kʌ̄m-bi sʌntʌlêːp rêntɛnu.
अम्‌अ्य कम्‌बि सन्तले:प् रे:न्त्यनु ।
He kept the cockroaches away from the house.
उसले घरमा साङ्‍लेलाई छिछिदुरदुर गर्‍यो ।

mujɛçkîm ɦʌs khɵle-ʔɛ rēŋtiki.
मुय्याह्इकि:म् हस् ख्योलेअ्य रेङ्‌तिकि ।
We kept the people we did not like away.
मन नपरेको मान्छेलाई सबैले छिछिदुरदुर गर्‍यौँ ।

phɵ rēŋ lʉnu.
फ्यो रेङ्‌ ल्युनु ।
The chicken are fighting.
कुखुरा एकापस ठुङाठुङ गर्छन ।

ʦɛŋgrʉ̂ːʔɛ ŋôŋŋo rēndʉ.
च्याङ्‌ग्र्यु:अ्य ङो:ङ्‌ङो रेन्द्‌यु ।
The blackbird fights off the eagle.
चिभे चोराले चिल लाई आक्रमण गर्छ ।
rʉn Infinitive: रैन्य rʌ̄inɛ intransitive verb
crack (of earth). चर्किनु.

kōːro-ʔɛ thʉ̂ːtɛlo bʌjʌ rʉ̄ːstɛ.
कोऽरोअ्य थ्यु:त्यलो बय र्‍युऽस्त्य ।
The earth cracked as it was dragged by the landslide.
पहिरोले तान्‍दा जमीन चर्कियो ।
rʉnt Infinitive: रैन्य rʌ̄inɛ transitive verb
cut. काट्‍नु.
winnow. निफन्‍नु.

ʔʌ̄m-ʔɛ sʌ̄ŋ rʌ̂ntɛ.
अम्‌अ्य सङ्‌ र:न्त्य ।
He cut the tree.
उसले दाउरा काट्‍यो ।

ʔuŋʌ lūːʣʌ sɵ̂r rʌ̂ntʌ.
उङ लुऽज स्यो:र् र:न्त ।
I winnowed the millet.
मैले कोदो निफनेँ ।
rɵkt Infinitive: रो:न्य rôːnɛ transitive verb
search thoroughly. खोतल्‍नु.

ʦabi ʣhɛ̂mtɛlo ʣhola roktʌ.
चाबि झ्या:म्त्यलो झोला रोक्‌त ।
Having lost my key, I searched through my bag.
चाबी हर